Max Pam is schrijver en columnist van de Volkskrant.
We voeren met de ferry van Tallinn naar Helsinki, een tocht van tweeënhalf uur. Helsinki, ‘de witte stad van het Noorden’, waar strijdende partijen weleens samenkomen om een verdrag te sluiten, maar wat wist ik verder? Ik herinnerde me ooit een foto gezien te hebben van Gorbatsjov, die met een Nokia van Helsinki naar Moskou belt. Thuis vond ik dat die foto dateert uit 1987, de tijd van glasnost en perestrojka. Het is een korte periode in de geschiedenis geweest dat Russen zich niet gedroegen alsof Finland tot hun invloedsfeer behoorde. Om hun leger van snelle communicatie te voorzien, hadden de Finnen radiotelefoons gebouwd, waaruit Nokia was voortgekomen, en nu mocht de jarenlange vijand in de persoon van Gorbatsjov verbaasd zijn eerste mobiele telefoon vasthouden. De Finnen noemden dit toestel ‘Gorba’.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Van Finland, ‘het land van de duizend meren’, weten wij Nederlanders opmerkelijk weinig. Jari Litmanen van Ajax zal de beroemdste Fin zijn. Als ik het niet had opgezocht, had ik niet geweten dat Frans Eemil Sillanpää (1888-1964) de enige Finse schrijver is die, voor zijn beschrijvingen van het Finse boerenleven in 1939, de Nobelprijs voor Literatuur heeft gekregen. Nog altijd één literaire Nobelprijs meer dan wij Nederlanders, hoewel die Finnen slechts met z’n vijf miljoenen zijn, terwijl er vijf keer zoveel mensen Nederlands spreken, schrijven of begrijpen.
Ook in 1939 kwam de bohemien en uitvreter Jacques Gans een vergadering binnen stommelen, waar Nederlandse schrijvers de oprichting van een nieuw literair tijdschrift bespraken. Gans merkte dat hij ongelegen kwam en zei verontschuldigd: ‘Jongens, ik kom afscheid nemen, morgen reis ik naar Finland om tegen de Russen te vechten.’ Waarop Eddy du Perron na een korte stilte antwoordde: ‘Dat is goed, Jacques. Tot morgen!’ Een andere anekdote, waarin wordt verteld dat Gans in de Amsterdamse haven een Russisch oorlogsschip tegemoet was gezwommen om daar de Finse vlag te hijsen, berust helaas niet op waarheid. In de Nederlandse literatuur is Finland vrijwel non-existent. Herman Koch schreef Finse dagen, maar die roman speelt zich grotendeels af in Amsterdam-Zuid.
We logeerden in een hotel dat een verbouwde gevangenis bleek te zijn. Onze kamer was een voormalige cel met bovenlicht, maar dat alles was zo ingenieus ingericht dat we meteen het idee kregen dat de Finnen een vindingrijk volk zijn. Dat werd de volgende dag bevestigd toen wij vanaf de beroemde markt de pont namen naar het Militair Museum, dat gelegen is op een van de vestingeilanden rond Helsinki. Vanaf het water trok de witte stad in al haar schoonheid voorbij, maar tegenover mij zaten vier Chinese vrouwen onophoudelijk op hun telefoons te kijken, zonder de buitenwereld ook maar een blik waardig te gunnen. Ik had de behoefte ze bij hun lurven te grijpen, door elkaar te schudden en met hun neuzen tegen het raam te drukken, maar de beschuldiging van grensoverschrijdend gedrag weerhield me ervan.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Het museum, dat ongetwijfeld nationalistische trekjes heeft, toont de Finnen als een volk van krijgers dat steeds wist stand te houden onder de meest erbarmelijke omstandigheden. Alleen al tussen 1939 en 1945 vochten de Finnen drie oorlogen uit: de Winteroorlog tegen de Sovjets van 1939, die uitmondde in de Vervolgoorlog (1941-1944), waarbij de Finnen zich noodgedwongen aansloten bij de nazi’s. Daarna liepen zij over naar de geallieerden en schopten zij in de Laplandoorlog van 1945 ook de Duitsers het land uit. Het mag een klein wonder heten dat de Finnen hun onafhankelijkheid al meer dan honderd jaar weten te bewaren. Momenteel bewaken zij de oostflank van de 1.300 kilometer lange Navo-grens met Rusland, wat inhoudt dat zij niet alleen mijnenvelden hebben aangelegd, maar ook een metershoog hek. Die maatregelen moeten voorkomen dat Poetins ‘groene mannetjes’, die destijds de Krim hebben bezet en die vorige week ook ineens opdoken bij Estland, een voet in Finland zetten.
Foto’s en video’s laten het Finse leger zien, vechtend in de sneeuw tegen de Sovjets en later tegen de Duitsers, op ski’s, de karabijn op de rug. Een guerrilla in een hard landschap bij minstens 20 graden onder de nul. Dankzij hun radiotelefoons wisten ze alles eerder dan de vijand. Finse bevelhebbers zouden later als helden worden vereerd. Dat is nog eens wat anders dan generaal Winkelman, die in Wassenaar moest worden wakkergeschud met de mededeling dat de slag om de Grebbeberg was begonnen. Overigens heeft Nederland nog in 2013 zijn honderd overtollig geachte Leopard-tanks aan Finland verkocht. Voor een habbekrats, want die hadden we toch niet meer nodig.
Als u in de jaren negentig een mobiele telefoon had, tien tegen een dat het een Nokia was. In deze eeuw werden ze weggeconcurreerd door iPhone. Te traag, verkeerde keuzes, eigenlijk heel on-Fins. Gelukkig hebben ze onze tanks nog.
Source: Volkskrant columns