Analyse
Iran kampt met enorm watertekort: ‘Deze woestijn is volledig door de mens ontstaan’
Hoewel Iran al vijf jaar kampt met extreme droogte, is het nijpende watertekort volgens experts grotendeels het gevolg van decennia aan slecht watermanagement.
Door Laurie Treffers
Graphics Eleanor Mohren
15 oktober 2025, 05:00
Dit is het Urmia-meer in het noorden van Iran in 2020. Als een van de grootste hypersalinische meren ter wereld was Urmia ooit een toeristentrekpleister voor Iraniërs.
Inmiddels is het meer zo goed als opgedroogd, blijkt uit recente satellietbeelden. Van het ooit zo kenmerkende turquoise water met duizenden flamingo’s is alleen nog een woestijn van zout over.
De Lar-dam, ten noordoosten van Teheran, was in 2020 verantwoordelijk voor zo’n 30 procent van het drinkwater in de hoofdstad.
Inmiddels is de Lar-dam een van de negentien stuwmeren in Iran die bijna volledig is opgedroogd.
Hoewel Iran al vijf jaar kampt met extreme droogte, is het nijpende watertekort volgens experts grotendeels het gevolg van decennia aan slecht watermanagement
Door Laurie Treffers
Graphics Eleanor Mohren
Bron: Copernicus
Inwoners van de nabijgelegen dorpen rondom het Urmia-meer in Noord-Iran hebben vorige week noodgedwongen hun huizen moeten verlaten. De uitdroging van het meer zorgt voor hevige zoutstormen die ademhalingsproblemen veroorzaken. Volgens lokale functionarissen kunnen de wolken van zout kankerverwekkend zijn, zo berichtte het Iraanse persbureau Ilna.
Met de jarenlange uitputting van het grondwater voor de landbouw rondom Urmia, de aanhoudende droogte en vergeefse campagnes om het Unesco-biosfeerreservaat te redden, was de verdamping van het meer geen verrassing. Dit jaar is het vijfde jaar op rij dat Iran kampt met droogte. Van september 2024 tot en met september 2025 viel er 40 procent minder neerslag dan het gebruikelijke jaargemiddelde.
Het inmiddels uitgedroogde Urmia-meer was in 2007 een populaire vakantiebestemming onder Iraniërs.
ANP
In Teheran was de situatie door hittegolven afgelopen zomer zo nijpend dat er werd gesproken over day zero: de overheid riep een vrije dag uit om water te besparen en sommige wijken kampten met urenlange wateronderbrekingen. President Masoud Pezeshkian waarschuwde dat als Teheran de waterconsumptie niet onder controle zou krijgen, de reservoirs in het najaar leeg zouden zijn.
Uit de meest recente data van de Iraanse waterbeheermaatschappij blijkt dat inmiddels vijf van de 200 stuwmeren in Iran volledig zijn opgedroogd. Negentien reservoirs staan bijna droog. Staatspersbureau Irna schrijft dat de stuwmeren landelijk gemiddeld voor 35 procent gevuld zijn en dat de instroom naar grote reservoirs met de helft gedaald is ten opzichte van vorig jaar.
Niet alleen de meren en reservoirs zijn leeg. ‘Het grootste gedeelte van ons verse grondwater is op. We hebben veel meer uit de grond gepompt dan wat er aan regenval is bijgekomen’, zegt de Iraans-Amerikaanse journalist Nikahang Kowsar, die sinds 2014 de watercrisis in Iran volgt.
Bijna 90 procent van het waterverbruik in Iran gaat naar de landbouw. ‘In veel regio’s worden waterintensieve gewassen zoals rijst en suikkerriet verbouwd die helemaal niet in Iran zouden moeten groeien’, aldus Kowsar. Boeren hebben naar schatting inmiddels duizenden illegale putten gebouwd om hun grond te voorzien van water.
Vier van de 19 stuwmeren die inmiddels bijna droog staan.
Bron: Copernicus
Daarnaast zijn overconsumptie en kapotte pijpleidingen een groot probleem. De inwoners van Teheran gebruiken onder meer vanwege waterintensieve airco’s, het veelvuldig wassen van kleding en vaak douchen naar schatting tussen de 250 tot 400 liter water per persoon per dag. In Nederland is dat gemiddelde 119 liter. ‘Voordat het water de stad heeft bereikt, gaat zo’n 25 tot 35 procent al verloren door gaten in de pijpleidingen’, zegt Kowsar.
In veel Iraanse regio’s daalt het grondwaterpeil zo sterk dat bodemdaling inmiddels een groot probleem is, wat voor scheuren in gebouwen zorgt. Met een geschiedenis van aardbevingen is bodemdaling voor Iran des te gevaarlijker.
‘Het huidige waterbeleid is alsof je een kankerpatiënt probeert beter te maken met plastische chirurgie’, zegt directeur Kaveh Madani van het Instituut voor Water, Milieu en Gezondheid van de Universiteit van de VN. In 2017 was hij het plaatsvervangend hoofd van het Iraanse Ministerie van Milieu, totdat hij het land in 2018 moest ontvluchten vanwege zijn kritiek op het Iraanse waterbeleid.
Madani spreekt van een 'waterfaillissement' in plaats van een watercrisis. ‘Als je het een crisis noemt, suggereer je misschien dat dit een tijdelijke situatie is en dat de situatie nog kan worden opgelost. Het eerste wat een failliet bedrijf moet toegeven, is dat het model volledig gefaald heeft.’
Zowel Madani als Kowsar zijn het erover eens dat klimaatverandering in de vorm van aanhoudende droogte en smeltende gletsjers een rol speelt, maar dat Iraanse leiders daar al sinds de jaren tachtig voor gewaarschuwd zijn. Kowsar: ‘We wisten dat we onze waterhuishouding moeten aanpassen en slimmer moeten omgaan met voedselproductie. Deze woestijn is volledig door de mens ontstaan.’
In 2006 sloegen wetenschappers al alarm over de inkrimping van het Urmia-meer, hier gefotografeerd in 2018 (boven) en 2021 (onder).
NurPhoto en Anadolu Agency, via Getty Images
Specifieker wijst Kowsar naar de ‘watermaffia’: een groep van ambtenaren, adviesbureaus en aannemers van de Iraanse Revolutionaire Garde die de afgelopen decennia rijkdom verwierven met dure waterprojecten. ‘De watermaffia heeft dammen gebouwd die om ecologische, economische en geonomische redenen nooit gebouwd hadden mogen worden.’
Het watertekort zorgde het afgelopen jaar voor lokale protesten en conflicten door het hele land. In maart leidde dat op meerdere plekken in de provincie Isfahan tot een gewelddadige confrontatie tussen boeren en Iraanse veiligheidstroepen. Afgelopen september raakten boeren in een dorp nabij het Urmia-meer slaags over irrigatierechten, met één dode en dertien gewonden tot gevolg.
De water- en elektriciteitstekorten in Iran vormen een toenemend risico voor de interne stabiliteit, stelt het Amerikaanse Institute for the Study of War eind september. Iran’s tegenstanders spelen daar op in. Zo deed de Israëlische minister-president Netanyahu in augustus een opmerkelijk aanbod aan Iraniërs in een video die hij op sociale media plaatste: ‘Op het moment dat uw land vrij is, zullen de beste waterexperts van Israël naar elke Iraanse stad komen en geavanceerde technologie en kennis meebrengen.’
Het Urmia-meer in 2021. Wanneer de zoutconcentratie hoog was door bijvoorbeeld droogte, kleurden micro-organismen het water rood.
Anadolu Agency via Getty Images
Het Iraanse regime draagt inmiddels een zeer verregaande oplossing aan voor het watertekort. President Pezeshkian zei begin oktober heel Teheran, dat een kwart van de Iraanse watervoorraden gebruikt, naar het Zuiden te willen verplaatsen. ‘De hoofdstad verplaatsen zorgt voor meer dure waterprojecten voor de watermaffia. Ze hebben nooit gekeken naar het dichten van de gaten in de pijpleidingen naar de stad’, aldus Kowsar.
Oplossingen voor de watertekorten zijn niet eenvoudig en zullen per gebied verschillen, denken Madani en Kowsar. Zo kunnen sommige regio’s gebaat zijn bij het opvangen van water uit plotselinge overstromingen om grondwater aan te vullen, een relatief goedkope techniek. Kowsar: ‘Wat we niet moeten vergeten is dat veel de beste waterdeskundigen ter wereld uit Iran komen, maar niet in het land zelf hun werk kunnen doen.’
De internationale sancties bemoeilijken een oplossing, zegt Madani. ‘Als je het vanuit politiek-economisch perspectief bekijkt, begrijp je waarom Iran 90 procent van zijn water aan de landbouwsector besteedt. Tenzij Iran zijn economie kan diversifiëren en de druk van de watersector naar andere sectoren kan verleggen, moet Iran zijn schaarse watervoorraden blijven gebruiken om werkgelegenheid en voedsel te creëren.’
Verantwoording: De satellietbeelden in dit artikel zijn allemaal genomen in september 2020 en in september 2025. De exacte datum in september varieert afhankelijk van de bewolking: uit de beschikbare gegevens is voor elke locatie een heldere dag geselecteerd in de maand september om het wateroppervlak beter weer te geven.
Door klimaatverandering en een schreeuwend tekort aan water dreigt een uniek moerasgebied in zuidelijk Irak te verdwijnen. Een duizenden jaar oude beschaving vecht voor haar voortbestaan. ‘Ik draag het lot van de moerassen zoals een kameel zijn vracht.’
In het bergachtige grensgebied van Iran en Irak bestaat een levendige smokkelhandel. Het zijn de zogeheten kolbars die bepakt en bezakt de bergpassen trotseren. De Koerdische fotograaf Ebrahim Alipoor volgt ze al jaren.
De VS waren er altijd fel op tegen, maar toch begon Israël afgelopen weekend met aanvallen op de Iraanse olie-en gasinstallaties, de kurk waarop het land drijft. Het past in de strategie van Israëls premier Netanyahu om zo veel mogelijk chaos te creëren.
Source: Volkskrant