Draaiend kan de radar 360 graden in het rond kijken. Als hij stilstaat kan hij naar een deel van het luchtruim ‘staren’. Of, met een bundel als van een zoeklicht, objecten volgen tot wel tweeduizend kilometer afstand, zelfs buiten de dampkring.
Vier fregatten hebben zo’n SMART-L luchtverdedigingsradar. Eén staat er op het land, in het Friese Wier. Al acht jaar zijn er plannen voor een tweede bij het Betuwse dorp Herwijnen aan de Waal: op een verrassend klein perceeltje in de polder aan een weggetje met craquelé-asfalt. Weiden waar de ooievaar nu een standvogel is. Met een nagenoeg vrije horizon geldt Herwijnen als ideale plaats om de luchtruimdekking te vervolmaken.
Helaas voor het ministerie van Defensie zijn er vóór die horizon stoorzenders. Herwijnen wil de radar niet, uit vrees voor gezondheidsrisico’s door elektromagnetische straling en omdat alternatieve locaties onterecht zouden zijn afgevallen. Het dorp kent een piek van ALS-ziektegevallen, al is er geen verband met radarstraling aangetoond (noch ontkracht). Al jaren weegt dat sentiment zwaarder dan het landsbelang dat defensie aanvoert.
De radar kreeg alvast een vergunning; stikstof, decibellen, beschermde vleermuizen zijn geen beletsel. De straling zal aan de veilige kant van veilig zijn. Maar bij de Raad van State, hoogste bestuursrechter, lopen nog bezwaarprocedures. Het werk kan sowieso niet beginnen omdat de gemeente West Betuwe zou treuzelen met een vergunning om de inrit te verbreden. Zo hapert de NAVO-luchtverdediging door een hek in Herwijnen.
Gezien „recente incidenten, zoals de schending van het luchtruim van Polen”, wilde staatssecretaris Gijs Tuinman (Defensie, BBB) niet afwachten, schreef hij op 29 september aan de Kamer. Een dag later verschenen graafmachines om het terrein bouwrijp te maken.
Waarop de gemeente opdracht gaf de zaak terug te draaien. „Wij zijn hier het gezag”, zei wethouder Jacoline Hartman. „Spierballengedrag en minachting voor bewoners”, zei SP-senator Rik Janssen. Waarna defensie op haar beurt de gemeente in gebreke stelde over het uitblijven van een vergunning.
Zo gijzelen lands- en lokaal bestuur elkaar. Wie er ook gelijk krijgt, of zijn zin – acht jaar is best lang, en met de „goede harmonie” waarop de staatssecretaris nog zegt te hopen komt het niet meer goed.
Als ik er een kijkje neem, wurmen zich nog steeds vrachtwagens achterwaarts door het hek en lossen gravel. Stroom- en datakabels steken al uit de grond. Zullen ze ooit worden aangesloten? „De Raad van State stelde ons en defensie bij de laatste zitting kritische vragen”, zegt Carolien Boogert, bestuurslid van Stichting Niet Nóg een Radar. „Wij voelen ons gehoord en houden hoop op een goede uitkomst.”
Ooit stonden in deze polder twee radartorens, voor civiele en militaire luchtverkeersleiding. Bij elke omwenteling van de antennes trok er een veeg over televisieschermen in het dorp. Een is in 2012 afgebroken, de tweede vervangen door een weerradar van het KNMI. Als ze nu in Herwijnen naar buienradar.nl kijken, zien ze wat ‘hun’ radar ziet.”
„Alle ALS-patiënten hier zijn van mijn leeftijd”, zegt Jeannette Kiep (60), natuurgeneeskundig therapeut. „We hebben onze portie straling wel gehad: oude radars, de KNMI-radar, wifi, Bluetooth, 5G, overal schieten de masten uit de grond. Duizenden binnenvaartschepen met radar die hier jaarlijks over de Waal voorbij varen. Defensie praat in haar eigen straatje, en wij ook natuurlijk. Maar het is wel óns straatje.”
Hans Steketee doet elke maandag ergens vanuit Nederland verslag
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC