Gezondheidsexperts slaan in een nieuw rapport alarm over de toenemende resistentie van bacteriën voor antibiotica. De afgelopen jaren groeide deze resistentie met 5 tot 15 procent per jaar.
is chef van de wetenschapsredactie van de Volkskrant.
Bij één op de zes veelvoorkomende infecties door een bacterie blijkt die ziekteverwekker bestand tegen antibiotica. Dit blijkt uit een nieuw rapport van de wereldgezondheidsorganisatie WHO. De afgelopen jaren groeide deze zogeheten antibioticaresistentie met gemiddeld 5 tot 15 procent per jaar.
‘Antibioticaresisentie gaat sneller dan de vooruitgang in de geneeskunde en bedreigt gezinnen wereldwijd’, zegt WHO-topman Tedros Ghebreyesus.
De onderzoekers registreerden op basis van labresultaten uit ruim honderd landen de mate van resistentie voor 22 antibiotica die artsen voorschrijven bij infecties van de urinewegen, bloed, het maagdarmstelsel en bij de geslachtsziekte gonorroe.
Het probleem van antibioticaresistentie is het grootst in regio’s met een gebrekkig zorgsysteem, signaleert de WHO.
De uitvinding van antibiotica geldt als een van de grootste triomfen van de geneeskunde en redt jaarlijks miljoenen levens. Een toevallige ontdekking, in 1928, van de Britse arts-onderzoeker Alexander Fleming was daarbij cruciaal.
Toen de latere Nobelprijswinnaar terugkwam van een vakantie zag hij dat in een van de petrischaaltjes waarin hij bacteriën kweekte de groei werd gehinderd door een schimmel die vermoedelijk was binnengedwarreld via een openstaand raam. In de jaren daarna bleek langzaam maar zeker dat deze schimmelsoort, Penicillium, ook gevaarlijke bacteriën in het lichaam kon aanpakken.
De natuur is het toneel van een medogenloze evolutionaire strijd. Wie zich het beste aanpast aan de omgeving en vijanden overleeft en krijgt de meeste nakomelingen. Dit gebeurt ook op de schaal van bacteriën: eencelligen die zichzelf voortplanten door te splitsen.
Sommige bacteriën zijn relatief goed bestand tegen de gebruikelijke antibiotica. Als ze erin slagen zich voor te planten met die eigenschap, groeit het aantal resistente bacteriën. Soms ontstaan zo zelfs bacteriën die ongevoelig zijn voor meerdere typen antibiotica, ook wel ‘superbugs’ genoemd, of multiresistente bacteriën.
Uitbraak gevaarlijke ziektekiemen aan het oorlogsfront: ‘Soms raken hele ziekenhuisafdelingen besmet met resistente bacteriën’
Het risico op antibioticaresistentie groeit wanneer mensen het verkeerde antibioticum nemen, of te vaak antibiotica slikken terwijl het eigenlijk niet nodig is. Artsen zijn daarom, zeker in Nederland, terughoudend met het voorschrijven van deze medicijnen. In sommige andere landen kun je antibiotica soms zelfs kopen zonder recept van de apotheek. Ook spaarzaam antibioticagebruik in de veeteelt is belangrijk in de strijd tegen resistente bacteriën.
De ontwikkeling van nieuwe antibiotica verloopt moeizaam omdat er relatief weinig geld mee te verdienen valt. Het bestaande arsenaal aan antibiotica is goedkoop en – hoewel er alleen al in Europa naar schatting jaarlijks ruim 35 duizend mensen overlijden wegens problemen met resistentie – voor de meeste patiënten goed genoeg. Als het ene antibioticum niet aanslaat, hebben artsen vaak nog andere achter de hand.
Nog een reden waarom weinig farmaceuten heil zien in de ontwikkeling van nieuwe antibiotica: als ze goed aanslaan, is de patiënt meestal binnen een week genezen. Middelen die patiënten langer nodig hebben, zijn vanuit het perspectief van farmaceuten doorgaans financieel interessanter.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant