Persoonlijke aanvallen waren nagenoeg afwezig tijdens het eerste grote televisiedebat, waaraan de lijsttrekkers van middenpartijen Groenlinks-PvdA, CDA, VVD en D66 deelnamen. De PVV was de grote afwezige, al was dat verder geen onderwerp van gesprek.
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Je waande je even in andere tijden, bij het kijken naar het ‘hoofdrolspelersdebat’ op RTL zondagavond. Er waren inhoudelijke meningsverschillen, over onder meer de hypotheekrenteaftrek, migratie en de erkenning van een Palestijnse staat, maar er waren ook volop overeenkomsten - en nauwelijks persoonlijke aanvallen.
De vraag is wel of dit debat ook het humeur van het land weerspiegelt. De aanloop was gespannen. Allereerst door de afzegging van Geert Wilders (PVV), die zijn campagne opschortte nadat bleek dat hij een van de mogelijke doelwitten was van drie in België opgepakte verdachten. Volgens de inlichtingendiensten was er ‘geen restdreiging’, en organisator RTL benadrukte dat de Amsterdamse Beurs van Berlage als locatie was goedgekeurd door de NCTV, DKDB en de politie.
Een videoverbinding was geopperd, net als het verplaatsen van het debat naar een geheime plek, liet debatleider Fons Lambie aan het begin van de uitzending weten. Het waren voor de PVV ‘geen opties’, volgens RTL. Het tweede RTL-debat, waaraan volgende week zes partijen meedoen, had Wilders al eerder afgezegd.
Over de auteur
Sara Berkeljon is politiek verslaggever bij de Volkskrant.
Ook sluimerde in de hoofden van politici misschien nog het ‘anti-immigratieprotest’ waarbij de Amsterdamse politie zondag enkele tientallen arrestaties verrichte. Demonstranten liepen met prinsenvlaggen en riepen haatdragende, misogyne en antisemitische leuzen, onder meer gericht aan Frans Timmermans (GL-PvdA) en de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema. Een groep mannen belaagde Timmermans een paar uur voor het debat in een Amsterdams café. Ze scholden hem uit voor ‘linkse kankerhond’ en een van hen bracht de Hitlergroet. Het incident werd toevallig door een aanwezige cameraploeg van RTL gefilmd.
Over de afwezigheid van Wilders lieten de lijsttrekkers zich allemaal in ongeveer dezelfde bewoordingen uit. ‘Ik baal ervan’, zei CDA-leider Henri Bontenbal. Timmermans: ‘Ik moet het respecteren, maar het is jammer dat we er niet aan toe komen om van gedachten te wisselen.’ Yesilgöz noemde het ‘heel spijtig’.
De PVV gaat ruim aan kop in alle peilingen en lijkt weinig electorale schade te ondervinden van het feit dat Wilders de coalitie in juni opblies. De andere deelnemers krijgen door het opschorten van de campagne voorlopig niet de kans de aanval op de PVV-leider in te zetten.
Voor één man leverde de afzegging een onverwachte kans op: D66-lijsttrekker Rob Jetten, die eind vorige week hoorde dat hij niet is uitgenodigd voor het Debat van Nederland op SBS6 (Yesilgöz wel, op basis van peilingen en huidig zetelaantal), mocht als vijfde partij in de peilingen op het laatste moment komen opdraven.
Jetten maakte handig gebruik van de opzet van RTL, dat elke lijsttrekker de mogelijkheid bood om één-op-één in debat te gaan met een concurrent naar keuze. Hij drukte bij aanvang meteen op de daarvoor bedoelde gele knop en koos Yesilgöz. ‘We zien u alleen maar stappen zetten richting de extreme standpunten van Wilders.’ Jetten wees op bezuinigingen op onderwijs, innovatie en ontwikkelingssamenwerking. Toen Yesilgöz hem verweet dat D66 het geld ‘bij bedrijven en bij de mensen thuis’ weghaalt, noemde Jetten dat ‘nareis op nareis-leugentjes’. Yesilgöz: ‘Dit heeft u niet nodig, als u de inhoud goed heeft voorbereid.’
Bontenbal drukte meteen daarna de gele knop óók in - misschien waren de lijsttrekkers bang dat veel kijkers bij de eerste reclamepauze naar bed zouden gaan. De CDA-leider zocht de confrontatie met Timmermans over asielmigratie en positioneerde zichzelf zo als strenger op dit thema. Bontenbal vond dat Timmermans te weinig nationale maatregelen wil nemen en zich ‘verschuilt’ achter Europa. ‘Er zijn maatregelen die het stapelen van procedures moeilijker maken. Er zijn maatregelen die je kunt nemen om herhaalde verzoeken te voorkomen. Kan ik u daar vinden?’ Timmermans: ‘Naar ons oordeel mag de toegang tot de rechter niet worden ondermijnd. Ik begrijp niet dat u zich bezondigt aan populisme-light door te doen alsof je de rechtsstaat op dit punt opzij kan zetten.’
Op de stelling ‘een kabinet onder mijn leiding garandeert elk jaar honderdduizend woningen erbij’, stemden drie van de vier partijen tegen. Geen garanties afgeven die je niet kunt waarmaken, vonden CDA, VVD en GL-PvdA. ‘Bij de Nederlandse politiek en overheid ontbreekt het al 10, 15 jaar gewoon aan lef en ambitie om te zeggen: we gaan door roeien en ruiten om dit voor elkaar te krijgen’, zei Jetten, waarop Yesilgöz hem een gebrek aan realiteitszin voor de voeten wierp. ‘D66 zegt: je moet vanuit elk huis drie bomen kunnen zien. Zo kun je niet realistisch bouwen.’
Er moet iets aan migratie gebeuren, vindt de VVD-lijsttrekker. En er moet ‘rust in de portemonnee’, dus de hypotheekrenteaftrek is heilig. Timmermans: ‘Mensen zitten niet te wachten op rust in de portemonnee. Mensen willen geld in hun portemonnee.’ Yesilgöz: ‘Dan moet je dat niet afpakken.’
‘De VVD denkt altijd dat mensen alleen maar stemmen met hun portemonnee’, zei Bontenbal. ‘Maar mensen stemmen ook met hun hart. Vanuit solidariteit met de jongere generaties.’
Dat Yesilgöz de CDA-leider koos voor haar één-op-één-debat was niet verrassend. Als de VVD het tij wil keren, moeten kiezers die naar het CDA dreigen over te lopen worden teruggewonnen.
Het CDA legt de rekening bij ‘hardwerkende gezinnen’, zei Yesilgöz, bijvoorbeeld door het afschaffen van de hypotheekrenteaftrek. Van de 11 miljard die zo kan worden bespaard, wil het CDA de belasting op loon verlagen, zei Bontenbal, dus de rekensom van Yesilgöz dat een ‘startersgezin’ er 400 euro op achteruit zou gaan, klopte volgens hem niet.
Yesilgöz: ‘Dat wordt dan gespreid over alle Nederlanders, die ook in huurhuizen zitten. Dus de woningeigenaar gaat er per definitie flink op achteruit. Dit is niet wat wij willen.’
Op het Beursplein, achter de Beurs van Berlage, was ondertussen een pro-Palestinademonstratie bezig, waar door demonstranten lawaai werd gemaakt.
Binnen was er niets van te horen. Wel werd er over Gaza gedebatteerd, waarbij Jetten opnieuw de confrontatie met Yesilgöz zocht. ‘Dit is het thema waarop ik u het meest geradicaliseerd vind.’ De redenen die eerder door de VVD-leider waren aangedragen om tegen sancties, het medisch evacueren van Palestijnse kinderen en het erkennen van een Palestijnse staat te stemmen, noemde hij ‘smoesjes’. ‘Het smoesje is dat het erkennen van Palestina het vredesproces niet helpt. Wat het vredesproces niet helpt, is dat er straks niets meer te erkennen is.’ Het leverde Jetten het langste applaus van de avond op.
Over Wilders ging het, behalve in het begin, helemaal niet tijdens het RTL-debat. Hij zal pas te zien zijn tijdens het debat op SBS 6, over negen dagen - op voorwaarde dat de PVV-leider zijn campagne dan weer heeft hervat.
Alinea 3
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant