Zondagsangst is het fenomeen van buikpijn op zondag omdat de werkweek bijna weer begint. Met hoe leuk je je baan vindt heeft dat meestal niet te maken, zeggen experts. Wel met een drukke agenda.
Zondagmiddag, het begint buiten al te schemeren. Nog maar een paar uur en je moet alweer richting bed. De maandag tegemoet. Alweer die vroege wekker. Alweer dat kantoor. Alweer die collega’s. Je maag knijpt een beetje samen. Kon het maar altijd zondag blijven.
Herken je dit ontheemde gevoel? Dan heb je misschien last van de Sunday scaries. Naast Monday blues, end-of-weekend dread, terrible Tuesday, Thursday fog en de Friday burnout lijkt het misschien de zoveelste verzonnen term, maar het is wel degelijk iets wat veel mensen herkennen. En waar ze soms last van hebben. Hoort het gewoon bij het werkende leven? Of is het een signaal dat je serieus moet nemen?
Volgens onderzoek heeft 73 procent van de werkende mensen last van de Sunday scaries: het angstige gevoel dat je zondagavond voelt voordat de maandag begint. Vooral Gen Z’ers en millennials hebben ermee te kampen.
Het is niet gek dat zoveel mensen last hebben van de zondagangst, zegt Karlijn Massar, universitair hoofddocent toegepaste psychologie aan de Universiteit Maastricht. We hebben het allemaal gewoon veel te druk. „Een baan, een gezin, een sociaal leven. Zaterdag de boodschappen, de kinderen naar een sport en dan is het alweer zondag.Het weekend is dan veel te kort om tot rust te komen.”
We verwerken tegenwoordig op één dag meer informatie dan mensen vroeger in hun hele leven, zegt Massar. De Sunday scaries zijn daar een logisch gevolg van, en hoeven dan ook geen indicatie te zijn dat je baan niet goed voor je is — laat staan dat je die moet opzeggen. „De Sunday scaries hebben vooral te maken met een te drukke agenda in het algemeen en een verstoring van de werk-privébalans.”
Voor veel mensen blijft het bij een licht ongemak, maar de Sunday scaries kunnen ook problematisch worden. Bijvoorbeeld als je er élke week last van hebt. Of als je al op vrijdag bezig bent met de maandag die nog moet komen. Dan spreek je niet langer van een normale tegenzin voor de maandag, maar van angst en stress, zegt angstpsycholoog Fien Galama. „De Sunday scaries kunnen onderdeel zijn van anticipatieangst: de angst voor wat er nog komen gaat.”
Op de agenda staat misschien een belangrijke vergadering of een gesprek met je baas. Hoe zal dat verlopen? Daar kunnen we ons vreselijk druk om maken, juist omdat we het antwoord niet hebben.
Om toch het idee van controle te behouden, piekeren we ons suf, zegt Galama. Maar dat is schijncontrole. „Het enige wat je ermee bereikt, is dat de stress en de angst voor de week jóu in hun macht hebben, en niet andersom.”
In plaats van doemdenken over wat er maandag allemaal mis kan gaan, helpt het om de stress te reguleren. Een eenvoudige manier is de brain dump. „Schrijf vijf minuten lang alles op wat er in je hoofd zit. Zonder oordeel, zonder er een oplossing voor te willen bedenken.” Zo maak je letterlijk ruimte in je hoofd. Of zoek ontspanning.
Volgens productiviteitspsycholoog Renske Zuurveen begint de regie terugpakken over je werkweek bij een goede start op de maandag. En dan vooral een start die je zélf mag bepalen. „Managers zouden er goed aan doen op maandagochtend geen vergaderingen te plannen. Zo kunnen werknemers rustig opstarten, op hun eigen manier, met sporten bijvoorbeeld.”
Ook een goed einde van de werkweek is cruciaal om in het weekend te kunnen ontspannen, zegt Zuurveen. We zijn namelijk geneigd langer aan onvoltooide taken te blijven denken dan aan voltooide, het zogenaamde Zeigarnik-effect. „Ons brein houdt niet van open loops. Rond de werkweek daarom bewust af.” Het helpt om daar een fysieke handeling aan te koppelen. Zoals in een notitieboekje letterlijk opschrijven: de werkweek is klaar. „Of elke vrijdag na je werk je koffiekopje in de vaatwasser zetten.”
Het is goed om je werk van je weekend te scheiden, maar de overgang moet ook niet te abrupt zijn, zegt sociaal psycholoog Karlijn Massar. „Als je ontspanning pas voor het weekend bewaart, ben je eigenlijk al te laat.” En als je doordeweeks een heel ander leven leidt dan in het weekend, zal de maandag extra zwaar voelen.” De belangrijkste tip om minder last te hebben van de Sunday scaries? „Leef in het moment,” zegt Massar. „Geniet van de zaterdag en de zondag en deal op maandag met de maandag.” Dat is voor veel mensen moeilijk. Lukt het niet? Ga dan niet piekeren, maar gebruik dat vooruitdenken op een praktische en productieve manier, tipt Massar. „Doe alvast boodschappen, prep je maaltijden of bel die vriend die je nog moest spreken.” Zo maak je de overgang van weekend naar werkweek wat zachter, zonder dat je veel met je werk bezig bent.
De Sunday scaries horen er misschien gewoon een beetje bij. Mits de klachten niet uit de hand lopen. Het kan een restant zijn van een week vol prikkels, of een teken dat je te weinig hebt uitgerust. Misschien is de les dat het niet om de maandag of werk gaat, maar om alles wat je ertussen probeert te proppen. Rust hoort niet alleen thuis in het weekend, maar in de hele week. Nóg iets om tijd voor vrij te maken dus? Ja, helaas wel. Zelfs ontspanning gaat niet vanzelf.
Deze rubriek belicht wekelijks hoe lastige problemen op de werkvloer aangepakt kunnen worden. Heeft u een dilemma, stuur een e-mail naar werk@nrc.nl
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Een overzicht van de verhalen die de economieredactie vandaag heeft gemaakt