Een Finse rechtbank sprak vorige week de Eagle S. vrij, het schip dat met Kerst 2024 data- en elektriciteitskabels vernielde op de bodem van de Oostzee. Ook de SIA North Star en de Boracay voerden sabotage-acties uit in noord-Europese landen. Drie schepen, drie voorbeelden die tonen hoe Rusland met Europese veiligheid speelt. En hoe het Europese antwoord hierop faalt.
Alles begon met de SIA North Star, een vissersboot onder Letse vlag die door de Noorse autoriteiten werd betrapt toen hij op het continentale plat bij Spitsbergen op sneeuwkrab aan het vissen was. Sneeuwkrab is de beste krab die er is. Volgens het Spitsbergenverdrag van 1920 mogen alleen boten met een Noorse vergunning daar vissen. Dezelfde eis geldt voor het winnen van olie en mineralen. Dus wat deed die Letse vissersboot, uit een EU-land nota bene, daar zonder vergunning?
Al gauw ontdekten de Noren dat Rusland erachter zat, via schimmige eigendomsconstructies zodat hard zwart-op-witbewijs ontbrak. Rusland probeert zijn wetenschappelijke onderzoekscentrum op Spitsbergen, dat ondertekenaars van het verdrag mogen hebben, uit te breiden tot een grote industrieel-militaire post. Volgens de Noren is dat illegaal. Rusland bleek de Letse boot te hebben geïnstrueerd om daar vlakbij sneeuwkrab te vangen, en zo een conflict uit te lokken. Daarna spande de Letse boot een proces aan tegen Noorwegen. Rusland bleef in de coulissen.
De EU wist wat er speelde maar moest partij kiezen voor de Letten – een lidstaat tenslotte. In 2019 oordeelde de Noorse rechter dat boten uit EU-landen zonder vergunning inderdaad niet op dat continentale plat mochten vissen. Daarmee is de weg nu ook voor staten vrij om het besluit voor een internationaal hof aan te vechten – voor Rusland, EU-landen, wie dan ook.
Het tweede schip, de Eagle S., voer met Kerst urenlang heen en weer in internationale wateren bij Finland en vernielde met zijn anker vijf kabels. Finland enterde het schip en bracht het naar een Finse haven. De reparatie van de kabels kostte Finland 60 miljoen euro. Ook dit schip bleek door Russen op pad te zijn gestuurd, juridisch verscholen achter de (aansprakelijke) Cook-eilanden. Finland bracht de zaak voor de Finse districtsrechter. Die oordeelt nu dat de Eagle die kabels had vernield, maar dat boze opzet van de Cook-eilanden niet kon worden bewezen. Finland verloor dus, en moet alle kosten betalen. Moskou lacht in zijn vuistje.
Ook de Boracay, die elk jaar van naam verandert, is deel van Ruslands schaduwvloot. Zij voer onder de vlag van Benin vlakbij Denemarken toen daar eind september plotseling drones verschenen. Twee vliegvelden werden urenlang gesloten. Daarna voer de Boracay, met Russische olie op weg naar India, snel door. Frankrijk heeft het schip opgebracht. Alweer: alles wijst op Russen, tot de bemanning aan toe. Op satellietbeelden zie je ze op het dek bezig, precies op momenten waarop die drones moeten zijn gelanceerd. Maar hard bewijs is door alle grillige eigendomsconstructies ook hier moeilijk te leveren.
Wat deze voorbeelden tonen is hoe sluw en systematisch Rusland opereert – Europeanen tegen elkaar opzetten, internationaal recht uithollen, infrastructuur kapotmaken, luchtverkeer ontregelen. Allemaal net onder de pijngrens van artikel 5 van de NAVO. De kalme, beheerste reacties van Europa ketsen af. Dus gaat Rusland ongestraft door.
We zien een raketaanval of invasie als oorlogsdaad, hybride sabotage niet. Hoe lang nog? Dit zijn evengoed oorlogsdaden. De Balten en de noordse landen ondergaan zulke destabilisatie al jaren. West-Europa ook steeds vaker.
„Europa moet antwoorden”, zegt Ruslandkenner Stephen Kotkin in een podcast van Engelsberg Ideas. „Als Rusland malware in ons stroomnet kan stoppen, waarom kan het Russische stroomnet dan blijven functioneren? Ik zou het eens een week platleggen, of een dag. Waarom werkt hun financiële systeem nog? Waarom beschadigen we hún infrastructuur niet? Omdat het zogenaamd ‘escalerend’ is.”
Maar wie escaleert er hier, al jaren? Het wordt tijd dat Europese politici een krachtiger respons formuleren.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU
Source: NRC