CPB-doorrekeningen Bezuinigen op zorg ligt politiek altijd zeer gevoelig. Gedwongen door hoge defensie-uitgaven willen veel partijen nu toch miljarden op zorg besparen.
De zorg lijkt het grootste slachtoffer te worden van de NAVO-belofte om de komende jaren miljarden extra uit te trekken voor defensie. Anders gezegd: eindelijk durven de meeste partijen te snijden in de al jaren oplopende zorgkosten. Dat bleek bij de vrijdag gepresenteerde doorrekening van de verkiezingsprogramma’s door het Centraal Planbureau (CPB). „Veel partijen willen de groei van de zorguitgaven beperken”, zei CPB-directeur Pieter Hasekamp in een toelichting.
De zorg loopt nu al aan allerlei kanten vast: er zijn wachtlijsten voor ggz-instellingen, een enorme groei van jeugdzorg, te weinig verpleeghuisplekken, een grote uitstroom van werknemers, veel verzuim, grote personeelstekorten. Intussen lopen de kosten voor zorg elk jaar verder op door de dubbele vergrijzing (er komen steeds meer ouderen die ook steeds ouder worden), hoge personeelskosten en nieuwe behandeltechnieken en duurdere medicijnen. Het Centraal Bureau voor de Statistiek maakte afgelopen week bekend dat in 2024 per Nederlander gemiddeld 8.610 euro is uitgegeven aan zorg en welzijn (inclusief bijvoorbeeld jeugdzorg, kinderopvang en asielopvang), 654 euro meer dan het jaar ervoor. Het departement van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft ook al jaren de hoogste of een-na-hoogste-begroting van alle ministeries, dit jaar ruim 110 miljard euro.
Tegelijkertijd zijn er veel te weinig mensen die die zorg kunnen verlenen. Nu werkt een op de zeven werkenden in de zorg, in 2060 zou dat een op de drie moeten worden. Juist in de ouderenzorg neemt de vraag naar personeel fors toe – het hoogtepunt van de vergrijzing ligt tussen 2030 en 2040. Dat is onhaalbaar en onbetaalbaar. Door de stijgende kosten in de zorgsector heeft VWS al jaren de grootste of een-na-grootste begroting van alle ministeries.
Maar lange tijd durfden politieke partijen er hun handen nauwelijks aan te branden. Bezuinigen op zorg is, zeker in verkiezingstijd, geen populaire boodschap. Sterker nog, het kabinet-Schoof kwam met het voorstel om het eigen risico per 2027 te halveren, een plan dat juist jaarlijks miljarden extra kost.
Die tijden lijken voorbij. De nieuwe NAVO-norm van 3,5 procent van het bruto binnenlands product, waar de Tweede Kamer voor de zomer mee instemde, kost – oplopend – 19 miljard euro in 2035. Veel van dat geld zoeken de partijen in de zorg. Daarbij gaat het om ‘minder meer’: de zorgkosten blijven weliswaar doorstijgen, maar minder snel dan waar rekening mee wordt gehouden.
En dat gebeurt op veel verschillende terreinen. Zo wordt de ruime halvering van het eigen risico (van 385 naar 165 euro) vrijwel zeker teruggedraaid, al stuurt demissionair minister Jan Anthonie Bruijn (Zorg, VVD) binnenkort nog wel een voorstel daarvoor naar de Tweede Kamer. De meeste partijen willen het eigen risico houden op 385 euro (D66, SGP, NSC, ChristenUnie) of zelfs verhogen naar 440 euro (VVD, CDA, JA21, Volt).
Maar de partijen willen nog veel meer bezuinigen op zorg. Zo worden nieuwe behandelingen en medicijnen niet meer automatisch opgenomen in het basispakket (zeven partijen). Er wordt geen geld meer gestoken in het verbeteren van de kwaliteit van verpleeghuizen (zes partijen), en ook de eigen bijdrage in die verpleeghuizen kan omhoog (ook zes). Het plan voor het terugbrengen van de bejaardenhuizen sneuvelt bij CDA, VVD, D66 en JA21.
Alle zorgmaatregelen bij elkaar moeten miljarden opleveren, bij VVD en JA21 zelfs bijna 10 miljard euro structureel. De partijen noemden vrijdag bij de toelichting op hun plannen, na de CPB-presentatie, hun besparingen op zorg nauwelijks. GroenLinks-PvdA, de enige partij die juist meer geld in de zorg wil steken, liet juist wel luidkeels van zich horen. “Rechts wil bezuinigen op zorg, het eigen risico verhogen en de rekening bij de armsten neerleggen”, twitterde lijsttrekker Frans Timmermans. Jesse Klaver noemde de besparingen op X „enorm onverstandig”. Volgens Jimmy Dijk (SP) wordt “onze welvaartsstaat omgebouwd tot oorlogsmachine”, Geert Wilders (PVV) stelde: “Wij zouden nooit miljarden voor defensie weghalen bij de zorg!” Waar SP en PVV dan wel op willen bezuinigen en hoe die uitpakken, is onduidelijk; beide partijen weigerden hun programma te laten doorrekenen door het CPB.
CPB-directeur Hasekamp waarschuwde vrijdag dat de zorgmaatregelen op langere termijn grote consequenties hebben voor de toegankelijkheid van de zorg voor lagere inkomens en chronisch zieken. Ook zal de kwaliteit van de Nederlandse gezondheidszorg „op termijn wat achterblijven bij de kwaliteitsverbetering van de zorg in het buitenland”. Het leidt volgens het CPB tot een toename van de sociaal-economische verschillen: een deel van de mensen kan zelf aanvullend betere zorg en ondersteuning inkopen, de rest niet.
Eén voordeel voor de partijen die willen bezuinigen: zorg stond bij kiezers altijd bij de belangrijkste drie onderwerpen bij het bepalen van hun stem. Maar toevallig bij de komende verkiezingen (nog) niet, bleek afgelopen week uit een onderzoek van Ipsos. Migratie, de woningmarkt, normen en waarden, veiligheid en het klimaat worden allemaal belangrijker gevonden.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg politiek Den Haag op de voet en word zelf een Haagse ingewijde
Source: NRC