Vanwege geldgebrek besloot de gemeente Pekela vier jaar geleden dat 21 van de 34 bruggen over het karakteristieke Pekelder Hoofddiep zouden verdwijnen. Inwoners kwamen in opstand én in actie. Nu lijken bijna alle bruggen gered.
is regioverslaggever van de Volkskrant in Noord-Nederland.
Draaien doet de Zuiderdraai al jaren niet meer. Het wiel in de as op de pijler van de brug, een van de zes in Boven Pekela, is volledig verroest. Vanuit het dek wippen enkele losse planken omhoog. En kijk, wijst voorzitter Jetse Woltjer van de dorpscoöperatie naar de sokkel van de permanent omhoog staande slagboom: ‘Ooit zat hier een kogellager in.’
Precies dit soort achterstallig onderhoud bezorgde de Oost-Groningse gemeente Pekela kopzorgen. Vier jaar geleden besloot het college in arren moede dat 21 van de 34 bruggen over het 14 kilometer lange Pekelder Hoofddiep zouden verdwijnen. Simpelweg omdat er geen geld was voor renovatie.
De Pekelder bruggenkwestie groeide uit tot iets groters. Het werd een symbool voor verval, voor het lot van lokale overheden die, mede vanwege landelijke bezuinigingen, niet meer in staat zijn basale voorzieningen als bruggen in stand te houden. En dat in een van de armste gemeenten van Nederland. Cameraploegen weten die vaak te vinden als er weer eens ranglijstjes verschijnen over energie-armoede of goedkoopste huizen. Een streek ook met een vermeende volksaard van ‘het is niks en het wordt niks’.
Maar juist de Pekelder bevolking liet het er niet bij zitten. Er kwam een actiegroep, er volgden protesten. ‘De samenleving stond op en zei: Dit willen we niet’, zegt burgemeester Jaap Kuin. Hij verwijst naar het standbeeld van de roemruchte communistische voorman en stakingsleider Fré Meis, bij de Wedderklap. ‘Kom niet aan ons, dan staan we op.’
Niet alleen vanwege het gemak van een nabije overgang, leerde hij. Of het nu de turf was die werd afgegraven in de uitgestrekte wijken langs het kanaal, de scheepsbouw die er tot bloei kwam of, later, de strokartonindustrie: het Diep is een beeldbepalende levensader, veenkoloniaal erfgoed, het hart van de Pekelder geschiedenis.
Even illuster zijn de namen van de overspanningen: Doorsneedraai, Eendrachtsklap, Hekbadde, Albionbrug. Die doe je niet weg. Dus kon het gemeentebestuur de roep van de bevolking niet negeren. Maar met die motivatie was het geld nog niet gevonden. Wat hielp, was dat de gemeentelijke financiën er inmiddels aanzienlijk beter voorstaan. Bovenal bood de bevolking de helpende hand.
Daarom staat er nu aan de stille kant van het kanaal een witte partytent, met gebak en alcoholvrije champagne. De gemeente en de dorpscoöperatie gaan een samenwerking aan voor het opknappen, onderhouden en bedienen van het overgrote deel van de bruggen over het Pekelderhoofddiep. De gemeente investeert 50 miljoen euro. Symbolisch is de overdracht van steeksleutel 36 – uit de garage van de burgemeester.
‘Pas toen ze dreigden te verdwijnen, beseften we hoe belangrijk die bruggen eigenlijk zijn’, zegt voorzitter Woltjer van de dorpscoöperatie. In samenwerking met lokale bedrijven en onderwijsinstellingen denkt de inwonersclub 28 bruggen te kunnen behouden.
Het eerste doel is ze weer werkzaam maken, zodat het diep weer bevaarbaar wordt. Vanaf de Zuiderdraai wordt de komende twee jaar opgetrokken richting Oude Pekela. Dat wordt, zegt Woltjer op z’n Gronings, ‘ain pokkel waark’ – een flinke klus.
Met name juridisch was het best een puzzel, zegt Woltjer. Europese aanbestedingsregels zijn moeilijk aan te ontkomen. Uiteindelijk werd een list bedacht, in de vorm van een ‘quasi-inbesteding'. De coöperatie wordt zo een uitvoeringsbedrijf van de gemeente.
Over die constructie heeft de gemeenteraad best lang getwijfeld, erkent Kuin. ‘Vraag het tien juristen, en vijf zullen nog steeds zeggen dat het niet kan.’ Het blijft spannend. ‘Voor de coöperatie, maar ook voor ons. Iets uit handen geven, dat zijn we niet gewend. Gemeenten praten graag over participatie. Maar het laten doen, is echt wat anders.’
Helemaal afzijdig houdt de gemeente zicht niet. Vijf grote bruggen zullen op reguliere wijze worden vervangen. Burgemeester Kuin is vol lof over het lokale initiatief, maar zegt ook: ‘Het kan niet zo zijn dat je iets over de schutting van de gemeenschap gooit omdat de overheid faalt.’ Werkzaamheden moeten bovendien volgens professionele standaarden door gediplomeerde bedrijven worden verricht. ‘Elke doe-het-zelver weet dat je van ‘even snel een likje verf’ spijt krijgt.’
Gea Luth komt voorbij met haar zoon. Ze wonen in een van de drie huizen op dit stuk langs het water. Ze dachten al na over een veerpontje. ‘We kunnen gewoon niet zonder.’
Ondertussen rijdt de gemeentelijke woordvoerder zijn witte busje bijna klem tussen de blauwe relingen van de brug. Steken biedt weinig soelaas. ‘Zelfs als het niet werkt, gaan overheden vaak op de oude weg door’, grinnikt Willem Foorthuis.
De geboren Pekelder was jarenlang lector Duurzaam Coöperatief Ondernemen aan de Hanzehogeschool Groningen en is de geestelijk vader van de coöperatie-constructie. Hij kent de koudwatervrees van ‘kan niet’ en ‘mag niet’. Onzin, vindt Foorthuis. ‘Het staat gewoon in de wet.’ Toen ook nog bleek dat de directeur van de grootste bruggenbouwer van het Noorden in Pekela woont, wist hij: het kán.
‘Via aanbesteding kom je uit bij een bedrijf uit Amersfoort, of Duitsland. Nu vraag je: wie kan die brug er even uit hijsen? En zegt de plaatselijke loonwerker: ik wel.’
En een nieuwe werkwijze? Het is maar hoe je het bekijkt, zegt de oud-lector. ‘Zo werd het vierhonderd jaar lang gedaan.’ Een deel van het werk kan best door studenten of werklozen gedaan worden, denkt Foorthuis. Hij fantaseert al over de strijd om de mooiste brug. ‘Misschien wel van hennep of papier.’
Kom bij hem niet aan met vragen over aansprakelijkheid, als het onderhoud tekort zou schieten. Keurig afgedekt, zegt hij. Bovendien: ‘Daar hebben we de afgelopen dertig jaar ook niemand over gehoord.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant