De manier waarop Taylor Swift op haar nieuwe album zich de rol van een ‘showgirl’ aanmeet, toont een breder probleem in de kunsten, stelt Isabel Heijne. Als een sekswerker seks verkoopt is het een taboe, maar als een kunstenaar seks verkoopt is het een sensatie.
Sekswerkers die seks verkopen zijn een taboe, kunstenaars die seks verkopen zijn een sensatie: een eeuwenoude tegenstrijdigheid die herleeft in het album The Life of a Showgirl dat Taylor Swift deze week uitbracht. Door zich als ‘showgirl’ te presenteren geeft Swift zichzelf een vrijbrief om te zingen over roem, liefde en seks.
Maar nu in de Verenigde Staten een conservatieve wind waait en de echte showgirls van Las Vegas dreigen te verdwijnen, laat de consequentieloze manier waarop Swift zich het showgirl-kostuum aanmeet een bittere nasmaak achter.
Over de auteur
Isabel Heijne is kunsthistoricus en auteur van de nieuwsbrief Lekker Kijken.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De showgirls waar Swift aan refereert kennen we vooral uit de laat-19de-eeuwse Parijse variététheaters zoals de Moulin Rouge en de Folies Bergère, waar vrouwen dansten in extravagante kostuums met veren, lovertjes en hoofdtooien. De can-candanseressen en vrijwel naakte artiesten maakten deze shows tot een geliefd schandaal. Het concept verspreidde zich naar Amerika, waar de showgirl in de jaren ’50 en ’60 haar hoogtepunt beleefde in de casino’s van Las Vegas.
Naast dans, comedy en sprankelende kostuums behoorden ook burlesque en stripteases vaak tot het repertoire. Vanaf het begin bestond er een ambigue relatie tussen showgirls en de seksindustrie: hoewel showgirls niet per definitie sekswerkers waren en veelal professioneel getraind waren als danser of artiest, hadden theaters als de Moulin Rouge een reputatie als plek waar de grenzen tussen entertainment en sekswerk vervaagden. De showgirl is daardoor vaak niet volwaardig gerespecteerd als kunstenares.
Sophia Giovannitti, zelf kunstenaar en sekswerker, schrijft over dit fenomeen in haar boek Working Girl: On Selling Art and Selling Sex (2023): ‘De hoer wordt gestript van haar intellect, alsof ze onmogelijk slim genoeg zou kunnen zijn om haar eigen commentaar te leveren op wat haar aanwezigheid binnen een instituut met poortwachters kan betekenen.’ Giovannitti haalt schrijver en pornografisch performer Lorelei Lee aan, die in 2020 de veelvoorkomende praktijk beschreef van mensen die kunst over porno willen maken, en vervolgens op de set van pornofilms vrijwel exact dezelfde foto’s en video’s maken als de cameramensen die daar aan het werk zijn.
Lee zegt hierover: ‘Het is alsof onze performance wordt bekeken door de lens van iemand die sociaal goedgekeurd is als ‘kunstenaar’, wat het grote publiek toestemming geeft om betekenis te vinden in pornografie als onderwerp, maar zonder de stemmen centraal te stellen van mensen die daadwerkelijk pornografie maken en sociale geloofwaardigheid verliezen door die performances te maken.’
Taylor Swift kan, kortom, een showgirl-outfit aantrekken zonder de risico’s die de echte showgirls wel lopen. Op diezelfde manier kregen de schilderijen en affiches die Henri de Toulouse-Lautrec van de Moulin Rouge maakte een iconische status, terwijl de danseressen er zelf een dubbelzinnig imago op nahielden.
In 1991 maakte kunstenaar Jeff Koons de serie Made in Heaven, een reeks expliciet pornografische werken, samen met pornoster en politicus Ilona Staller (beter bekend als La Cicciolina). Kunstcritici bespraken destijds vooral waarom dit werk zich als kunst onderscheidde van pornografie. Koons beschreef dat Staller, met wie hij ook trouwde en een kind kreeg, ‘haar lichaam gebruikt zoals een andere kunstenaar een kwast of beitel gebruikt’.
Op het moment dat het in zijn voordeel was, voor zijn kunst, noemde Koons de pornoster een kunstenaar. Maar in een latere rechtszaak om de voogdij van hun kind, gebruikte Koons haar verleden als pornoster als argument tegen haar geschiktheid als moeder. De rechter gaf hem gelijk.
Kunstenaars mogen zich laten inspireren door sekswerkers en showgirls, maar niet als ze geen rekening houden met de verschillende maatschappelijke posities en context. Juist nu is het scheef om jezelf zonder gezichtsverlies te willen verkopen in hun fotogenieke kostuum van glitters en veren: voor de originele showgirls van Las Vegas is de afgelopen jaren haast geen werk meer te vinden, en het conservatieve politieke klimaat in de Verenigde Staten vormt een bedreiging voor sekswerkers.
Wat Taylor Swift doet is niet nieuw: al decennialang spreekt de showgirl tot de verbeelding in de populaire cultuur, met talloze films, musicals en kunstwerken tot gevolg. Het illustreert daarom juist een groter, continu terugkerend probleem: gearriveerde kunstenaars kunnen seks verkopen en daar zelf beter van worden zonder zich te hoeven verhouden tot de risico’s en stigma’s die professionals in de seksindustrie dagelijks beïnvloeden.
Sex sells – maar alleen als je al miljardair bent.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant