Tranen in Gaza: ditmaal van blijdschap en opluchting. Het nieuws dat Hamas en Israël het eens zijn over een wapenstilstand wordt met gejuich ontvangen, maar er is ook scepsis. Tot nu toe hield geen enkel staakt-het-vuren stand. Een terugblik op twee jaar oorlog en de eerdere pogingen die vrede moesten brengen.
Door Sacha Kester
Het is alweer twee jaar geleden dat de nachtmerrie begon met de aanval van Hamas. Op 7 oktober 2023 werd Israël wakker van raketinslagen, sirenes en het ongelooflijke nieuws dat honderden gemaskerde en gewapende mannen uit Gaza door Israëlische straten reden.
Ouders die boterhammen voor hun kinderen stonden te smeren, mensen die bij bushaltes stonden te wachten en jongeren die dansten op een festival: ze werden allemaal vermoord.
Die dag werden er 1.200 mensen gedood en 251 als gijzelaar meegenomen naar Gaza.
Het was meteen duidelijk dat Israël keihard zou terugslaan. ‘We brengen de strijd naar hun eigen terrein, op een schaal die de vijand niet eerder heeft gezien’, zei de Israëlische premier Benjamin Netanyahu.
‘Burgers van Israël, wij zijn in oorlog. Niet in een militaire operatie, maar een oorlog.’
Benjamin Netanyahu
De volgende dag waren er al meer dan 400 Palestijnen gedood bij Israëlische luchtaanvallen. Een maand later waren dat er 10 duizend.
De steun voor Israël was groot, al schrok de internationale gemeenschap wel toen ook ziekenhuizen werden bestookt.
In november viel het Israëlische leger het Al Shifa-ziekenhuis in Gaza-Stad binnen, een plek waar hartpatiënten werden behandeld, baby’s in couveuses lagen en duizenden vluchtelingen op het terrein bivakkeerden.
Het was nodig, aldus Israël, omdat er tunnels van Hamas onder het ziekenhuis liepen. Hard bewijs daarvoor kwam nooit.
Ondertussen werd achter de schermen koortsachtig onderhandeld over een staakt-het-vuren en op 24 november ging er een bestand in.
Van Israël moest dat overigens een ‘gevechtspauze’ genoemd worden, waarmee het land wilde benadrukken dat de oorlog niet voorbij was voordat Hamas ‘totaal is vernietigd’.
Een week lang werd er aan beide kanten van de grens gejuicht als gijzelaars en Palestijnse gevangenen naar huis terugkeerden.
Er werden 81 Israelische gijzelaars vrijgelaten in ruil voor 240 Palestijnse gevangenen. Ook kwamen er 23 Thai en een Filipijn vrij. In totaal 105 mensen dus.
Na zeven dagen ging het echter mis: volgens Israël waren er twee gijzelaars te weinig vrijgelaten en had Hamas een raket afgevuurd, terwijl Hamas stelde dat Israël niet wilde praten over het aanbod om nog meer gijzelaars vrij te laten.
Dat patroon zou dat jaar constant bij de onderhandelingen terugkeren. Telkens als een deal nabij leek, zei de ene partij dat de andere partij een nieuwe, onmogelijk eis stelde, of de boel anderszins traineerde.
Na de hervatting van de oorlog, op 1 december 2023, werd ook de voedselhulp aan Gaza door Israël geblokkeerd. Honderdduizenden mensen waren uit hun huizen verjaagd, woonden ergens in een tentje, een school of een hospitaal, en konden geen eten vinden.
Begin mei nam Israël ook de grensovergang bij Rafah in en sloot deze hermetisch af. De enige weg naar buiten (voor de enkeling die goed kon betalen) was daarmee afgesloten.
De internationale gemeenschap worstelde met het conflict. Er werd een halfslachtige poging gedaan om Israël tot de orde te roepen, maar toen de regering-Netanyahu geen sjoege gaf, werd in arren moede besloten voedseldroppings uit te voeren boven het gebied.
Dit bood vrijwel geen soelaas. Bovendien werden talloze Palestijnen gedood door een krat voedsel dat op hun hoofd viel.
De Amerikaanse president Joe Biden was ondertussen vastbesloten om Hamas en Israël om de tafel te krijgen. In juni 2024 kreeg hij in elk geval de steun van de Veiligheidsraad van de VN voor een plan voor een onmiddellijk staakt-het-vuren.
Op termijn zou dit tijdelijke bestand moeten leiden tot een permanent einde aan de gevechten, overdracht van alle gegijzelden en de wederopbouw van het grotendeels verwoeste Gaza.
Het enige probleem was dat de hoofdrolspelers, Hamas en Israël, hun handtekening niet wilden zetten. Ze hadden allebei hun eigen bezwaren. Er volgden maanden van gesprekken, ruzies, streepjes licht, en keiharde tegenvallers.
Volgens sommige analisten zat Netanyahu de boel te traineren. Biden, die zichzelf altijd had geafficheerd als een grote vriend van Israël en zichzelf zelfs ‘een zionist’ noemde, stuurde aan op een tweestatenoplossing. Daar wilden de uiterst rechtse coalitiegenoten van Netanyahu niets van weten. Zij droomden juist van de volledige bezetting van Gaza.
‘Je hoeft geen Jood te zijn om een zionist te zijn. Ik ben een zionist.’
Joe Biden
Ze hoopten dat Donald Trump de verkiezingen zou winnen en hen daarna de vrije hand zou geven. Dat viel tegen. Trump won inderdaad, maar hij wilde bewijzen dat hij kon doen wat Biden niet was gelukt: een einde maken aan de oorlog.
Luttele dagen voor zijn inauguratie stuurde Trump zijn onderhandelaar Steve Witkoff naar Israël. Deze eiste op een zaterdag, de dag dat Netanyahu normaal gesproken sjabbat viert, een gesprek met de premier – en kreeg dat ook. Netanyahu ging akkoord met een deal die in grote lijnen leek op het plan dat Biden een half jaar eerder op tafel had gelegd.
‘We hebben een episch staakt-het-vuren bereikt als eerste stap naar duurzame vrede’
Donald Trump
Een dag voor de inauguratie van Trump ging het bestand in. Honderdduizenden Palestijnen keerden terug naar de plek waar hun huizen hadden gestaan, vaak om te ontdekken dat er niets dan puin restte.
Ondertussen werden Israëlische gijzelaars onder groot militair vertoon van Hamas vrijgelaten en liet Israël op zijn beurt Palestijnse gevangenen gaan. Dit was slechts de eerste fase van het plan: over de invulling van de rest moest nog worden onderhandeld.
Maar die onderhandelingen kwamen nooit op gang. Op 18 maart klapte het tweede bestand.
Met de hervatting van het geweld werd de Gazastrook opnieuw hermetisch afgesloten van voedselhulp. De hongersnood werd erger dan ooit.
Hulporganisaties kregen geen toegang meer tot het gebied. De Gaza Humanitarian Relief Organisation, die door Israël en de VS in het leven was geroepen, distribueerde voedselpakketten terwijl er door Israëlische soldaten op hongerige Palestijnen werd geschoten.
Terwijl Hamas en Israël hun rituele dans van aantrekken en afstoten weer hervatten, liet Trump weten dat Gaza best een mooi resort zou kunnen worden – een Rivièra van het Midden-Oosten.
‘De VS neemt de Gazastrook over en we gaan er werk van maken. We zullen het bezitten.’
Donald Trump
Terwijl het moorden in Gaza doorging, was de stemming in de wereld volledig omgeslagen. Burgers gingen massaal de straat op om van hun regeringen te eisen dat er maatregelen werden genomen. Sancties. Boycots.
Ook in Israël werd gedemonstreerd voor een bestand. De betogers wilden de gijzelaars levend terug en waren woedend dat de regering de oorlog voort liet duren.
Israël trok zich weinig aan van de protesten en maakte bekend Gaza-Stad binnen te vallen om Hamas ‘uit te roeien’.
Palestijnen weigerden in eerste instantie te vertrekken, omdat het toch nergens in Gaza veilig was. Maar na hevige bombardementen kwam de vluchtelingenstroom weer op gang.
Ondertussen probeerde de Arabische wereld met een nieuwe oplossing te komen. Een half jaar later was er een gezamenlijk plan van Frankrijk en Saoedi-Arabië, dat tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties werd gepresenteerd.
De oproep om Israël uit te sluiten van sportevenementen of het songfestival zwol aan, en verschillende landen besloten de Palestijnse staat officieel te erkennen - een stap die enkele jaren geleden ondenkbaar zou zijn geweest.
Vorige week, toen Netanyahu het Witte Huis bezocht, legde Trump een twintigpuntenplan op tafel, losjes gebaseerd op eerdere plannen die waren afgewezen door Hamas of Israël. De druk werd opgevoerd. Het moest nu echt afgelopen zijn, luidde de boodschap. Nadat Netanyahu ‘ja’ had gezegd, kwam Hamas met een ‘ja, mits’.
‘Maar als Hamas dwarsligt, dan maken we het zelf af.’
Benjamin Netanyahu
In de nacht van woensdag op donderdag kwam het toch tot een akkoord. Palestijnen gingen juichend de straat op en ook in Israël waren tranen van blijdschap, zeker bij de families van de Israëlische gijzelaars.
Als alles goed gaat, komen de gijzelaars en honderden Palestijnse gevangenen de komende dagen vrij, trekt het Israëlische leger zich uit delen van Gaza terug en komt de voedselhulp weer op gang.
Dat is slechts de eerste fase van de deal, en het is afwachten of de ‘sterke, duurzame en langdurige vrede’ die Trump aankondigde er daadwerkelijk komt. Over de periode erna moet nog worden onderhandeld. Daarbij gaat het om pijnpunten als volledige terugtrekking van het Israëlische leger, volledige ontwapening van Hamas en het toekomstige bestuur van Gaza. De angst dat het weer mis gaat, is groot. Maar voor nu, is er ook hoop.
Tekst Sacha Kester
Beeldredactie Gabriel Eisenmeier
Eindredactie Mark van Driel
Productie Monique Wijnans
Vormgeving Titus Knegtel
Fotocredits AFP, Anadolu, EPA, Getty Images, NurPhoto, Reuters en Daniel Rosenthal
Zo’n honderdduizend mensen protesteerden zondag in Den Haag tegen de oorlog in Gaza en het kabinetsbeleid tegenover Israël. Veel mensen hadden nooit eerder in hun leven gedemonstreerd. Jong en oud, moslim en Jood trekt door middel van hun kledingkeuze een symbolische rode lijn tegen het geweld en de honger in Gaza.
In Gaza zijn naar schatting 1,9 miljoen mensen ontheemd. Ze zitten in scholen, halfgebombardeerde gebouwen en zelfgebouwde tenten. De familie Abu Samrah is na omzwervingen met zeventien mensen neergestreken in Al Mawasi. De Volkskrant keek een dag mee met het leven van het echtpaar Mustafa en Fatima, hun schoonzus Afaf en haar kinderen Ranya en Mohammed.
Artsen zagen in Gaza een verontrustend patroon: kinderen met een enkele schotwond in hoofd of borst, een teken dat er gericht op ze is geschoten. Dat blijkt uit onderzoek van de Volkskrant, die sprak met de artsen die behoren tot de laatste internationale ooggetuigen.
Vooral kinderen lijden onder de hongersnood in Gaza. De Volkskrant keek samen met een lokale journalist in een kliniek in Gaza-Stad hoe de bijna 1-jarige Eilia in leven wordt gehouden.
Sinds 7 oktober 2023 is er wereldwijd elke dag minstens één Gaza-protest geweest. Alleen al afgelopen weekeinde vonden in Amsterdam, Barcelona, Rome, Dublin, Istanbul en vele andere steden demonstraties plaats.
Ruim 200 Palestijnse journalisten zijn tijdens de huidige Gaza-oorlog tot nu toe door Israël gedood. Dat is meer dan in bijna elk ander gewapend conflict in de geschiedenis. Critici spreken van een oorlog tegen de waarheid. ‘De dood grijpt ons één voor één.’
Source: Volkskrant