Meer dan zestigduizend Oekraïense militairen zijn ledematen verloren aan het front. Een revalidatiecentrum in Lviv helpt ze aan protheses en zelfvertrouwen in een land met stigma’s rond amputaties. ‘Kijk, ik kan al zonder krukken in een rechte lijn lopen.’
Door Tom Vennink
Fotografie Daniel Rosenthal
Mykola Hradnov-Savytsky houdt zijn vrouw verantwoordelijk voor het verlies van zijn beide benen. Ze wenste op haar verjaardag dat hij levend zou terugkeren uit de oorlog. ‘Ze had moeten wensen dat ik levend én heelhuids zou terugkeren’, zegt Hradnov-Savytsky. De oud-theaterregisseur grinnikt. ‘Tegenwoordig doet ze specifiekere wensen.’
Voorzichtig waggelt de 31-jarige Oekraïner over een hindernisbaan in een gymzaal. Hij moet nog wennen aan zijn twee nieuwe kunstbenen. Maar dat geldt voor iedereen in de zaal. ‘Het gaat steeds beter’, zegt hij. ‘Kijk, ik kan al zonder krukken in een rechte lijn lopen.’
Hradnov-Savytsky is naar eigen zeggen een mazzelaar. Hij is aan de beurt gekomen voor twee protheses met elektronische knieën bij SuperHumans, een nieuw revalidatiecentrum in de West-Oekraïense stad Lviv. Veel andere gewond geraakte militairen staan nog op wachtlijsten.
Mykola Hradnov-Savytsky (rechts) in revalidatiecentrum SuperHumans in Lviv.
De vraag naar moderne protheses is in Oekraïne verveelvoudigd sinds de Russische invasie van 2022. De Nationale Gezondheidsdienst in het land stelde begin dit jaar dat er sinds de invasie ruim 93 duizend amputaties zijn uitgevoerd. Afgezette tenen en vingers zijn daarin meegeteld. Hulporganisaties die protheses aanbieden, schatten dat zestig- tot tachtigduizend Oekraïense militairen ledematen hebben verloren.
Onder hen: de activiteitenmanager van SuperHumans, die haar linkerbeen kwijtraakte door een Russische clusterbom bij Cherson. De prothesetechnicus van het centrum verloor eveneens een been, hij door de ontploffing van een landmijn bij Kreminna. En de sporttrainer mist zijn linkerarm door de inslag van een Russische tankgranaat in de provincie Loehansk.
Allemaal zijn ze weer op de been. Soepel lopen ze rond met hun kunstledematen, om de nieuwe gewonden van het slagveld geloof te geven in de toekomst. ‘Tegen patiënten zeggen we: mensen met benen moet je niet vertrouwen’, zegt Andri Isjtsjyk van SuperHumans. ‘Want die vertellen je dat je misschien nooit meer kunt lopen.’
Het centrum, dat Nederlandse subsidie ontvangt, opende in 2023 en heeft meer dan duizend militairen geopereerd. Maar het kan de vraag niet aan. Dit jaar opent het twee nieuwe vestigingen dichter bij het front, in Dnipro en Odesa.
De bedoeling is om de gewonden zo snel en goed mogelijk te laten revalideren. In de gymzaal, waar tientallen mannen opnieuw leren lopen met pas aangemeten protheses, hangen affiches aan de muur voor een aanstaand hardloopevenement over onverharde bergpaden. Een poster van een ruiter met een kunstbeen moedigt de gewonde militairen aan om de paardensport een kans te geven.
Er wordt gelachen. Een man met kunstarmen zegt tegen een man met kunstbenen dat hij niet moet zeuren. ‘Jij hebt je armen tenminste nog.’
SuperHumans en de patiënten kampen met een hardnekkig stigma in de Oekraïense samenleving. In de Sovjet-tijd werden mensen met amputaties afgezonderd van de maatschappij. Weggestopt in tehuizen. Alsof ze niet bestonden voor de rest van de bevolking.
Hradnov-Savytsky is er pijnlijk mee geconfronteerd. Hij heeft moeite om zijn ouders te overtuigen dat hij met twee kunstbenen nog een volwaardig mens is. ‘Mijn moeder zat aanvankelijk alleen maar te jammeren: ‘Hoe kan mijn kind er zo uitzien?’’ Na de operatie, vorig jaar, wachtte hij drie maanden met het weerzien met zijn ouders. ‘Ik wilde me een normaal mens voelen, grappen maken, lachen. Zij zouden me het gevoel geven dat ik een mens met een handicap ben.’
Zelf had de theaterman zich er allang op ingesteld dat hij gewond zou raken. Hij meldde zich in april 2022, kort na de invasie, bij het leger. Hij zag de Russische oorlog tegen zijn land als het moment om te bewijzen dat je staat voor je overtuigingen. Hij vertelde zijn vrouw dat hij waarschijnlijk niet heelhuids zou terugkeren. ‘Ongedeerd terugkomen uit de oorlog is vrijwel onmogelijk, dat wisten we’, zegt hij. ‘Het was alleen de vraag welke verwonding ik zou oplopen.’
De meeste verwondingen aan het front zijn het gevolg van aanvallen met drones, die granaten afwerpen of met explosieven invliegen op doelwitten. Maar Hradnov-Savytsky, zelf dronepiloot, werd in het oosten van Oekraïne getroffen door een geleide vliegtuigbom. Twee van zijn strijdmakkers waren op slag dood. Hij kwam met zijn benen vast te zitten onder stukken beton. Het duurde vier uur voordat zijn collega’s hem uit zijn positie bevrijdden. En nog twee uur voordat hij werd afgeleverd bij een hospik met pijnstillers.
Lopen leek hem voorgoed onmogelijk toen hij in een operatiekamer ontwaakte, vlak voor de amputaties. ‘Ik heb elke arts in de kamer aangewezen en ieder gezegd: red op zijn minst mijn knieën. Maar na de operatie werd ik wakker zonder knieën.’
Van het bestaan van kunstbenen met elektronische knieën hoorde hij pas later, van andere militairen die amputaties achter de rug hadden. Nu oefent hij met steeds hogere prothesebenen, zodat hij zijn oude lengte weer bereikt − hij heeft nog 10 centimeter in te halen.
Een derde van de patiënten van SuperHumans keert terug naar het leger. Sommigen zelfs naar posities aan het front. Maar Hradnov-Savytsky is niet van plan om op twee kunstbenen verder te vechten. Hij gaat geld inzamelen voor spullen die zijn strijdmakkers nodig hebben. En hij overweegt een terugkeer naar het theater, al twijfelt hij of hij zich nog kan interesseren voor kunst terwijl er een oorlog woedt. ‘Momenteel heb ik maar één doel’, zegt hij. ‘Weer gewoon kunnen lopen.’
Onder de bewoners van Lebedyn, een Oekraïens stadje waar relatief veel mannen zijn gesneuveld, heerst vertwijfeling over Trumps plannen om de oorlog te beëindigen. Hoewel sommigen een diep verlangen koesteren naar vrede, willen de meesten doorvechten tot het bittere einde.
In Oekraïne vindt een jacht op mensen plaats. De meeste inwoners van frontstad Cherson zijn gevlucht, de 66 duizend die bleven zijn doelwit van Russische dronejagers. Op elk moment dat zij zich in de open lucht wagen worden ze zichtbaar voor de vijand. ‘Alles wat beweegt, zal worden vernietigd.’
De Oekraïense elitemilitairen van de toekomst worden opgeleid op militaire kostscholen. Fotograaf Jelle Krings documenteerde het leven op zo’n school in Kyiv, waar kinderen tussen de 13 en 18 jaar lange dagen maken en leren hoe ze hun land moeten verdedigen.
Source: Volkskrant