Online gaan foto's en video's rond van vooral vrouwen die stiekem zijn vastgelegd terwijl ze op straat lopen, boodschappen doen of aan het werk zijn. Winkels beraden zich op stappen. Vijf vragen over zulke zogeheten creepshots.
Creepshots zijn foto's en video's die stiekem worden gemaakt van vooral vrouwen. Vaak hebben de beelden een seksuele ondertoon. Zo wordt bijvoorbeeld ingezoomd op borsten en billen. De beelden worden vaak op (semi)openbare plekken gemaakt, zoals op straat, in winkels of in sportscholen. De beelden worden daarna via besloten chatgroepen en op internationale fora verspreid. "Er zijn online forums die geheel gewijd zijn aan het delen van creepshots", zegt UvA-onderzoeker Lucia Bainotti tegen NU.nl.
Soms staat er een opmerking bij. "Ze heeft geen idee wie er achter haar staat en haar fitte, dikke, witte kontje fotografeert. Een van mijn beste foto's tot nu toe", citeert Pointer een creepshotmaker. Dat onderzoeksprogramma maakte zondag een uitzending over creepshots en onderzoekt het onderwerp al langer. Beelden worden ook zonder context gedeeld, waarbij anderen die van commentaar voorzien.
"Waar ik het meeste van schrok, waren de video's en foto's van jonge meisjes die gewoon in de supermarkt aan het werk waren", zegt samensteller Huub Floor van Pointer. "Het zijn gewoon letterlijk meisjes van veertien die vakken staan te vullen." Floor omschrijft creepshots als "vrij alledaags beeld, maar dan vaak ingezoomd".
Vrouwen worden vaak gekleed in beeld gebracht. Daarom werden sommige slachtoffers volgens Floor niet serieus genomen wanneer ze aangifte deden bij de politie. "Het is gewoon op straat en je was toch niet naakt? Wat is het probleem dan?", kregen ze dan bijvoorbeeld te horen.
Maar creepshots kunnen heel schadelijk zijn voor degene die wordt gefotografeerd, meldt hulpwebsite Slachtofferwijzer. "Je kan je vernederd, angstig en kwetsbaar voelen." Bainotti benadrukt dat de beelden zonder toestemming zijn gemaakt en dat het slachtoffer vaak op een geseksualiseerde manier wordt weergegeven. Daarom geldt het wat haar betreft als een vorm van gendergerelateerd geweld. "Een manier waarop visuele content wordt gebruikt om vrouwen te schaden."
Aan Pointer liet een slachtoffer weten dat ze zich "steeds minder vrij voelt in openbare ruimtes", nadat ze merkte dat mannen stiekem hun telefoons op haar richtten. Ook zouden meerdere jonge vrouwen minder vaak alleen het huis uit durven.
Daarnaast valt het Floor op hoe vaak er specifiek om beelden van minderjarigen wordt gevraagd. "Er wordt ook in gehandeld", zegt hij. Er is zelfs geld te verdienen met dit soort beelden.
"Voor het fenomeen creepshots bestaat wellicht geen specifieke strafbepaling", zegt advocaat informatierecht Roan de Jong (De Roos advocaten). Toch zijn er manieren om hier met de wet in de hand tegen op te treden. Het maken van creepshots (of het verspreiden ervan) toont namelijk overeenkomsten met gedrag dat strafbaar is. Zo is in sommige gevallen sprake van stalking. Zo keerde een persoon wekelijks terug naar een kledingwinkel om hetzelfde meisje op de foto te zetten.
Het Openbaar Ministerie (OM) in Rotterdam buigt zich op dit moment over een creepshotzaak. Daarbij filmde een man stiekem de borsten van een vrouw met een camera in zijn rugzak. Het OM onderzoekt onder meer of de man op basis van artikel 254ba kan worden vervolgd. Daarin staat dat het strafbaar is om zonder toestemming een afbeelding van seksuele aard te maken of in bezit te hebben.
"Die seksuele strekking ontstaat al wanneer de fotograaf inzoomt op geslachtsdelen - borsten, billen, kruis - of die uitsnijdt, ook wanneer het slachtoffer volledig gekleed is", benadrukt een OM-woordvoerder.
Ook kijkt het OM naar een overtreding van artikel 441b: stiekem filmen of fotograferen op een openbare plaats met een verborgen camera of andere technologie waarvan niet duidelijk is dat die aan het filmen is. Als de beelden openbaar worden gemaakt, kan de straf hoger uitvallen. "Beelden plaatsen in een Telegram-groep valt daaronder." Op stiekem filmen staat een maximumstraf van een jaar cel. Voor het openbaar maken van die beelden staat maximaal twee jaar.
Het civiele recht en het privacyrecht bieden (ook) diverse aanknopingspunten om creepshots te verbieden, weet De Jong. Zo kan er sprake zijn van inbreuk op het portretrecht of het overtreden van de Nederlandse privacywetgeving als beelden zonder toestemming online worden gedeeld. Via die route kunnen de beelden onder dwang offline worden gehaald.
"Dat is heel moeilijk te bepalen", zegt Floor. Door op een paar links in Telegram-kanalen te klikken, zit je zo in twintig groepen. Maar de volgende dag kunnen die allemaal offline zijn gehaald. "Als je dan niet opnieuw op zoek gaat, lijkt het of het weg is."
Volgens Bainotti zijn creepshots een wereldwijd fenomeen. Zij heeft voorbeelden gezien in Italië, China, de Filipijnen, Mexico en Duitsland. Telegram-groepen waarin dit soort content wordt gedeeld kunnen meer dan 30.000 leden hebben. In Italië volgde ze een bepaald forum dat in vier jaar tijd tot 700.000 gebruikers groeide voordat het offline werd gehaald. "Dit bewijst dat het fenomeen nog steeds groeit", aldus Bainotti. In Nederland komen er dagelijks nieuwe foto's en video's bij op online forums.
Helpwanted kan helpen om beelden offline te halen. De organisatie heeft korte lijntjes met socialemediaplatforms zoals Instagram en Tik Tok en is aangemerkt als trusted flagger. Slachtoffers kunnen de melding ook zelf doen. Om het makkelijker te maken hebben advocaten De Jong en Van Gijn voorbeeldformulieren gemaakt.
Bij platforms als Telegram of Twitter is het soms ook mogelijk te voorkomen dat beelden opnieuw worden geüpload via een ander account.
Source: Nu.nl economisch