De Eerste Kamer stemde deze week in met 21 maatregelen om mensen in de bijstand beter te helpen. Het nieuwe beleid, dat in de loop van volgend jaar ingaat, is minder hard. Maar een grote hervorming blijft voorlopig uit.
Het beruchtste voorbeeld van de huidige bijstandsregels is de 'boodschappenboete' uit 2020. De gemeente Wijdemeren legde een boete op van 7.000 euro aan een vrouw in de bijstand, na de ontdekking dat zij vaak boodschappen kreeg van haar moeder. Het wetsvoorstel Participatiewet in balans moet dit soort hardheden wegnemen.
Bijstandsgerechtigden mogen straks tot 1.200 euro per jaar aan giften ontvangen, zonder dat hun bijstandsuitkering omlaaggaat. Ook kan een gemeente een uitzondering maken als iemand meer heeft gekregen. Nu kunnen de regels voor giften per gemeente verschillen.
Als de gemeente dan toch een boete uitdeelt, moet ze eerst kijken of de straf wel in verhouding staat tot de overtreding. Ook wegen de persoonlijke omstandigheden van de betrokkene voortaan mee.
Verder kunnen gemeenten met terugwerkende kracht een bijstandsuitkering overmaken. Dat moet voorkomen dat mensen schulden opbouwen over perioden dat ze zonder inkomsten zitten.
Demissionair staatssecretaris Jurgen Nobel (Participatie en Integratie) wil met een aantal andere maatregelen van de nieuwe wet bereiken dat mensen in de bijstand "sneller aan het werk gaan of op een andere manier meedoen". Zo krijgen bijstandsgerechtigden straks een bufferbudget van 1.000 euro. Daar kunnen ze op terugvallen als ze weer aan het werk gaan maar niet meteen een stabiel inkomen hebben.
Nu vinden sommige bijstandsgerechtigden het te spannend om de stap naar werk te maken. "Ze weten niet met hoeveel bijstand ze worden gekort en wat dat voor de volgende maand betekent", zegt Anna Custers, lector Armoede Interventies aan de Hogeschool van Amsterdam. De gemeente Utrecht experimenteert al met zo'n buffer.
Verder krijgen mensen in de bijstand veel meer regie om invulling te geven aan een verplichte tegenprestatie. Nu bepalen gemeenten wat voor vrijwilligerswerk ze mensen laten doen in ruil voor een uitkering. Straks gelden alle soorten vrijwilligerswerk als tegenprestatie, net als mantelzorg. Bijstandsgerechtigden moeten nu nog toestemming vragen om mantelzorg als tegenprestatie in te zetten.
Custers vindt het positief dat mensen in de bijstand meer vertrouwen krijgen. "Het kan eraan bijdragen dat ze zich weer wat zelfstandiger voelen. Dat kan juist stimuleren om mee te doen", zegt ze. De 21 maatregelen zijn "relatief kleine aanpassingen", maar ze zijn volgens Custers wel betekenisvol.
De Landelijke Cliëntenraad sluit zich daarbij aan. "Het wordt wat menselijker", zegt een woordvoerder. "Maar er zit geen enkele maatregel bij die wezenlijk verschil maakt." Vooral voor mensen die niet kunnen werken, verbetert er weinig.
Voor een groot deel van de 400.000 mensen die bijstand ontvangen is het onmogelijk nu te werken, schreef de Nederlandse Arbeidsinspectie in 2023. Vaak zitten zij vanwege gezondheidsproblemen thuis. Van die groep verwacht 30 procent niet meer terug te keren naar de arbeidsmarkt.
Dat is een belangrijk kritiekpunt op de Participatiewet. Het beleid is te gefocust op het krijgen van betaald werk, terwijl dat voor veel mensen buiten hun bereik ligt, concludeerde het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP). Die mensen kampen met een stapeling van problemen.
Het volgende kabinet moet zich buigen over de vraag hoe om te gaan met de mensen die niet meer kunnen werken. Daarvoor is een grotere wijziging van het sociale vangnet nodig.
Source: Nu.nl economisch