Max Pam is schrijver en columnist van de Volkskrant.
Trouw aan onze obsessie om naar landen en plaatsen te gaan waar we nog nooit zijn geweest, besloten wij dit keer een reis te maken rond de Oostzee. Een ambitieus plan, want met de auto betekent dat een afstand van meer dan 6.000 kilometer. Ons plan hebben wij bijna geheel uitgevoerd. Alleen in Finland zijn we met de veerboot de Botnische Golf overgestoken. En bij Sundsvall zijn we dwars door Zweden getrokken, om in het Noorse Bergen de ferry te nemen naar Denemarken.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Het was een fabelachtige tocht, waarbij het onmogelijk was alles te zien wat wij wilden zien. Hij voerde ons van Duitsland naar Polen, via de Baltische staten naar Finland en vervolgens via Zweden, Noorwegen en Denemarken weer terug. Of de duvel er mee speelde: telkens als wij in een nieuw land aankwamen, werd gemeld dat Russische vliegtuigen of drones daar het luchtruim waren binnengedrongen. Het kreeg iets persoonlijks. In Polen heb ik ze niet over zien vliegen, maar de foto’s in Poolse kranten spraken boekdelen.
De beslissing om langs de enclave Kaliningrad naar Litouwen te rijden, kwam ons duur te staan. Overal langs de Pools-Russische grens waren heftige werkzaamheden aan de wegen. Die worden verbreed en verzwaard, ongetwijfeld om ze toegankelijk te maken voor militaire voertuigen. Nooit heb ik zoveel graafmachines, bulldozers, rupsladers en asfaltwalsen gezien. In een file van tientallen kilometers werken zij aan de verbetering van de infrastructuur, die de Navo-landen van Oost-Europa nodig achten om zich te verdedigen tegen Russische agressie. Door alle werkzaamheden, omleidingen en wegafsluitingen zijn wij die dag nauwelijks gevorderd. Graag had ik Kaliningrad – het vroegere Königsberg – bezocht, al was het maar om het dagelijkse wandelingetje van Immanuel Kant na te doen, maar het leek te link om als westerse journalist uitgerekend daar op vakantie te gaan.
Daarom, maar ook omdat alles in de geschiedenis met elkaar samenhangt, zakten we af naar het nabijgelegen Görlitz, waar zich de Wolfsschanze bevindt. Dat zijn de overblijfselen van Hitlers hoofdkwartier, van waaruit hij de strijd tegen Stalins legers probeerde te organiseren. Het is ook de plek waar Von Stauffenberg in 1944 zijn mislukte aanslag op Hitler pleegde. Göring bezat er een verbunkerde villa, waar nog onlangs onder de vloer menselijke resten zijn gevonden, maar over de Wolfsschanze een volgende keer.
Na de Wolfsschanze reden we Litouwen binnen. Explosieve Russische drones waren daar al eerder geland. Toen wij aankwamen, had het Nederlands elftal die middag een interland gespeeld, maar wat ons het meeste opviel was een tekst die in koeienletters op een van de hoogste gebouwen van Vilnius was aangebracht: ‘Putin, The Hague is waiting for you.’ Een stoer en dapper volkje, die Litouwers, want Poetin hijgt in hun nek. Het is jammer dat ze met voetbal niet van Nederland hebben gewonnen, al scheelde het weinig. Vilnius is een prachtige stad en het is begrijpelijk dat de bullebak uit het Kremlin haar graag in bezit wil hebben.
De inmiddels 92-jarige Vytautas Landsbergis, die tussen 1990 en 1992 als staatshoofd Litouwen naar de onafhankelijkheid en de democratie leidde, is een van mijn helden. Door zijn standvastige en moedige optreden wist hij de Russen – toen nog onder leiding van Gorbatsjov – zijn land uit te krijgen. Daarna heeft hij zich op alle mogelijke manieren ingezet voor de vrijheid van de Baltische Staten. Ik beschouw hem als een genie. Hij is niet alleen een integer politicus, maar ook schrijver, componist en musicoloog. Als schaker heeft hij bovendien een tijdje op het hoogste niveau meegedaan, dus wat mij betreft mag hij de Nobelprijs voor de Vrede krijgen.
In Vilnius bezochten wij de beruchte KGB-gevangenis, lange cellengangen waar werd gemarteld onder de meest gruwelijke omstandigheden. Hoeveel KGB-musea heb ik in mijn leven al niet bezocht? Van Praag tot Riga, bijna alle Oost-Europese hoofdsteden hebben er wel eentje en in bijna al die musea staat wel een KGB-cel, eventueel nagebouwd. Telkens sta ik weer versteld van al die wreedheden in naam van een hoger ideaal. Nog chic van de Litouwers dat zij Poetin een luxe onderkomen in Den Haag toewensen en niet zo’n ondergrondse martelkamer waarmee zij zelf te maken hebben gehad.
De strijd van Oekraïne tegen Rusland is voor Nederland een ver-van-ons-bedshow. Tamelijk onnozel kijken Nederlanders naar een oorlog, die zich ergens aan de grens van Oost-Europa afspeelt. Zaporizja, dat is zoiets als Buiten-Mongolië. Landen die aan Rusland grenzen denken daar heel anders over. De Noorse grens met Rusland is kort, maar toen we met de veerboot vanuit Bergen vertrokken, zagen we vanuit onze patrijspoort snelle Noorse marineschepen, die met opgeheven kanon langs de kust aan het patrouilleren waren, begeleid door helikopters.
Terug in Nederland zette ik de tv aan. Er was ophef over Marjolein Faber.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.