Veel bewoners van de Filipijnse havenstad Davao adoreren oud-burgemeester en oud-president Rodrigo Duterte, die in een Haagse cel zit op verdenking van misdaden tegen de menselijkheid. Onder zijn bewind werd de stad rijker en veiliger, erkennen zelfs zijn tegenstanders. Maar dat ging wel gepaard met veel repressie en dodelijk geweld.
Door Noël van Bemmel
Fotografie en video Hendra Eka
Archief fotografie Noel Celis / AFP
‘Bring him home! Bring him home!’, scanderen een paar duizend mensen op het plein voor het gemeentehuis van de Filipijnse provinciestad Davao. Met gebalde vuisten betuigen ze hun steun aan de voormalig burgemeester en oud-president Rodrigo Duterte, die – tot hun ontzetting – sinds maart vastzit in een Haagse cel.
Terwijl een christelijke popgroep de Heer prijst en een priester op zijn knieën bidt voor ‘waar leiderschap’, vormen zich lange rijen voor een stukje gegrilde krokodil. Buaya (krokodil) is op de Filipijnen de bijnaam voor corrupte bestuurders. Met hen maakte Duterte volgens zijn aanhangers korte metten.
Aanhangers van oud-president Rodrigo Duterte in Davao, waar hij jarenlang burgemeester was. Onder: de leider van de Duterte-fans, Janis Mahipus.
‘We hebben onze vader verloren’, treurt de 45-jarige Janis Mahipus met tranen in haar ogen. Op haar T-shirt prijkt een portret van Duterte. ‘Hij beschermde ons, hielp ons met alles.’ Een dame met een hoofddoekje op: ‘Hij was de eerste die moslims en christenen gelijk behandelde.’
We hebben onze vader verloren. Hij beschermde ons, hielp ons met alles.
Janis Mahipus
Een boze man met een grote snor: ‘Hij hielp de inheemse bevolking met geld en scholing. En nu hebben ze hem gekidnapt!’ Zij behoren tot de trouwste aanhangers die na de arrestatie van Duterte weken voor zijn huis sliepen om te voorkomen dat onderzoekers van het Internationaal Strafhof (ICC) er vals bewijsmateriaal konden neerleggen, zoals zij vreesden.
De arrestatie van Tatay Digong (vadertje Digong) wegens misdaden tegen de menselijkheid, is hard aangekomen bij veel inwoners van zijn thuisstad Davao. Daar geniet Duterte juist een reputatie van vredestichter en beschermer van de gewone man. Daarom hangt de stad vol met posters en spandoeken met teksten als Free Tatay en I ❤︎ DU30. Portretten van de man die er 22 jaar burgemeester was, voordat hij de eerste president uit het zuiden van het land werd, bedekken halve gevels.
De circa twee miljoen inwoners van de bruisende havenstad herkozen in mei de 80-jarige Duterte weer met overmacht tot hun burgemeester. Hij werkt thuis vanuit Den Haag, grappen ze. Zijn zoon Sebastian werd waarnemend burgemeester.
Die massale verering staat in schril contrast met de aanklacht van het ICC. Duterte wordt verdacht van betrokkenheid bij tenminste 76 moorden, deels als burgemeester van Davao, deels als president van de Filipijnen.
Duterte zou leiding hebben gegeven aan doodseskaders en aan politie-eenheden die drugsgebruikers, dealers en advocaten executeerden zonder vorm van proces.
Het totale aantal doden schommelt tussen de 6.200 (officieel cijfer Filipijnse overheid) en 30.000 (schatting mensenrechtenorganisaties).
Vorige week zou Duterte voor het eerst verschijnen op een voorbereidende zitting in Den Haag, maar die is uitgesteld omdat zijn advocaten stellen dat de verdachte te verward is om te berechten. Een onafhankelijk medisch team onderzoekt dat nu.
Vraag inwoners van Davao naar de moorden en ze reageren meestal schouderophalend. ‘Daar is allemaal niks van waar’, zegt de een, ‘in iedere oorlog vallen nu eenmaal slachtoffers’, zegt de ander. Steevast gevolgd door een lange uitleg over de twee politieke dynastieën die de Filipijnen al decennia domineren: de familie van de voormalige dictator Ferdinand Marcos (1917-1989), wiens zoon Bongbong momenteel president is, en de familie van voormalig president Rodrigo Duterte, wiens dochter Sara momenteel vicepresident is. Althans, voordat zij werd geschorst na een hoogoplopende ruzie met Bongbong. De arrestatie van Duterte, kortom, is niet meer dan een politieke zet in een titanenstrijd.
Volgens universitair docent Christopher Ryan Maboloc (verbonden aan de Ateneo de Davao Universiteit) die een boek schreef over de leidersstijl van Duterte, wist de burgemeester op unieke wijze de harten van veel bewoners te stelen. ‘Hij begon zijn werkdag pas om 16.00 uur en ontving dan iedere burger met een hulpvraag of een klacht. ’s Nachts reed hij met de politie rond op zijn Harley Davidson.’
Davao stond toen bekend als een tweede Nicaragua, waar communistische opstandelingen en islamitische extremisten een guerrillastrijd voerden tegen de Filipijnse overheid.
Christopher Ryan Maboloc
Docent
Zijn imago als vredestichter, stelt de onderzoeker, dateert uit de jaren tachtig en is terecht. ‘Davao stond toen bekend als een tweede Nicaragua, waar communistische opstandelingen en islamitische extremisten een guerrillastrijd voerden tegen de Filipijnse overheid. Duterte overtuigde beide partijen de wapens neer te leggen en met hem samen te werken.’
Als burgemeester focuste de voormalig aanklager op herstel van de orde en veiligheid. Als die eenmaal zijn verbeterd, zo hoopte Duterte, keren investeerders terug en bloeit de havenstad vanzelf weer op. Die visie bleek te kloppen. Duterte wees drugsmisbruik aan als voornaamste bron van veel problemen in zijn stad, en beloofde als een soort Dirty Harry uit de gelijknamige film iedereen neer te knallen die drugs gebruikte of verhandelde.
De aanklager van het ICC moet nu bewijzen of hij dat ook – indirect – gedaan heeft. Maboloc: ‘De Filipijnse justitie onderzoekt dit ook, maar daar heeft de internationale gemeenschap kennelijk geen vertrouwen in. Dit zal de tegenstelling tussen Marcos- en Duterte-aanhangers waarschijnlijk verder vergroten.’
In een konvooi trekken de Duterte-aanhangers naar het plein voor het gemeentehuis in Davao.
Op het eerste gezicht lijkt Duterte geslaagd in zijn missie. Davao groeide uit tot de tweede stad van de Filipijnen, met een economie die harder groeit dan de rest van het land. Nergens zijn de straten zo schoon en gedragen de inwoners zich zo gedisciplineerd op straat en beleefd in het verkeer. Roken in het openbaar is er verboden en er geldt een avondklok (22.00 uur) voor jongeren tot en met 18 jaar. Een leger boa’s, deels in burger, controleert of iedereen zich wel aan de regels houdt. Davao lijkt meer op Singapore dan op Filipijnse hoofdstad Manilla.
‘Ik geef toe dat er veel is bereikt op het gebied van veiligheid en werkgelegenheid’, zegt de 24-jarige activist Fauzhea Guani, die als een van de weinige stadsbewoners kritiek durft te leveren op de machtige Duterte-dynastie. Zij protesteerde vorige week met zeshonderd medestanders in een park, terwijl duizenden Duterte-aanhangers het centrale plein domineerden.
‘Ja, de stad is veiliger, maar tegen welke prijs?’ Toen ze hoorde dat het ICC Duterte had gearresteerd, voelde Guani vooral opluchting. ‘Eindelijk gerechtigheid voor al die families die vaders en zonen hebben verloren door doodseskaders!’ Dutertes oorlog tegen drugs was volgens haar een nepoorlog. ‘Het was een oorlog tegen de armen van de stad.’
Eindelijk gerechtigheid voor al die families die vaders en zonen hebben verloren door doodseskaders!
Fauzhea Guani
Activist
Een directeur van een weeshuis in Davao, die uit angst voor Duterte niet met zijn naam in de krant wil, stelt dat zijn organisatie zo’n zeshonderd kinderen opvangt wier ouders zijn gedood of in de gevangenis zitten vanwege de war on drugs. ‘Ze zijn getraumatiseerd; ze zijn stil, doen niet mee in de klas en worden gepest omdat hun ouders slechte mensen zouden zijn geweest.’
De overheid heeft volgens hem geen beleid voor de duizenden weduwen en wezen die vaak zonder broodwinner achterbleven. ‘Mensen doodmaken is geen oplossing voor het drugsprobleem. Integendeel.’
Een van de moorden die waarschijnlijk in Den Haag als bewijs zal dienen, is die op de 41-jarige advocaat Rex Jasper Lopoz. ‘Mijn broer werd in zijn rug geschoten toen hij in zijn auto stapte’, zegt Dexter Lopoz, die eveneens advocaat is. Uit eigen onderzoek bleek dat Rex die dag in 2019 werd gevolgd door twee politieagenten in burger. ‘Twee maanden voor zijn moord kreeg ik al een tip dat zijn leven in gevaar was. Rex wuifde dat weg. Hij zei dat ook drugsverdachten recht hebben op een verdediging en dat de politie de wet wel zal respecteren. Dat bleek dus naïef.’
Daarna ontving ook Dexter bedreigingen. ‘Als we niet zouden stoppen met ons onderzoek, zouden wij de volgende worden. Mijn vrouw en kinderen zijn nog steeds getraumatiseerd.’ Onder de huidige president Marcos is de rechtsorde volgens hem verbeterd. ‘Anders had ik dit interview niet gedaan.’
Als we niet zouden stoppen met ons onderzoek, zouden wij de volgende worden.
Dexter Lopoz
Advocaat
De meeste Davaoeños, zo lijkt het, kiezen ervoor om de zwarte kant van hun burgemeester niet te zien. Dexter: ‘Ik kan met bijna niemand praten over de moord op mijn broer. Het lijkt wel of Davao collectief lijdt aan het battered woman syndrome (een psychologische toestand die verklaart waarom mishandelde vrouwen toch hun partner trouw blijven, red).’
Ook de Filipijnse politicoloog Aries Arugay (verbonden aan het ISEAS-Yusof Ishak Institute) stelt: ‘Als er vandaag presidentsverkiezingen worden gehouden, wint zijn dochter Sara Duterte. Dan krijgen we Rodrigo 2.0.’ Volgens de hoogleraar zijn de Dutertes onverminderd populair, mede omdat ze een meester zijn in het verspreiden van desinformatie via sociale media. ‘Ik ken geen data waaruit blijkt dat de Dutertedynastie het land veiliger heeft gemaakt of de kwaliteit van het leven op de Filipijnen heeft verbeterd. Maar dat is wel de perceptie.’
In het eenvoudige eethuisje Sana’s Carenderia serveren ze Dutertes favoriete gerechten: gefrituurde rundvleessnippers met citroen en gestoofde buffelpoten. Hun hoeven steken uit dampende schalen op tafel. De wanden en zelfs het plafond zijn bedekt met fotootjes van de Duterte-dynastie.
Het eethuisje Sana's Carenderia is helemaal gewijd aan Dutarte.
Filipijnen en een enkele toerist gaan er op de foto met een kartonnen versie van de burgemeester die gevangen zit in het verre Den Haag. ‘We missen hem’, zegt trouwe volger Mahipus die nog even een koffiemok komt langsbrengen met de portretten van Rodrigo en Sara erop. Een souvenir voor de journalist uit Nederland. ‘Wij zetten als vrijwilligers zijn nalatenschap gewoon voort! We ruimen zwerfvuil op, planten bomen en brengen rijst naar arme stadsgenoten.’
Noël van Bemmel is correspondent Zuidoost-Azië voor de Volkskrant. Hij woont in Denpasar, Indonesië. Eerder schreef hij over Amsterdam, reizen en defensie.
Hendra Eka is fotojournalist en woont in Jakarta. Hij bestrijkt voor de Volkskrant heel Zuidoost-Azië.
Veel bewoners van de Filipijnse havenstad Davao adoreren oud-burgemeester en oud-president Rodrigo Duterte, die in een Haagse cel zit op verdenking van misdaden tegen de menselijkheid. Onder zijn bewind werd de stad rijker en veiliger, erkennen zelfs zijn tegenstanders. Maar dat ging wel gepaard met veel repressie en dodelijk geweld.
Indonesië viert dit weekend 80 jaar onafhankelijkheid van Nederland. De Volkskrant interviewde gewone Indonesiërs van dezelfde leeftijd over de veranderingen in hun land.
Steeds meer Thaise boeren stappen over op het kweken van insecten: minder werk, meer inkomsten en ook nog beter voor het milieu. Nu nog de buitenlandse consument overtuigen. ‘Het is een kwestie van gewenning.’
Source: Volkskrant