Partijcongres Labour De Britse premier won in 2024 met glans de verkiezingen, maar van het enthousiasme over hem is weinig over. „We willen weten wat voor land de premier van het VK wil maken. We willen weten waar Starmer in gelóóft.”
De Britse premier Keir Starmer bij zijn ambtswoning 10 Downing Street in Londen op 3 september.
„Labour wijst tientallen moties over Palestina af voor debat op partijcongres”, kopte het Britse dagblad The Guardian afgelopen week. Het typeert de stemming waarmee de partij van premier Keir Starmer haar jaarlijkse congres in gaat, dat van zondag tot en met woensdag plaatsvindt in Liverpool. Volgens het congrescomité zijn de moties afgewezen omdat het onderwerp al in een recent rapport aan de orde is gekomen, maar de indieners van de moties beschuldigen de partij ervan het debat te smoren.
Want nog meer interne onenigheid zou de partij niet goed uitkomen. Labour staat er slecht voor in de peilingen. Ruim een jaar geleden kwamen de sociaal-democraten na meer dan veertien jaar Tory-bewind weer aan de macht. Nu zou Labour nog maar 20 procent van de stemmen krijgen, volgens peilingbureau YouGov. Reform UK, de rechts-populistische partij van Nigel Farage, gaat in de peilingen aan kop met 29 procent van de stemmen en de Conservatieven zitten Labour op de hielen met 16 procent. Keir Starmer is bovendien een bijzonder impopulaire premier. Volgens een peiling van YouGov vindt 72 procent van de Britten dat hij het slecht doet.
Vorig jaar won Labour de verkiezingen met bijna 34 procent van de stemmen. Maar de stemmen voor Labour waren voor een belangrijk deel stemmen tégen de Tories. Veel Britten waren het chaotisch bestuur van de Conservatieven zat, evenals hun ‘zuinige’ beleid. Labour was in haar verkiezingscampagne naar het midden opgeschoven om zoveel mogelijk kiezers aan te spreken.
Nu zit Starmer behoorlijk klem, doordat zowel rechts als links zeer kritisch op hem is. Kiezers die aangetrokken zijn tot Nigel Farage vinden bijvoorbeeld dat Starmer niet genoeg doet om de migratiecijfers omlaag te krijgen. In zijn eerste jaar als premier heeft een recordaantal van meer dan 111.000 mensen asiel aangevraagd in het Verenigd Koninkrijk. Dat is het hoogste aantal sinds het VK in 1979 begon met het bijhouden van de gegevens. Farage speelt daar handig op in door persconferenties te beleggen waarin hij strengere migratieregels aankondigt die hij zou doorvoeren als hij aan de macht zou zijn.
Tegelijkertijd krijgt Starmer kritiek van Labour-aanhangers op de linkerflank, ook intern, die vinden dat Starmer juist te veel naar rechts is opgeschoven in de hoop de opkomst van Reform in te dammen. Hoewel zijn regering vorige week de Palestijnse staat heeft erkend, vinden zij bijvoorbeeld dat hij méér moet doen voor Gaza. Ook zou hij zich niet fel genoeg uitspreken tegen extreem-rechtse elementen binnen de anti-migratieprotesten die het VK deze zomer in een greep hielden.
Daar komt ophef bij rond meerdere medewerkers en vertrouwelingen van Starmer. In de eerste week van september stapte plaatsvervangend premier en minister van Huisvesting Angela Rayner op, omdat ze te weinig belasting had betaald over haar tweede woning. Een week later ontsloeg Starmer de Britse ambassadeur in Washington, Peter Mandelson, nadat bleek dat diens banden met de veroordeelde zedendelinquent Jeffrey Epstein nauwer waren dan bij zijn benoeming bekend was. De week erna stapt een belangrijke adviseur van Starmer op, Paul Ovenden, vanwege een mail met seksueel expliciete opmerkingen over Lagerhuislid Diane Abbott.
Het is een storm die Labour misschien makkelijker had doorstaan als haar positie niet zo wankel was geweest. Het voornaamste punt, zegt hoogleraar politiek en peilingautoriteit John Curtice aan de telefoon, is dat Labour geen verhaal heeft. Starmer – die voordat hij de politiek inging advocaat was en later hoofd van het Britse Openbaar Ministerie – is een „heel slimme aanklager”, volgens Curtice. „En wat doen aanklagers? Ze vallen de zaak van iemand anders aan. Ze proberen de zwakke plekken te vinden op basis van een pleitnota die iemand anders voor ze geschreven heeft. Een politiek leider moet echter zijn eigen zaak kunnen bepleiten, zijn eigen verhaal. En dat moet hij zelf schrijven.”
Maar Starmer blijft aanvallen. Nu heeft hij zijn pijlen gericht op Farage. En bij zijn aantreden vorig jaar was Starmers boodschap vooral dat Labour de fouten van de vorige Conservatieve regeringen zou rechtzetten. „Hij presenteerde zich als de loodgieter die de lekken in het beleidskader zou gaan repareren”, zegt Curtice. „En ja, we willen dat politici fouten uit het verleden rechtzetten, maar we willen óók een betere wereld. We willen weten wat voor land de premier van het VK wil maken. We willen weten waar Starmer in gelóóft. Hij is heel goed met slecht nieuws, maar hij kan niet praten over de zonnige hooglanden die om de hoek liggen.”
Dat verhaal is vooral belangrijk als je eenmaal aan de macht bent, volgens Curtice. „Als je dat verhaal niet hebt, dan heb je geen basis gelegd voor sommige dingen die je wil gaan doen.” Zonder een verhaal, bedoelt hij, kun je pijnlijke beslissingen niet uitleggen aan je kiezers, je kunt niet uitleggen waarom sommige problemen niet direct worden opgelost.
Premier Starmer in gesprek met werknemers van een scheepswerf in het Schotse Glasgow op 4 september. Foto Andy Buchanan / Reuters
Dat is precies waarmee Labour nu worstelt. Zo beloofde de partij de overheidsfinanciën weer op orde te krijgen door voor economische groei te zorgen. Dat blijkt niet zo snel te lukken als gehoopt. Het VK zit in de langste periode van economische stagnatie sinds de jaren dertig van de vorige eeuw. De Britse economie zal volgend jaar met slechts 1 procent groeien, volgens prognoses van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO). Dit jaar gaat het waarschijnlijk om 1,4 procent. Daardoor moest Starmer onverwachte maatregelen nemen, zoals belastingverhogingen en korten op de winterenergietoeslag voor ouderen. En Labour kan die beslissingen nauwelijks uitleggen, omdat ze van tevoren geen verhaal had, zoals: het zal eerst een beetje slechter gaan voordat het heel veel beter gaat.
Bovendien zijn de maatregelen vaak pijnlijk, terwijl ze niet zoveel winst opleveren. „De regering heeft haar politieke kapitaal verspild aan maatregelen die vaak logisch zijn, regelmatig onaangenaam, maar vrijwel altijd te klein, oppervlakkig en traag om echt verschil te maken”, schreef het Britse weekblad The Economist. Het is dus maar de vraag of die stip op de horizon er überhaupt is.
Een ander thema waarop Labour beterschap beloofde is migratie. Starmer zei de praktijken van mensensmokkelaars aan te willen pakken, die migranten met rubberboten over het Kanaal smokkelen, van het Franse Calais naar het Engelse Dover. Labour hintte op een ander plan dan dat de Conservatieve regeringen hadden, een plan dat wél zou werken. Daar is nog niets van te merken. Recent trad een proef in werking die het VK samen met Frankrijk bedacht: voor elke bootmigrant die het VK terug naar Frankrijk stuurt, nemen de Britten een asielzoeker uit Frankrijk over die al banden heeft met het VK. Maar tot nu toe is maar een vijftal migranten terug naar Frankrijk gevlogen.
Al met al is er nauwelijks iets wat wél lukt. The Economist houdt een ‘Starmer-tracker’ bij en die ziet er niet best uit. Er worden nog steeds te weinig huizen gebouwd, de energierekeningen voor huishoudens zijn nog steeds te hoog, misdaadcijfers zijn niet gedaald.
In Britse media wordt Starmer wel af en toe geprezen om zijn diplomatieke vaardigheden, bijvoorbeeld over zijn omgang met de Amerikaanse president Donald Trump, toen die vorige week het VK bezocht.
De Britse premier heeft ook zijn persoonlijkheid niet mee. Op sociale media is hij al een soort meme geworden: hij wordt afgeschilderd als een kleurloze man zonder hobby’s, eigenschappen en voorkeuren. „Hij is niet charismatisch”, zegt John Curtice. „En zijn pech is dat Farage dat wel is. En Zack Polanski [de leider van de Green Party] ook. Dus hij heeft de twee extremen die wél een charismatische leider hebben. Starmer lijkt te geloven dat als je de problemen weet op te lossen dat mensen dan zeggen: ‘Thank you very much’ en ze je opnieuw verkiezen. Maar je krijgt niet automatisch de credits als je de problemen oplost. Daarvoor moet je óók de communicatieoorlog winnen.”
Er wordt al gespeculeerd over een opvolger van Starmer als Labour-leider: Andy Burnham, de burgemeester van Manchester. Een man die wél bekendstaat als charismatisch en makkelijk contact maakt met de arbeidersklasse. Tegen de BBC zei hij woensdag dat hij „de hele zomer” was gebeld door Lagerhuisleden met de vraag of hij zich kandidaat wil stellen. In een interview met tijdschrift The New Statesman zei Burnham dat hij niet wil dat het Labour-congres zal draaien om speculatie over zijn toekomst of die van de premier. „Voor mij gaat het congres niet om wie de vicevoorzitter van de partij is, wie de leider van de Labour Party is. De vraag is: waar blijft ons plan om het land weer op de rails te krijgen?”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC