Op het verkiezingscongres van GroenLinks-PvdA stonden de neuzen weer dezelfde kant op, in de hoop op regeringsdeelname. Het contrast met de hoog opgelopen emoties op het vorige congres, nog maar vier maanden geleden, kon bijna niet groter zijn.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over de volksgezondheid.
Het is een gevoel dat bij vrijwel iedereen die iets te maken heeft met GroenLinks-PvdA al een tijdje leeft: deze verkiezingen moet het echt gebeuren voor de fusiebeweging. Niet alleen moet de chaos rond het meest rechtse kabinet ooit in een flink aantal linkse zetels worden omgezet, ook wil de linkse samenwerking nu echt meeregeren. Het was immers de belangrijkste reden dat de partijen aan het fusieproject begonnen.
Diezelfde urgentie wil GL-PvdA zaterdag uitstralen op het gezamenlijke verkiezingscongres. In een redelijk gevulde zaal in Ahoy stellen de leden van de twee partijen hun verkiezingsprogramma vast en stemmen ze over eventuele laatste wijzigingen. Maar het congres is toch vooral bedoeld als aansporing voor de laatste beslissende fase van de verkiezingscampagne.
Behoefte aan intern gesteggel is er dan ook niet. ‘Het is belangrijk dat we de handen ineen blijven slaan’, zegt congresvoorzitter Ineke van Gent, burgemeester van Schiermonnikoog, terwijl ze de spelregels voor het congres aan de zaal uitlegt. Op het oog een plichtmatige opmerking, maar niet met het vorige congres in juni nog vers in het achterhoofd.
Die bijeenkomst werd overschaduwd door onenigheid over een motie die Kamerlid Kati Piri had ingediend over een volledig wapenembargo voor Israël. Dat ging een groep leden te ver, waarop de emoties in de zaal hoog opliepen. Uiteindelijk stapte een deel van hen, onder wie oud-Kamervoorzitter Gerdi Verbeet, uit de beweging. De voorstanders van de motie waren fors in de meerderheid.
Een indirect gevolg van het rumoerige congres was wel dat het weliswaar schaarse, maar toch nog aanwezige, verzet tegen de fusie tussen GroenLinks en PvdA voorlopig werd gebroken.
Het effect daarvan is deze zaterdag zichtbaar, want van onenigheid is het gehele congres geen sprake. Meermaals benadrukken de sprekers hoe gemoedelijk het er ditmaal aan toe gaat. Eén keer wordt de zaal in Ahoy zelfs schertsend een ‘braaf klaslokaal’ genoemd.
De voorstellen waar nog over wordt gestemd zijn ook geen voer voor al te veel tweespalt in de linkse beweging. Oproepen als ‘geen kabinet zonder rechtvaardigheid’ en ‘wij staan op tegen fascisme’ krijgen de steun van de Kamerfractie en kunnen op bijna unanieme instemming van de leden rekenen. Het verkiezingsprogramma kwam erdoor met een meerderheid van 97 procent.
Het neemt niet weg dat er onder de oppervlakte wel een conflict smeult dat na verkiezingsdag alsnog kan oplaaien. Want terwijl GL-PvdA vol inzet op regeringsdeelname om na de verkiezingen ‘het verschil te maken’, willen leden daarbij wel trouw blijven aan de eigen linkse waarden.
Zo spreekt een lid van ‘een onverwerkt trauma na Rutte II’ als het over een nieuw te vormen kabinet gaat. ‘Er wordt gezegd, laten we na de verkiezingen snel formeren. Ik zeg: trap niet in die val.’ Als het even later gaat over optreden tegen fascisme wordt specifiek uitgehaald naar de VVD, die recent een motie steunde om ‘antifa’ als terroristische organisatie aan te merken. ‘De VVD is tot alles in staat’.
Ook in de wandelgangen waar leden zich tussen de speeches door terugtrekken voor een kop koffie klinkt huiver voor regeren met de VVD. Andere partijleden zien samenwerken met de liberalen wel als een optie: ‘We zijn een coalitieland.’ Bovendien is er de hoop dat de VVD ‘zichzelf weer bijstuurt’ en een minder rechtse koers zal varen als de uitslag voor de liberalen tegenvalt.
Toch is de kans groot dat GL-PvdA er na de verkiezingen niet aan ontkomt om ook in de richting van de liberalen te kijken. Hoewel de peilingen van nu nog niets zeggen over de daadwerkelijke verkiezingsuitslag op 29 oktober, lijkt het vrijwel zeker dat er op z’n minst vier partijen nodig zijn voor een werkbare coalitie.
Het neemt niet weg dat ook de leiders van de fusiebeweging de harde woorden tegenover mogelijk toekomstige coalitiekandidaten niet schuwen. Als Kamerlid en oud-GroenLinks-leider Jesse Klaver het woord neemt, schetst hij een beeld van een gespleten ‘dichotoom’ politiek landschap. ‘Aan de ene kant staan de extremen en de partijen die ze hun gang laten gaan’, aldus Klaver. ‘Aan de andere kant staan wij.’
Klaver maakt zich bovendien ‘zorgen om het CDA’, zegt hij. ‘Vergis je niet. Het CDA wil verdergaan waar de VVD is opgehouden’, stelt hij, waarmee hij doelt op de bezuinigingen die Bontenbal volgens hem voorstelt. ‘Daarmee houd je extreemrechts niet buiten de macht.’
Als even later lijsttrekker Frans Timmermans al handen schuddend en onder luide muziek en hard gejuich het podium betreedt, gaat hij ook in de aanval. Timmermans haalt vooral uit naar PVV-leider Geert Wilders, die hij vergelijkt met een ‘dronken oom’ op een feestje die uitspraken doet die niet kunnen. ‘Normaal laat je die lopen, maar dit is geen dronken oom. Dit is de leider van de grootste fractie’, aldus Timmermans. ‘Daarom staan wij wel op.’
Timmermans komt met een stevig links verhaal waarin hij vooral veel spreekt over de situatie in Gaza en de recente extreemrechtse rellen in Den Haag. De GL-PvdA-leider ziet zijn beweging als het ‘enige alternatief’ om Nederland daadwerkelijk van koers te laten veranderen.
Het past bij de richting die de beweging recentelijk is ingeslagen. Met een duidelijk links profiel probeert Timmermans vooral te laten zien dat de fusiebeweging daadwerkelijk een ander beleid zal voeren dan afgelopen kabinetten.
Om dat verhaal kracht bij te zetten sorteert Timmermans alvast voor op regeringsdeelname. Hij verwijst in zijn speech onder meer naar Spanje, een van de weinige landen met een sociaaldemocratische regering. De beweging moet daarom zo groot worden dat de andere partijen niet meer om haar heen kunnen.
Daar ligt nog wel een forse uitdaging, want vooralsnog schommelt de partij in de peilingen steevast rond het huidige aantal van 25 zetels. Bij de fusiebeweging is de hoop er nog dat de opmars in de laatste vier weken wordt ingezet. Het betekent een flinke eindsprint waarvoor congresvoorzitter Van Gent de leden op het einde nog eens aanspoort: ‘Vandaag begint het pas.’
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant