Donald Trump zegt dat hij alleen gerechtigheid zoekt, en geen wraak. Hij vervangt aanklagers als die zijn vijanden niet voor de rechter slepen en breekt nu met de grondregel die justitie en politiek van elkaar gescheiden houdt. Dat is volgens critici een groot gevaar voor de democratie.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in Oost-Europa en Zuidoost-Azië.
Commentaren in de media waarschuwen eensgezind tegen deze afbraak van democratie en rechtsstaat door Trump. Ze verschillen alleen van mening in de inschatting hoe snel het gaat en hoe erg het is. De Amerikaanse winnaar van de Nobelprijs voor Economie, Paul Krugman, schat dat er 60 procent kans is dat de Amerikaanse democratie nog te redden is.
Alle analyses grijpen de gebeurtenissen van afgelopen week aan om het over die andere 40 procent kans te hebben, de kans dat het misgaat en dat Trump erin slaagt de hele democratie naar zijn hand te zetten. De ene na de andere democratische institutie dwingt hij om hem te gehoorzamen, en sommige van die bolwerken ‘capituleren compleet’, zegt Krugman.
The Washington Post roept het Watergate-schandaal in herinnering, het schandaal dat in 1974 president Richard Nixon tot aftreden dwong. De val van Nixon maakte duidelijk dat justitie onafhankelijk hoorde te zijn, en dat het ministerie van Justitie daarom voor eens en voor altijd gescheiden zou moeten worden van het Witte Huis. In de decennia die volgden werd die stelregel een van de hoekstenen van de democratie, maar dat is nu voorbij. The Washington Post waarschuwt dat Trump nu gaat voltooien wat hij in zijn eerste termijn, van 2016 tot 2020, is begonnen: ‘Trump en zijn bondgenoten hebben die normen tijdens zijn eerste ambtstermijn stelselmatig verzwakt, om ze nu in zijn tweede termijn te vernietigen.’
De aanklacht tegen Comey heeft dit goed zichtbaar gemaakt. Trump heeft al tien jaar een vete met Comey omdat die in 2016 een FBI-onderzoek leidde naar Russische inmenging in de presidentsverkiezingen die Trump won. Toen Trump in 2024 opnieuw president werd, kreeg het Openbaar Ministerie opdracht een rechtszaak tegen Comey voor te bereiden. De officier die de zaak onderzocht, Erik Siebert, concludeerde na maanden onderzoek dat er geen bewijzen waren om Comey veroordeeld te krijgen. Onder zware druk nam hij onlangs ontslag, waarna Trump een onervaren maar loyale medewerker van het Witte Huis, Lindsey Halligan,op zijn plaats benoemde. Zij heeft de zaak-Comey binnen enkele dagen wél voor de rechter gebracht.
De schaamteloosheid waarmee dit gebeurde heeft in Amerika een schokgolf veroorzaakt. Volgens The New York Times tonen Trumps woorden en daden nu wat hij werkelijk wil, en dat is simpelweg: ‘wraak’. Wraak ‘bepaalt de agenda van zijn hele tweede termijn’ als president, aldus de krant. Trump probeert zijn bedoelingen soms te bagatelliseren of domweg te ontkennen. Hij zegt dat hij er vrede mee heeft als ‘mensen onschuldig worden bevonden’, en hij ontkent dat hij een ‘lijst’ heeft waarop de namen staan van mensen die hij in de gevangenis wil hebben.
Het kost The Guardian geen moeite een lijst te maken van mensen die Trump nu al voor de rechter wil zien. De New Yorkse procureur-generaal Letitia James, die Trump voor de rechter sleepte en hem zelfs veroordeeld kreeg. Lisa Cook, de vice-gouverneur van de centrale bank die weigerde de rente te verlagen toen Trump dat eiste. John Bolton de ex-adviseur die een vernietigend boek over Trumps eerste periode schreef. CIA-directeur John Brennan die in 2016 ook de Russische inmenging in de verkiezingen behandelde en nog enkele anderen.
Het ging Trump tot nu toe allemaal niet snel genoeg. Tegen zijn landelijke procureur-generaal Pam Bondi klaagde hij: ‘Er wordt niets gedaan tegen Comey, niets tegen senator Adam B. Schiff, en niets tegen Letitia James.’ In een ander bericht zegt hij dat hij ook een onderzoek wil naar een groep die gefinancierd door filantroop-activist George Soros, die volgens Trump ook de gevangenis in moet. Over zijn tegenstanders zegt hij: ‘Ze zijn zieke, radicaal-linkse mensen, en ze mogen niet vrijuit gaan.’
Hij wil justitie als wapen gebruiken tegen iedereen die hem dwarszit, en hij probeert die opponenten op de knieën te krijgen. Op woensdag 17 september juichte hij op zijn platform Truth Social omdat de komiek Jimmy Kimmel uit de lucht was gehaald toen hij een opmerking maakte over de moord op pro-Trump-activist Charlie Kirk. De omroep ABC, die Kimmels show uitzond samen met Disney+, zwichtte voor het onverholen dreigement van de (door Trump benoemde) directeur van de FCC, Brendan Carr, die over de licenties gaat. Hij zei dat ABC zijn omroeplicentie weleens kwijt zou kunnen raken.
Trump noemde het ‘een geweldige dag voor Amerika’, maar tot zijn woede keerde Kimmel een week later alweer terug. Zijn plotselinge vertrek van tv had een ongekende golf van sympathie, en van protest, teweeggebracht. Mensen zegden hun abonnement bij streamer Disney+ op, en Kimmels collega’s protesteerden in hun eigen, landelijk uitgezonden programma’s tegen wat zij ‘een flagrant geval van censuur’ noemden. Trump kon Kimmels terugkeer niet tegenhouden.
Dat feit heeft Nobelprijswinnaar Krugman voorlopig wat optimistischer gestemd, zegt hij tegen het Financieele Dagblad. Door Kimmel heeft hij weer hoop: ‘Trump is extreem impopulair’, zegt hij: ‘Ik zie een tegenbeweging opkomen.’
Maar Trump laat zich niet afremmen. Hij geeft een warrige speech voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties waarin hij de organisatie en de hele wereld de mantel uitveegt. En zelfs daarna buitelen de berichten over elkaar. Vrijdag meldt het ministerie van Buitenlandse Zaken dat het visum van de Colombiaanse president Gustavo Petro wordt ingetrokken. Petro had enkele dagen eerder het bombarderen van een vermeende drugsboot in de Caribische Zee door Amerika ‘een daad van tirannie’ genoemd. Ook had hij een demonstratie in de VS toegesproken en daar Amerikaanse soldaten opgeroepen ‘niet hun geweren te richten op de menselijkheid’. Volgens Buitenlandse Zaken stond dat gelijk aan een oproep aan de soldaten ‘om bevelen te negeren en een aanzet tot geweld’.
Zaterdag is ook bekendgeworden dat de FBI een groep van vijftien tot twintig FBI-agenten heeft ontslagen omdat zij knielden tijdens een herdenking van George Floyd, in 2020. Floyd, een zwarte Amerikaan, was aangehouden en overmeesterd. Hij overleed nadat een politieman negen minuten met een knie op zijn nek had gezeten. Zijn dood was aanleiding voor massale demonstraties, waarbij knielen een symbolische daad van sympathie was. Op welke grond de FBI-agenten zijn ontslagen wordt niet bekendgemaakt, maar de BBC merkt op dat het ontslag plaatsvindt in een tijd waarin Trump openlijk de strijd heeft aangebonden met ‘linkse’ en ‘zogenoemde woke’-uitingen in het ambtenarenapparaat.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant