Op het partijcongres twee maanden voor de verkiezingen van 2023 had Dilan Yesilgöz het al gezegd: ze wilde met de VVD geen „waterige compromissen” meer sluiten. Een maand later interviewden twee politiek redacteuren van NRC de nieuwe VVD-leider op het ministerie van Justitie. Ze zei dat de VVD de afgelopen jaren „vaak genoegen” had genomen „met een waterig compromis”. En: „het risico op waterige compromissen” met GroenLinks-PvdA was groot.
Het waterige compromis; Yesilgöz zei het nog vaker, maar de redacteuren vonden het wel genoeg zo in hun tekst. Een van de interviewers, Guus Valk, kijkt met weinig plezier op het gesprek terug. „Het was zó geprepareerd. We slaagden er niet in om erdoorheen te breken.” In de tv-debatten en talkshows in de maand erna draaide Yesilgöz de plaat nog vele keren af.
Moeten we in campagnetijd de lijsttrekkers van de politieke partijen interviewen? Het is een vraag die de Haagse redactie zich een maand of drie voor verkiezingen altijd weer stelt. Dit jaar besloot de redactie van wel: alle lijsttrekkers worden geïnterviewd en de gesprekken met de leiders van de grote partijen verschijnen voor het eerst ook integraal in een podcast en op video. Daarover verderop meer.
Eerst de discussie over campagne-interviews. Politiek columnist Tom-Jan Meeus vertegenwoordigt op de redactie het duidelijkste tegengeluid. De politiek vertoont steeds meer trekken van reclame, zei Meeus toen hij in 2015 de Anne Vondelingprijs in ontvangst nam. Politici zijn zo getraind in message control, in het vasthouden van hun kernboodschap, dat het geen zin heeft om ze te interviewen. „Toen ik hoorde dat ze de kranteninterviews gebruikten om te oefenen voor hun tv-optredens had ik er geen zin meer in”, vertelt hij nu. Controlerende journalistiek kun je beter op andere manieren bedrijven, vindt Meeus, bijvoorbeeld met analyses en profielen van lijsttrekkers.
Met de opkomst van talkshows en de grotere invloed van tv-debatten hebben de kranteninterviews de laatste decennia aan impact ingeboet. Een Volkskrant-interview met Pim Fortuyn („de islam is een achterlijke cultuur”) had in 2002 grote gevolgen voor de campagne: Leefbaar Nederland gooide hem eruit en Fortuyn begon een eigen partij. Iets vergelijkbaars is sindsdien niet meer voorgekomen. Politici kozen er nog wel eens voor om via de krant nieuws te maken. Zoals in 2012 toen VVD-leider Mark Rutte via De Telegraaf alle werkende Nederlanders 1.000 euro belastingverlaging beloofde. Dat kwam er niet van.
Een terugkerende worsteling dus voor de Haagse redactie. In 2021 was besloten geen interviews meer te doen in de laatste maand voor de verkiezingen, maar in plaats daarvan artikelen over de vertrouwelingen van lijsttrekkers. „Toon mij uw adviseurs, en ik zeg u wie u bent”, stond bij de stukken. Dat leverde soms inzichtelijke verhalen op over politieke strategie, maar bijzonder of spraakmakend werden ze niet. In 2023 keerden de interviews terug, maar slechts een paar, zonder duidelijk selectiecriterium. Een interview met Laurens Dassen van Volt werd nieuws: hij was de eerste die niet omzichtig met de populaire Pieter Omtzigt omging. Met hem als premier zou Nederland „veertig stappen achteruit” doen. Omtzigt werd geen premier, maar verder was het geen slechte voorspelling.
Het besluit om dit keer alle lijsttrekkers van de partijen in de Tweede Kamer te willen interviewen nam de politieke redactie deze zomer. Reden: de redactie wil politici ter verantwoording roepen en op hun plannen bevragen, en dat niet aan anderen overlaten. Het betekende dertien gesprekken organiseren – eigenlijk veertien maar de kans is miniem dat PVV-leider Geert Wilders met NRC in gesprek wil. Zaak was ook om tijdig te beginnen, anders zouden de interviews allemaal worden gepubliceerd in de periode dat lijsttrekkers niet meer weg te slaan zijn van de televisie, podcasts en sociale media.
Dat besluit pakt tot dusver goed uit. De acht interviews die al verschenen, hadden allemaal interessante elementen. De vertwijfeling bij Eddy van Hijum over de toekomst van NSC en zijn eerlijkheid over hoe naïef hij was: „De politiek is zo verhard dat je daar met een nieuwe beweging niet zomaar verandering in brengt. Dat heb ik niet op tijd gezien.” SGP-leider Chris Stoffer toonde zich veel radicaler dan zijn voorgangers. Een van de vragen aan hem, ‘Is de islam een gevaar voor Nederland?’, kwam abrupt en kreeg kritiek, alsof dit de gewoonste zaak van de wereld zou zijn. De interviewer had die vraag inderdaad wat beter kunnen inleiden, maar Stoffers antwoord was hoe dan ook veelzeggend: „Ja. Dat denk ik wel. Het lijkt wel een soort islamitische samenleving te worden.”
Moest een nog radicalere partij, Forum voor Democratie, wel middels een interview een podium krijgen in NRC? Die vraag stelde de redactie zich, de conclusie was dat ook de FVD-leider kritisch bevraagd kon en moest worden. Die leider bleek twee dagen voor de afspraak niet Thierry Baudet maar Lidewij de Vos te zijn. FVD wil met haar het eigen imago opvijzelen, maar daar kreeg ze in het interview weinig kans voor. De auteurs gingen twee keer naar haar terug om haar te confronteren met onthullingen over FVD-kandidaten. Vragen over dubieus gedrag en omstreden uitspraken van FVD-leden, probeerde De Vos te ontwijken of ze praatte er omheen. Ze nam nergens afstand van, zo liet dit interview zien.
Afgelopen woensdag was een bijzondere dag op de Haagse redactie. Een nieuwe studio was nagenoeg gereed – afgezien van een echt geluiddichte deur. Een visagist kwam redacteuren Petra de Koning en Lamyae Aharouay schminken, en daarna CDA-lijsttrekker Henri Bontenbal. Hij werd bijna anderhalf uur ondervraagd. Het gesprek vormde de basis voor een geschreven interview, maar is daarnaast volledig te beluisteren en te zien op nrc.nl en YouTube.
Deze nieuwe aanpak past in de trend dat langere podcasts steeds beter beluisterd worden en dat ook videoregistraties van podcasts goed worden bekeken, met name op YouTube. Het past ook in de strategie van NRC: op meer platformen aanwezig zijn, meer jongeren bereiken en de naamsbekendheid vergroten. „We zien het ook als onze taak om jongeren over politiek te informeren. De Haagse redactie is heel goed in het maken van rustige, inhoudelijke interviews. Daar is ook bij deze doelgroep behoefte aan”, zegt adjunct-hoofdredacteur Clara van de Wiel.
Maar vraagt een podcast- en videoregistratie van een interview niet iets anders dan een geschreven interview? Ja, daarover is iedereen het eens. In een gesprek voor een kranteninterview kun je iemand eindeloos doorzagen op een detail waarbij je niet alles gebruikt – terwijl kijkers dan misschien afhaken. Op video moet je meteen in het begin de kijker vasthouden, bij een geschreven interview kan het resultaat juist beter worden als het gesprek rustig op gang komt.
Het driedubbele resultaat ging donderdagmiddag online. In het interview loopt Bontenbal zich warm voor het premierschap. Lamyae Aharouay is tevreden. „Voor mij blijft de vraag, ook na dit interview, of een setting zonder camera’s op de werkkamer niet beter werkt. Camera’s zijn van invloed, op de geïnterviewde maar zeker ook op mij.” Ze was nu vooral in het begin bezig met hoe alles overkwam. Het belangrijkst bleef voor haar hoe het geschreven stuk zou worden. „Als het gesprek even saai is, dan is het maar zo. Voor een kranteninterview is je nieuwsgierigheid leidend, het oninteressante filter je er wel uit.”
De redactie selecteerde CDA, D66, VVD en GroenLinks-PvdA voor deze aanpak, op basis van Kamerzetels en peilingen. Meer was praktisch niet haalbaar. De komende weken komen Jetten, Yesilgöz en Timmermans dus nog langs. Politieke en journalistieke junkies kunnen precies zien hoe van de hele registratie een geschreven versie is gemaakt. Maximale transparantie. Over een maand gaat de redactie evalueren of de verschillende journalistieke vormen elkaar aanvulden of elkaar te veel in de weg zaten. En of het nu wel is gelukt om door Dilan Yesilgöz heen te breken.
De ombudsman opereert onafhankelijk; zijn oordeel is persoonlijk en niet dat van de (hoofd)redactie. Kijk hier voor de statuten van de ombudsman. Wilt u rechtstreeks reageren op artikelen of audioproducties van NRC, dan kunt u een brief van maximaal 200 woorden mailen aan opinie@nrc.nl.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC