Performance Actrice Tilda Swinton stelde in het Eye Filmmuseum zelf een expositie samen over haar werk. Tijdens een performance in het openingsweekend bespreekt ze kledingstukken uit haar kledingcollectie.
Tijdens een performance rond de opening van haar tentoonstelling in het Eye Filmmuseum in Amsterdam bekijkt actrice Tilda Swinton samen met de Franse mode-expert Olivier Saillard haar garderobe. Foto Eye Filmmuseum
‘Echte glamour’, dat was voor de jonge Tilda Swinton niet de zijden jurken die haar moeder aantrok. Dat waren de korte, witte kostuumjasjes waarin haar vader, een hoge militair, naar cocktailparty’s ging. Dat vertelt de actrice zaterdagmiddag tijdens A Biographical Wardrobe. Haar voorliefde voor uniformen komt nog verschillende malen terug in de performance, waarin de Oscarwinnares samen met de Franse modehistoricus en museumdirecteur Olivier Saillard stukken uit haar eigen kledingkast bekijkt, bevoelt en soms besnuffelt. En waarin ze eerdere dragers van outfits tot leven wekt door hun kenmerkende houdingen aan te nemen.
De komende dagen zal Swinton, wereldberoemd van rollen in zowel arthouseparels zoals The Souvenir (2019) en We need to talk about Kevin (2011), als haar uitstapjes in blockbusters zoals Marvelfilm Doctor Strange (2016) nog drie keer met publiek door haar herinneringen en kleding gaan. De collectie is overgebracht uit haar huis in de Schotse hooglanden, als onderdeel van de door haarzelf gecureerde expositie Tilda Swinton – Ongoing, die zaterdagavond opent in het Eye Filmmuseum in Amsterdam.
Het is de eerste keer dat Eye een acteur vraagt een gehele expositie zelf te cureren, al verkiest Swinton zelf de term performer. Zelf was ze in eerste instantie huiverachtig toen ze het verzoek kreeg, ze had geen zin in een retrospectief met hoogtepunten van haar eerdere rollen. Maar ze kreeg carte blanche wat betreft de invulling en koos ervoor de nadruk te leggen op hoe film een collaboratieve kunstvorm is. Ze stelde dus een programma samen waarin haar langdurige samenwerkingen en vriendschappen centraal staan. Regisseurs als Jim Jarmusch, Luca Guadagnino en Apichatpong Weerasethakul maakten voor de expositie werk over Swinton. En met hen zal ze ook in gesprek gaan de komende maanden in Eye. Daarnaast is er een podcast en de performance die dit weekend wordt opgevoerd met Saillard. Naast actrice is Swinton immers een mode-icoon. Ze werkt al jaren samen met modehuis Chanel, dat speciaal voor haar creaties ontwerpt en de expositie sponsort.
De sfeer rondom de kledingrekken die tijdens de performance langzaam gevuld raken, is die van een exclusieve modeshow. De tickets, 85 euro per stuk, waren binnen mum van tijd uitverkocht. Bezoekers zitten niet alleen dicht op de kledingstukken die Swinton uitpakt – en zien de witte hondenharen op haar favoriete zwarte kilt – maar kunnen ook de outfits van de andere mensen op de eerste rij bestuderen.
Biographical Wardrobe is een variatie op eerdere performances die het duo onder meer deed tijdens de Parijse modeweek in 2012 waarin Swinton en Saillard „historische (kleding)stukken weer tot leven brachten” met Swinton die fungeert als een soort bewegende „sokkel”. Haar samenwerkingen met Saillard gaan zoals Swinton in haar podcast vertelt „voornamelijk en fundamenteel over kleding, maar ook over geesten, tijd en over de sporen van geleefde levens”.
Tilda Swinton tijdens haar performance in Eye. Foto Eye Filmmuseum
Het levert in Amsterdam opmerkelijk genoeg een van de meest persoonlijke onderdelen van de hele expositie op. Al snel krijg je het gevoel alsof je getuige bent van twee vrienden die samen een kledingkast doorspitten en herinneringen ophalen. Liefdevol, soms voorzichtig met witte museale handschoentjes neemt Swinton de jurken, hoeden, kragen uit witte linnen zakken, kisten en dozen en toont ze aan het publiek. Saillard stelt vragen, Swinton antwoordt en gunt zo een blik op de context waarin ze opgroeide, een aristocratische Schotse familie waar de mannen hoge militaire functies hadden.
Zo begint de performance met een zijden groene jurk die Swintons moeder in 1978 voor haar toen 17-jarige dochter liet maken voor een cocktailfeestje. Een poging „om een dame van haar te maken”, vertelt de actrice. Zelf zag ze het kledingstuk als „iets voor Margaret Thatcher”. Swinton droeg de jurk één keer, vertelt ze Saillard, op een feest waar ze de hele tijd werd voorgesteld als „de dochter van de generaal”.
Dat de Swintons al decennialang Schotse militaire elite zijn, wordt onderstreept als er een kist met een prachtig versierde rode tuniek wordt binnengereden. De mannen in Swintons familie zijn ‘Archers’ of ‘The King’s Bodyguard for Scotland’. Swinton kende de tuniek alleen van een schilderij waarop haar overgrootvader hem droeg, maar kwam er toen koningin Elizabeth stierf achter dat hij alleen wordt gedragen bij de dood of kroning van een monarch. Zelf besliste de actrice haar aristocratische omgeving rond haar achttiende tijdelijk te verlaten. Er was „te veel consensus”.
Kleding van Tilda Swinton tijdens haar performance in Eye. Foto Eye Filmmuseum
Op een vraag van Saillard over de elitaire kostschool waar ze vanaf haar tiende zat, onder meer met regisseur Joanna Hogg en de latere prinses Diana Spencer, en waar ze eerder kritisch over was, gaat ze niet in. Niet al te lang stilstaan bij wat minder goed gaat, lijkt een familiaal trekje wanneer Swinton de beenprothese mét pantoffel van haar vader bovenhaalt. Ze leest een brief voor die hij tijdens de Tweede Wereldoorlog naar huis schreef toen zijn voet als 19-jarige werd afgezet. Hij doet er vrij luchtig over, al vindt hij het wel jammer dat hij niet het type persoon is dat „zijn hoofd boven zijn benen verkiest”.
Nadat ze twee jaar in Afrika en jarenlang in Londen woonde, waar ze haar acteercarrière startte in de films van Derek Jarman, keerde Swinton na de geboorte van haar tweeling terug naar Schotland.
Tijdens de performance vertelt Swinton over de liefde en band die ze voelt met haar familie en hoe die zichtbaar is in haar kleding.Foto Eye Filmmuseum
Wie had verwacht dat de actrice vooral kleding uit haar films of van rode lopers tevoorschijn zou halen, heeft het mis. Al komen die aan het slot wel voorbij – zoals het korte roze jasje met lange oranje rok van Haider Ackermann dat ze droeg tijdens de première van Wes Andersons The French Dispatch (2021). Maar het is duidelijk dat Swinton tijdens de performance – net als bij de samenstelling van de expositie – een duidelijk verhaal wil vertellen. Over de liefde en band die ze voelt met haar familie en hoe die zichtbaar is in haar kleding. Ja, de eerste nette jurk die ze kocht om aan te trekken naar een première van Edward II (1991)blijkt in de favoriete stof van haar moeder. En toen ze eerder dit jaar op het filmfestival van Berlijn een speech gaf over onderwerpen als Gaza, Oekraïne en Trump, droeg ze een donkere, nauw aansluitende mantel geïnspireerd door de militaire kleding van haar vader en grootvader, omdat ze kracht nodig had.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC