De Amerikaanse oud-honkballer Billy Beane, bekend van de film Moneyball, wordt gezien als de grondlegger van de statistische benadering van de sport. AZ nodigde hem uit voor een presentatie over het gebruik van data, aan de hand van de film. Dat leverde vier belangrijke inzichten op.
is voetbalverslaggever van de Volkskrant.
In het stadion van AZ geeft Billy Beane commentaar op acteur Brad Pitt, die hem speelt in Moneyball. Terwijl fragmenten uit de film voorbijkomen op een groot scherm, vertelt de Amerikaan dat de werkelijkheid soms is geromantiseerd. Op een bepaald moment was hij zelfs bozer dan Pitt in de film.
Het verhaal van Beane, de voormalig algemeen directeur van honkbalclub Oakland Athletics, is beroemd in de sport. ‘Als je wordt gespeeld door Brad Pitt, heb je de sport werkelijk veranderd’, zegt Luke Bornn, de sidekick van Beane op deze middag in Alkmaar.
Vanwege gebrek aan budget voor dure spelers ging de club uit Oakland over op het gebruik van data bij het samenstellen van de selectie. Nee, de Athletics werden geen kampioen, maar ze presteerden wel veel beter dan op grond van de begroting mocht worden verwacht.
Een verhaal dat dus zelfs Hollywood bereikte, de droomfabriek van de filmindustrie. In 2003 kwam er een boek, dat in 2011 werd verfilmd, met naast Brad Pitt sterren als Jonah Hill en Philip Seymour Hoffman. Mede daardoor is ook Beane nu een beroemdheid, en is het gebruik van data in de sport gebruikelijk.
Beane (63), zelf voormalig honkballer, zit op een uitgelicht podium in het stadion in Alkmaar, terwijl honderden belangstellenden uit de sport en het zakenleven meer dan 100 euro hebben betaald om hem te horen praten over sport en data. Hij is niet voor niets bij AZ, want hij is bevriend met technisch directeur Max Huiberts en de vorige algemeen directeur, Robert Eenhoorn, een voormalige honkballer.
Beane is zelfs aandeelhouder. AZ is in wezen een soort Oakland, maar dan in de regio West-Friesland en Kennemerland.
In de zoektocht naar talent vertrouwt AZ nog steeds op zijn ogen, maar ook op data. Het publiek hangt aan de lippen van Beane en sidekick Bornn, die werkte voor onder meer Sacramento Kings en AS Roma. Het is een middag van verhalen en vragen.
Is AI al doorgedrongen tot het opsporen van talent? Antwoord: ja, al gebeurt het nog wat stiekem. Wordt de sport, een zaak van emotie en beleving, niet saai en voorspelbaar, als data zo’n bepalende rol spelen? Antwoord: dat kan, maar het hoeft niet, zeker niet omdat de jeugdige generatie sportfans is opgegroeid met data. Ze vinden het juist mooi, die versmelting van emotie en cijfermatige waarheid.
In de wandelgangen vertelt een videoanalist van een amateurclub, die elke wedstrijd registreert, dat sommige spelers volgens hem op een andere plek in het elftal beter zouden renderen. Maar ja, de trainer luistert nog niet zo naar hem.
Vier belangrijke inzichten, aan de hand van fragmenten uit de film Moneyball.
Beane is sinds 2015 adviseur van AZ. Robert Eenhoorn, voormalig speler van de New York Yankees, kende hij al jaren. ‘Nu is AZ een van de best geleide clubs ter wereld’, zegt hij lovend. ‘AZ had veel geld verloren.’
Beane doelt op de periode na het faillissement van de bank van eigenaar Dirk Scheringa in 2009, waardoor de club richting bankroet bewoog. AZ koos voor een andere aanpak: investeren in opleiding, met veel gebruik van data. Nu is het een datagedreven voetbalclub, zowel bij de scouting, de opleiding en in de training als in de relatie met zakenpartners.
Meten is weten, kijken wat er achter het talent te vinden is, bijvoorbeeld qua snelheid, bouw of intelligentie. ‘In honkbal zijn data altijd belangrijk geweest’, zegt Beane. Honkbal is in de VS zoals voetbal in Nederland. Ieder Amerikaans kind heeft thuis wel een balletje geworpen, maar het begint pas bij de ontwikkeling van talent.
Voormalig topspeler Mickey Mantle zei eens: ‘Er is zo veel dat je niet weet over het spel dat je je hele leven speelt.’ En dat vindt Beane mooi bij AZ, hoewel ook hier de grenzen zijn afgebakend. Hij zag Tijjani Reijnders, tot een paar jaar geleden speler in Alkmaar, schitteren bij Manchester City. ‘Ook hier kunnen ze een goede ploeg nooit bij elkaar houden.’
Directeur Merijn Zeeman: ‘We zijn niet de grootste en niet de rijkste. Maar we zijn wel ambitieus en willen slimmer zijn dan tegenstanders.’
AZ betaalt sowieso geen miljoenensalarissen. De club leidt op of koopt talent dat zich snel kan ontwikkelen, om het vervolgens voor miljoenen te verkopen.
Beane is op dreef. Ontspannen schuift hij op zijn praatstoel, benen over elkaar, na vragen van moderator Marlon Braakman en uit het publiek. ‘We namen altijd beslissingen met onze ogen.’ Later kwamen de data, mede omdat hij gefrustreerd raakte dat zijn budget niet in de buurt kwam van dat van de topclubs.
Bij een mindere club kon iemand zitten met uitstekende slag- of werpcijfers, of met een andere nog onontgonnen kwaliteit. Goed kijken hoe iemand is, wat hij zou kunnen leren, welke mentaliteit hij had. ‘We proberen de toekomst van prestaties te voorspellen.’
Beane snapt dat er altijd spanning zal zijn tussen die denkwijze en de pure sport, want sport is ook emotioneel. Geduld is soms schaars. De mening is handelswaar, terwijl data juist meningloos zijn.
In het stadion benadrukt Beane dat er echt geen geld was, dat de spanning met de scouts onvermijdelijk was, maar dat de hoofdscout na een tijdje elders terugkeerde in Oakland.
AZ heeft trouwens wel geld, maar weigert een speler te kopen voor pakweg 15 miljoen euro – dat past niet bij de visie van de club. De ogen van de scouts zijn nog steeds belangrijk, maar er is meer dan een mening. Dat is al heel wat. Bornn stelt dat veel voetbalclubs nog steeds nauwelijks data gebruiken en benadrukt hoe dom dat van ze is.
Het mooie is dat de wereld open ligt, voor wie data toelaat. De Oakland Athletics spelen in Californië, de bakermat van de digitale revolutie. Beane: ‘We trokken nieuwe mensen aan die geloofden in de andere weg die de sport insloeg. We hadden niets nieuws uitgevonden, want honkbal gebruikte altijd al data.
‘Honkbal is tegenwoordig een van de slimste industrieën in de VS. We strijden om dezelfde talenten van universiteiten als bedrijven als Goldman Sachs of Google doen. Technologie is onze bondgenoot. We hadden mensen nodig die goed waren in rekenen en in wiskunde. We noemden het statistieken, al groeven we steeds dieper in data.
‘Ons voordeel is dat veel mensen van sport houden. Als ze niet goed genoeg zijn voor de sport zelf, kunnen ze toch een plekje veroveren in deze wereld. Dat is ons doel: slimme mensen vinden en naar ze luisteren. Als je alleen naar honkbal kijkt, heb je misschien 1 procent van de bevolking als potentiële vijver voor werknemers. Nu is de vijver oneindig groot.’
Bij AZ, weet Beane, hebben ze dat goed begrepen, en dat begint al aan de top, in de directie. Ze kijken naar goede mensen, niet naar een mooie loopbaan als voetballer. Van algemeen directeur Toon Gerbrands, afkomstig uit het volleybal, ging het naar Eenhoorn uit het honkbal en Merijn Zeeman uit het wielrennen.
Beane: ‘Hier zoeken ze gewoon naar de beste mensen, waar die ook vandaan komen.’
Beane: ‘We hebben lang betaald voor de verkeerde vaardigheden.’ Ja, de film heeft veel teweeggebracht, ook dat de voorsprong die de Oakland Athletics aanvankelijk hadden weer verdween, door de wet van de remmende voorsprong. In het honkbal werkt nu vrijwel elke club met data en de opgave is om steeds dieper te graven, steeds betere data te gebruiken.
Vertaald naar het voetbal: geen risicoloze balletjes breed turven, maar passes die kansen opleveren, ook als zo’n kans niet leidt tot een doelpunt. Honkballers hebben nu allemaal een iPad bij de training, dagelijks gevuld met nieuwe informatie en cijfers. Beane geeft toe dat de lijn dun is tussen een goede voorbereiding en overvoering met data, zeker nu AI zijn intrede doet.
AZ is een totaal andere club dan pakweg twintig jaar geleden, toen het vooral dankzij het geld en de coaching van Louis van Gaal de titel won (in 2009), de tweede in de historie. Het wint nog steeds niet veel prijzen, mede omdat het een relatief kleine club is. Ja, de beker van de Youth League, zeg maar de trofee van data en talent, staat achter Beane op het podium. De bekerfinale tegen Go Ahead ging dan weer verloren, dat was pijnlijk.
Goed beleid is mooi, maar dan win je nog niet structureel van PSV, de New York Yankees of Real Madrid. Beane: ‘Talent is altijd doorslaggevend’, en dat is ergens ook wel weer een geruststelling. Maar het is goed om data te gebruiken, omdat die geen vooroordelen kennen. Beane: ‘Veel op emotie gestoelde beslissingen zijn moeilijk te beredeneren. Maar wij wisten dat we goed waren, omdat de data zeiden dat we goed waren.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant