Na een nieuwe golf van Russische uitlokkingen in West-Europa – luchtruimschendingen, intimidatie, mysterieuze drones – klinkt de roep om terug te slaan steeds luider. Maar zéggen dat je militair vergeldt, betekent ook dat je het moet doen. Is die bereidheid er wel?
is onderzoeksjournalist bij de Volkskrant met als specialisatie cybersecurity en inlichtingendiensten.
Het was niet zomaar een opmerking van Peter Reesink, directeur van de militaire veiligheidsdienst MIVD. In de Tweede Kamer zei hij deze week dat Nederland bereid moet zijn te ‘escaleren’ in de strijd met Rusland. Volgens de MIVD-directeur is hybride oorlogsvoering inmiddels in een ‘donkergrijze’ fase aanbeland en zou Nederland zich dapperder moeten opstellen.
Zijn collega, AIVD-hoofd Erik Akerboom, toonde zich net zo strijdvaardig. Volgens hem is het wel een beetje klaar met het wijzen naar Rusland als agressor. Akerboom: ‘Bij een grijzer wordende zone hoort dat je gebruik gaat maken van daadwerkelijke maatregelen.’ De AIVD kan dat, voegde hij toe. Bijvoorbeeld door Russische aanvalsservers te hacken en deze middels versleuteling onklaar te maken, zoals in de afgelopen jaren weleens eerder is gebeurd. ‘Dat moet zonder collateral damage en dat kunnen we.’
Niet eerder riepen de hoofden van de Nederlandse inlichtingendiensten zo concreet op tot actie tegen Rusland. En lieten ze hun frustratie over de voortdurende Russische provocaties en de passieve Europese reactie daarop lopen. De handschoenen mogen best uit, was hun boodschap.
Zo komt de schaduwoorlog in een hachelijke fase – na een nieuwe golf van Russische uitlokkingen. Eerst drongen negentien Russische drones het Poolse luchtruim binnen. Daarna gebeurde hetzelfde in Roemenië. Russische straaljagers schonden vervolgens het luchtruim van Estland. Verkenningsvliegtuigen intimideerden een Duits fregat in de Golf van Finland.
En dan waren er mysterieuze dronevluchten boven Duitse legerbases en deze week bij Deense vliegvelden. De luchthaven van Kopenhagen moest dicht, later waren er incidenten bij kleinere vliegvelden in Denemarken. ‘De meest serieuze aanval op Deense kritieke infrastructuur tot nog toe’, zei de Deense premier Mette Frederiksen. De minister van Justitie zei dat Denemarken klaarstond om de drones in het vervolg neer te schieten.
Vanaf het moment dat Rusland in februari 2022 een grootschalige offensief begon tegen Oekraïne, heeft het de schaduwoorlog tegen Europa opgevoerd. Die acties, van beïnvloeding tot sabotage, dienen verschillende doelen. Belangrijkste: het ondermijnen van de Europese steun aan Oekraïne. Rusland wil Europa de pijn van de oorlog laten voelen, in de hoop dat politici en burgers verdeeld raken over de militaire hulp aan Oekraïne.
De lijst van acties is lang. Brandstichting in warenhuizen en bij opslagloodsen. Een poging tot een aanslag in Parijs. Een moordcomplot tegen de hoogste baas van defensiebedrijf Rheinmetall. Bompakketjes in vliegtuigen. Het opzetten van demonstraties in Nederland.
Het hacken van drinkwater- en energievoorzieningen. Het kapottrekken van stroom- en internetkabels. Het intimideren en fysiek belagen van Kremlin-critici. Campagnes via sociale media om tweespalt te zaaien. Pogingen om verkiezingen te beïnvloeden en een schip te laten zinken. Geld geven aan radicaal-rechtse politici. En nu de drones.
Het voordeel voor Rusland: de ondermijnende acties kosten een fractie van de honderden miljoenen euro’s die dagelijks naar de oorlog in Oekraïne gaan. Zo berekende Moldavië dat Moskou vorig jaar 100 miljoen euro uitgaf om een referendum over de EU te beïnvloeden. Moldavië, strategisch gelegen tussen Oekraïne en Roemenië en niet ver van de door Rusland bezette Krim, is als klein land nauwelijks opgewassen tegen dit soort krachtpatserij. Het referendum werd nipt door het EU-kamp gewonnen. Zondag staan er verkiezingen gepland en ook nu mengt Rusland zich bruut in de strijd.
Het land voert desinformatiecampagnes uit, betaalt voor valse opiniepeilingen en ronselt personen voor een gewapende opstand. 74 mensen werden opgepakt die een militaire training kregen in Servië. Ze beschikten over wapens en explosieven. De Moldavische veiligheidsdiensten namen al zoveel contant geld in beslag dat de stapels bankbiljetten volgens een westerse bron niet meer in de nationale bankkluis passen.
Moldaviërs grappen dat ze de verkiezingen misschien met een paar weken moeten uitstellen: dat zou het schamele bruto nationaal product dankzij al dat aangetroffen contant geld een mooie boost geven. President Maia Sandu waarschuwt burgers ondertussen dat het ernst is en dat de onafhankelijkheid van hetland op het spel staat. ‘Het Kremlin denkt dat we te koop zijn. Dat we te klein zijn om weerstand te bieden. Maar Moldavië is ons thuis. En ons huis is niet te koop.’
Rusland is bereid ver te gaan om de Europese weerbaarheid te testen. ‘De drones zijn weer een volgende stap op de escalatieladder’, zegt Koen Aartsma, inlichtingen- en veiligheidsexpert bij Clingendael. Hij begrijpt de opmerkingen van de hoofden van de AIVD en MIVD om terug te slaan.
‘Wat je nodig hebt, is geloofwaardige afschrikking. De knoppen waaraan wij kunnen draaien – economisch, politiek of diplomatiek – volstaan niet meer, of hebben we al geëscaleerd. Rusland acteert in het heimelijke en militaire domein.’ Dus ligt de vraag op tafel of Europese landen bereid zijn om militair terug te slaan, zoals Turkije deed toen een Russische straaljager na meerdere waarschuwingen in 2015 het Turkse luchtruim binnendrong. Het toestel werd neergeschoten.
De hybride oorlog kruipt stap voor stap richting een gewapend conflict. Aartsma: ‘Het risico is: als je zegt dat je terug zult slaan, zul je daartoe ook echt bereid moeten zijn. Want Rusland zal onze bluf gaan testen.’
Luister hieronder ook naar de podcast Schaduwoorlog. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant