Politieke rechtspraak Na openlijke druk van president Trump wordt zijn criticus, ex-FBI-baas Comey, vervolgd voor veronderstelde meineed. De aanklacht oogt juridisch wankel, maar de schade aan de rechtsstaat is er al.
Voormalig FBI-directeur Comey op weg naar een getuigenis voor een senaatscommissie in 2017.
Met de vervolging van oud-FBI-directeur James Comey heeft de Amerikaanse president Trump alsnog de ‘vergelding’ gekregen, waartoe hij almaar nadrukkelijker oproept. Voor het eerst sinds hij negen maanden geleden terugkeerde in het Witte Huis ziet Trump een tegenstander daadwerkelijk juridisch in de problemen komen. En als het aan de president ligt, is dit pas het begin.
Donderdag maakte het ministerie van Justitie bekend dat Comey in zijn thuisstaat Virginia aangeklaagd wordt voor onder meer veronderstelde meineed. De voormalig FBI-topman zou in 2020, op een hoorzitting van het Congres, onder ede hebben gelogen over een medialek tijdens het allereerste recherche-onderzoek naar de Russische inmenging tijdens de presidentsrace van 2016.
Trump heeft het de rechtlijnig opererende Comey altijd kwalijk genomen dat de FBI de Russische beïnvloeding is gaan onderzoeken; een groot deel van Trumps eerste termijn is erdoor overschaduwd. Het FBI-onderzoek richtte zich destijds op mogelijke banden tussen Trumps campagneteam en de Russische inlichtingendiensten.
Gedurende verkiezingsjaar 2016 zette Moskou ‘trollenfabrieken’ in die via een stroom berichten op sociale media de meest Kremlingezinde kandidaat (Trump) aan de winst moesten helpen. Over diens Democratische rivaal Hillary Clinton verspreidden ze juist misformatie en compromitterend e-mails, deels verkregen via klokkenluiderssite WikiLeaks.
De Russische beïnvloedingscampagne hielp Trump mede aan zijn verrassende stembuszege. En kort na zijn aantreden, begin 2017, ontsloeg Trump vervolgens Comey. Na de politieke ophef hierover moest hij – ook na druk uit zijn eigen Republikeinse Partij – een speciaal aanklager aanstellen om de Russische inmenging te laten onderzoeken. Deze Robert Mueller concludeerde na twee jaar, dat Moskou de verkiezing weliswaar beïnvloedden ten gunste van Trump, maar hij vond geen wettelijk overtuigend bewijs voor Russische samenspanning met team-Trump.
Bij zijn derde gooi naar het Witte Huis bleek hoeveel wrok Trump nog koestert over wat hij de ‘Russia, Russia, Russia hoax’ noemt. Terwijl veel kiezers acht jaar later met andere zaken bezig waren, riep de Republikeinse kandidaat meermaals op Comey te laten boeten.
Na zijn aantreden droeg de president Pam Bondi voor als zijn attorney general, in het Amerikaanse staatsbestel zowel de minister van Justitie als de hoogste federaal aanklager. Bondi kreeg de uitdrukkelijke opdracht achter Comey en andere ‘vijanden’ aan te gaan. Hoog op Trumps lijst van doelwitten staan onder anderen de Democratische afgevaardigde Adam Schiff (die de eerste afzettingsprocedure tegen hem entameerde) en hoofdofficier van justitie Letitia James (die hem vervolgde in New York). Over beiden is door de regering de aantijging verspreid dat ze hypotheekfraude zouden hebben gepleegd, zonder dat dit vooralsnog tot vervolging leidde.
Eind vorige week bleek het presidentiële geduld met Bondi op. Hoewel zij zich in negen maanden tot een zeer loyale lakei ontpopte, klaagde Trump in een Truth Social-bericht aan ‘Pam’ dat ze nog steeds geen van zijn „criminele” tegenstanders vervolgd had. Schiff, Comey en James noemde hij - inclusief scheldnamen - „verdomde schuldig”. Bondi, besloot hij in kapitalen, moest nu eindelijk eens „het recht dienen”.
In hetzelfde bericht klaagde hij over de aanklager van een district in Virginia, waar een zaak tegen Comey zou moeten dienen. De huidige hoofdofficier in dit district, klaagde de president, was weliswaar Republikein, maar eentje van de oude partijstempel, „die zijn werk niet doet”.
Trump wist een goede vervanger: Lindsey Halligan. Deze juriste – met beperkte professionele ervaring in het verzekeringsrecht – werd in 2022 lid van zijn privé-advocatenteam. Deze week werd ze fluks gepromoveerd tot hoofdofficier in Virginia, want de tijd om Comey te vervolgen drong. Meineed is een delict dat na vijf jaar verjaart en de gewraakte hoorzitting in het Congres was op 25 september 2020. Enkele uren voordat de verjaringstermijn verliep, kwam donderdagavond op de valreep de tenlastelegging tegen Comey rond. „Niemand staat boven de wet”, stelde minister Bondi op X.
De vervolgde oud-FBI-baas, een levenslange Republikein die na zijn congé uitgroeide tot fervent Trump-criticus, ziet de vervolging als een politiek gemotiveerde wraakactie, liet hij in een Instagram-video weten. De rechtsgang ziet hij niettemin met vertrouwen tegemoet. „Laten we een proces voeren”, aldus Comey. „Angst is het wapen van een tiran. Maar ik ben niet bang, en ik hoop dat jullie dat ook niet zijn.”
Een grand jury zal zich nu over zijn zaak buigen. Donderdag verwierp zij al meteen één van drie ten laste gelegde delicten tegen Comey. Dit is hoogst ongebruikelijk, maar past ook in een recent patroon: de afgelopen maanden schrapten grand-juryleden meermaals door de regering-Trump opgevoerde criminele aanklachten. Eind vorige maand, bijvoorbeeld, tegen een justitieambtenaar die een broodje had gegooid naar federale agenten in Washington.
Hoewel juryleden en rechters nog obstakels kunnen opwerpen tegen Trumps politisering van de rechtsstaat, is de schade er al. Ty Cobb, die tijdens Trumps eerste termijn diende als Witte Huis-jurist, sprak na Comeys vervolging op CNN van „een tragische dag” en „duidelijk een wraakactie”. „Dit is ofwel het einde van de rechtsorde in de VS of het vormt het omslagpunt tegen de autocratische daden die we van deze president en zijn attorney general zien.”
De regering zelf wil nu doorpakken. Terwijl het nieuws over de zaak tegen Comey naar buiten kwam, meldde The New York Times dat ook een aanklacht tegen de progressieve filantroop George Soros aanstaande kan zijn. Trump suggereerde vorige maand al dat de Democratische topdonor strafrechtelijk vervolgd moet worden, waarna Bondi’s departement een half dozijn aanklagers in het hele land instrueerde Soros en zijn liefdadigheidsstichting te onderzoeken. Haar memo zou zelfs een lijst met potentiële delicten hebben bevat.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC