De Europese Commissie wil de bevroren Russische financiële tegoeden gebruiken voor een renteloze lening van 140 miljard euro aan Oekraïne. Het financieel innovatieve plan is niet onomstreden en wordt volgende week besproken door de Europese regeringsleiders.
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
Kyiv kampt na drie jaar oorlog met enorme materiële schade en een gapend gat in de begroting. De EU verleende Oekraïne afgelopen jaren voor ruim 170 miljard euro aan steun, maar de rek is eruit: veel lidstaten zitten krap bij kas. Vandaar dat de Commissie nu naar de in de EU bevroren tegoeden van de Russische nationale bank kijkt, alles bij elkaar ruim 180 miljard euro. De EU bevroor de tegoeden als straf voor de inval van Oekraïne.
In een eerste nog vertrouwelijke opzet van de Commissie wordt dat geld – dat vooral bij de Belgische financiële dienstverlener Euroclear vastzit – omgezet in een renteloze lening aan Oekraïne. Pas als de oorlog is beëindigd en Rusland de aangerichte schade vergoedt, hoeft Kyiv de lening terug te betalen. In totaal beschikt Euroclear de komende tijd over 185 miljard euro aan Russische tegoeden, zo’n 140 miljard is beschikbaar voor de renteloze lening.
Het Commissieplan is innovatief. De Baltische EU-landen vragen al lange tijd om confiscatie van de Russische tegoeden, maar dat stuit op juridische bezwaren. Het zou ertoe kunnen leiden dat andere mogendheden Europese tegoeden gaan confisceren, een schrikbeeld voor de ECB. Daarom werd tot nog toe alleen de rente op de tegoeden (merendeels staatsobligaties) doorgegeven aan Oekraïne, de hoofdsom bleef onaangeroerd.
Steeds meer van de bevroren obligaties worden echter afgelost waardoor de hoeveelheid cash bij Euroclear uit de Russische tegoeden toeneemt. Door die cash om te zetten in een ‘tijdelijke lening’ voor Kyiv, blijft op papier de hoofdsom nog steeds in Russische handen. Betrokkenen erkennen dat dit een juridische spitsvondigheid is: Rusland zal nooit herstelbetalingen doen en verliest daardoor de 140 miljard euro. De overige 45 miljard euro dient al als onderpand voor een lening voor Kyiv in G7-verband.
De Commissie benadrukt dat alle EU-landen financieel garant moeten staan voor het geval de onvermijdelijke Russische rechtszaken tot een schadeclaim leiden. Vooral België dringt hier op aan, als ‘gastheer’ van Euroclear. De Belgische premier Bart De Wever zei vrijdag dat dit plan van de Commissie niet gaat vliegen. Hij vreest niet alleen een schadeclaim maar ook een tegenvaller op zijn begroting: België incasseert 1,3 miljard euro per jaar aan belasting op de opbrengst uit de Russische tegoeden. De Wevers voorganger had overigens beloofd dat geld aan Oekraïne te geven.
De EU heeft steeds gezegd Oekraïne te zullen steunen zolang als dat nodig is. Begin deze maand beloofde Commissievoorzitter Ursula von der Leyen een plan voor een reparatielening. Donderdag schaarde de Duitse bondskanselier Friedrich Merz zich achter het idee. Volgende week bespreken de Europese regeringsleiders het Commissieplan als ze elkaar treffen voor een informele EU-top in Kopenhagen.
Een uitgewerkt wetsvoorstel wordt in november verwacht. Als het aan de Commissie ligt is voor een besluit de steun van een ruime meerderheid van de EU-landen voldoende. Ook dat is vernieuwend: tot nog toe vereisen sancties tegen Rusland unanimiteit.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant