Ruimtelijke ordening Met de Ontwerpnota Ruimte wil het Rijk weer de regie krijgen over de ruimtelijke ordening. Woningbouw, een regionale aanpak en bescherming van landbouwgrond staan erin centraal.
Het buitengebied van Apeldoorn.
Moeten boeren vrezen voor hun land nu er de komende decennia meer dan anderhalf miljoen huizen in Nederland gebouwd worden? Helemaal niet nodig, zegt woonminister Mona Keijzer (BBB) tijdens een toelichting op de Ontwerpnota Ruimte die deze vrijdag door het kabinet naar de Tweede Kamer is gestuurd. „We hebben 8 miljoen woningen in Nederland die op minder dan 8 procent van ons grondgebied staan. Voor 1 miljoen nieuwe woningen heb je minder dan 1 procent nodig, maar in de praktijk is dat veel minder omdat 60 procent binnen steden wordt gebouwd.”
Om te voorkomen dat landbouwgrond wordt onttrokken voor bijvoorbeeld woningbouw, moet er volgens de ontwerpnota eerst worden gekeken of er geen „grond met andere functies” beschikbaar is voor woningen. De nota noemt geen voorbeelden hiervan.
Met de ontwerpnota wil het Rijk weer de regie over ruimtelijke ordening in handen nemen, nadat sturing door de overheid de laatste decennia steeds meer bij provincies en gemeenten was komen te liggen. Het land moet zodanig verbouwd worden dat er in 2050 ruimte is voor 2 miljoen mensen meer, de verwachte bevolkingsgroei.
Daarnaast moet Nederland ook in staat zijn om de uitdagingen aan te gaan op het gebied van bijvoorbeeld defensie, energie, industrie en klimaat. Nederland wordt niet helemaal hertekend, is de teneur, maar over 25 jaar zal de inrichting van het land wel degelijk veranderd zijn.
Vorig jaar zomer presenteerde toenmalig minister Hugo de Jonge het voorontwerp van deze nota. Net als Keijzer nu was de CDA’er na de val van het kabinet in 2024 demissionair en moest hij maar afwachten wat een nieuw kabinet van de nota zou overnemen. Verschillen zijn er zeker, vooral omdat het huidige kabinet economie, landbouw en – door de internationale ontwikkelingen – defensie nadrukkelijker op het netvlies heeft, zegt Keijzer. „Daarnaast is de opdracht voor de woningbouw er niet makkelijker op geworden. We moeten echt ons best doen om het aantal mensen te houden op 20 miljoen mensen in 2050. Met het huidige groeitempo bereiken we dat aantal al in 2045.”
Ook voor Keijzer is het afwachten wat de Tweede Kamer en het nieuwe kabinet na de verkiezingen voor ruimtelijke keuzes gaan maken. Verder kent de Nota Ruimte nog geen concrete uitwerking, dat is in de toekomst aan de diverse betrokken ministeries. Het Rijk behoudt voortaan wel de regie, is aan te spreken op de uitvoering en kan met de Nota lagere overheden ook juridisch dwingen om zich aan afspraken te houden.
Veel contouren worden slechts geschetst, maar de Nota van 350 pagina’s is soms zeker ook concreet. Zo worden er naast de bestaande woningbouwlocaties vier nieuwe „met nationale regie” toegewezen. Die liggen in Alkmaar, Apeldoorn, Helmond en Hengelo/Enschede, zoals al in de zomer uitlekte, waarbij het in die steden telkens om maximaal vijftigduizend nieuwe woningen gaat.
Uitgesproken is de ontwerpnota ook over de toekomst van de geconcentreerde industriegebieden Eemshaven, Rotterdam-Moerdijk, het Noordzeekanaalgebied en het Limburgse Chemelot. Die moeten een duidelijke rol krijgen in de energietransitie. „Door ze zo te benoemen in deze ruimtelijke visie komt er wat het kabinet betreft een einde aan de discussie of Nederland die industrie wel nodig heeft”, aldus Keijzer.
Sommige ontwikkelingen worden minder concreet beschreven, zoals de infrastructuur die in de verdere toekomst nodig is. Daarbij gaat het meer om ‘voorstellingen’ dan om ‘voorstellen’. Neem bijvoorbeeld de Lelylijn, de beoogde spoorverbinding tussen Lelystad en Groningen, die volgens Keijzer op termijn noodzakelijk zal worden. Maar een concreet voorstel darvoor is er niet. „Het is sowieso een van de uitdagingen voor een nieuw kabinet. Hoe zorg je dat de infrastructuur in orde komt voor de 1,6 miljoen nieuwe woningen in 2050?”
Regionale aanpak staat in de nota centraal. Zo worden Noord-Holland-Noord, Friesland, Zuidoost Drenthe en Zeeland genoemd waar ruimte is voor defensie, innovatieve industrie „en daarbij aansluitende woningbouw”. Bij de snel gegroeide regio’s Amsterdam, Utrecht en Eindhoven wordt juist de nadruk gelegd op het meegroeien van groen, betaalbare woningen en infrastructuur. In Groningen-Assen, Twente en Zuid-Limburg moet juist de economische ontwikkeling worden aangejaagd.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Een overzicht van de verhalen die de economieredactie vandaag heeft gemaakt
Source: NRC