Stembusgang Voor de derde keer in dertien jaar strandde een zittend president na één termijn. Malawi koos opnieuw voor Mutharika in verkiezingen die vooral uitdraaiden op een afrekening met de zittende macht.
Aanhangers van oud-president Peter Mutharika en zijn Democratisch-Progressieve Partij (DPP) dragen een poster met het gezicht van zittend president Lazarus Chakwera, nadat die zijn nederlaag had erkend. Foto Amos Gumulira / AFP
De 87-jarige Peter Mutharika komt opnieuw aan de macht in Malawi. De oud-president van het in zuidelijk Afrika gelegen land won afgelopen week de presidentsverkiezingen overtuigend met ruim 56 procent van de stemmen. Hij liet zijn opvolger Lazarus Chakwera (70) ver achter zich, met 33 procent. Een tweede ronde, waar velen op rekenden, bleek overbodig. „Het was duidelijk dat mijn rivaal een onoverbrugbare voorsprong had”, erkende Chakwera zijn nederlaag donderdag.
De verkiezingen in Malawi stonden volledig in het teken van de economische malaise. De economische werkelijkheid onder vertrekkend president Chakwera is dan ook onverbiddelijk: naast een torenhoge inflatie (33 procent), lege pompstations en winkelschappen schoten de prijzen van voedsel, brandstof en kunstmest de hoogte in. In een land dat 21 miljoen inwoners telt, waar bijna driekwart van de werkende bevolking moet rondkomen van minder dan drie dollar per dag, drukte dat zwaar op het electoraat.
Daarbovenop kwam een eindeloze stroom aan corruptieschandalen. Chakwera, een 70-jarige evangelisch predikant, kwam in 2020 aan de macht met de belofte daar een eind aan te maken. Vier jaar later moeten Malawiërs constateren dat de wijdverbreide corruptie aanhield. De schuld voor de kostencrisis legde hij bij DPP van oud-president Mutharika en externe tegenslagen zoals de pandemie en de opdrogende hulpstromen. In een tweede termijn zou hij naar eigen zeggen orde scheppen en de „kankerachtige puistjes” uit de economie snijden. „De vertrekkende regering was verkozen met de belofte de economie vlot te trekken en banen te scheppen”, zegt Boniface Dulani, politicoloog aan de Universiteit van Malawi „Daar kwam weinig terecht. Het verdict bij de stembus is vernietigend.”
Met de terugkeer van Mutharika plaatsen Malawiërs hun hoop nu weer op een oude bekende om de economische neergang te keren en het vertrouwen in de politiek te herstellen. Mutharika voerde campagne met de belofte van een „terugkeer naar beproefd leiderschap”. Tijdens de campagne gaf Mutharika – door zijn aanhangers liefkozend ‘Adadi’ (vader) genoemd - aan „het land zullen redden”. Hij beloofde economische hervormingen en nieuwe banen, want zo stelde hij, Malawi stond voor een keuze: vooruitgang of achteruitgang: „Het land verkeert in moeilijkheden, het stikt”.
Voor veel Malawiërs bood de stembus nauwelijks zicht op verandering. Tussen de zeventien presidentskandidaten zaten naast de zittende machthebber ook twee oud-presidenten. Chakwera en Mutharika, de belangrijkste kanshebbers, belichaamden beiden een erfenis van inflatie, tekorten en werkloosheid. Die keuze-armoede liet bij kiezers eerder een gevoel van gelatenheid achter dan dat zij zich uitgedaagd voelden door nieuwe perspectieven, zegt Dulani. „In werkelijkheid viel er weinig te kiezen. Mensen stemden op degene die nét iets minder slecht was dan de rest.”
De eerste termijn van verkiezingswinnaar en jurist van opleiding Mutharika stelde grotendeels teleur: nepotisme en corruptieschandalen overschaduwden zijn beleid. Ook zijn verkiezingszege in 2019 werd door het Constitutionele Hof ongeldig verklaard wegens onregelmatigheden: de beruchte „Tippex-verkiezingen”, genoemd naar het correctiemiddel waarmee stembiljetten waren gemanipuleerd. In de herstemming die volgde, greep outsider Lazarus Chakwera verrassend de macht. Het beeld dat bleef hangen was dat van een gemakzuchtige leider, zegt Dulani. „Weinig slagkracht en geneigd de macht over te laten aan zijn entourage.”
Met zijn nederlaag wordt Lazarus Chakwera de derde president op rij die het bij één termijn houdt. Door de huidige economische malaise wordt milder geoordeeld over Mutharika’s eerste termijn. De brandstofprijzen waren toen lager en de kunstmest was betaalbaar – van levensbelang in een land waar de meeste gezinnen van de landbouw moeten rondkomen. Volgens politicoloog Dulani moet deze uitslag eerder worden gelezen als een afstraffing van de vertrekkende Chakwera. „Mutharika had in zijn vorig ambt de lat zo laag gelegd dat het alleen maar beter kon worden. Maar de afgelopen jaren hadden velen het idee dat die lat nóg verder was gezakt. Het was meer een stem van afwijzing dan van enthousiasme voor Mutharika.”
Mutharika’s leeftijd – met 87 jaar veruit de oudste president van Malawi – was een terugkerend thema in een land met een van de jongste bevolkingen ter wereld. Er kleeft onzekerheid aan zijn terugkeer. „Het zou me niet verbazen”, besluit Dulani, „als Malawiërs over een tijdje de straat op gaan en opnieuw tot de bittere conclusie komen dat de vertrokken president toch beter was dan degene die zij in 2020 zelf hebben weggestemd.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC