Stikstof Weliswaar piekt het aantal stoppende boeren wanneer uitkoopregelingen lopen, maar dat helpt alsnog niet om Nederland „van het stikstofslot” af te krijgen. Waarom niet?
Een lege koeienstal in Moordrecht.
Het klinkt indrukwekkend: het kabinet trekt maar liefst ruim 1,1 miljard euro uit om veehouders uit te kopen, teneinde „zo snel mogelijk” Nederland „van het stikstofslot” af te krijgen. Maar werkt dat ook?
Dit is zeker niet de eerste uitkoopregeling: sinds 1999 werden al dertien andere regelingen voor veehouders opgetuigd – onder meer om het mestoverschot terug te dringen of stankoverlast tegen te gaan. In totaal werd daarvoor bijna 5 miljard euro uitgetrokken. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) deed onderzoek en concludeerde: de regelingen bewerkstelligen nauwelijks een daling van de veestapel.
Niet dat boeren zich niet willen laten uitkopen. Wanneer een uitkoopregeling loopt, is een piek waarneembaar in het aantal stoppers, zo blijkt uit de PBL-analyse. Maar in de periode daarvoor en daarna stopt maar een paar procent van de veehouders. Het suggereert dat er vooral boeren aan meedoen die toch al van plan waren om te stoppen. Die veehouders spelen in op regelingen: ze stellen de beëindiging van hun boerenbedrijf even uit of haken juist eerder af om gebruik te kunnen maken van de vaak financieel aantrekkelijke regeling.
Neem varkenshouders. Die groep kon zich tussen 1999 en 2022 – de periode die werd onderzocht door PBL – aanmelden voor vier uitkoopregelingen. In de jaren dat zo’n regeling liep, stopte meer dan 10 procent van de varkenshouders. Maar in de jaren ervoor en erna stopte maar een paar procent. Onder de streep bleef de daling stabiel: elk jaar stopt zo’n 6 procent van de varkenshouders, vergelijkbaar met de periode zonder regelingen.
De laatste twee regelingen – bij elkaar goed voor ruim 2 miljard euro – werden niet in de analyse van PBL meegenomen, maar vertonen hetzelfde patroon: in de jaren vóór de regeling stopten heel weinig boeren. Aan deze regelingen hebben dan wel ruim 1.500 boeren meegedaan, maar de vraag is: hoeveel van hen waren niet al van plan om te stoppen, ook als er geen uitkoopregeling was geweest?
Bovendien blijkt het moeilijk het aantal dieren hard terug te brengen met opkoopregelingen. Dan moeten grote bedrijven stoppen, maar die zijn financieel vaak gezonder en dus minder geneigd zich uit te laten kopen. En de positie van die bedrijven wordt juist béter als hun concurrenten ermee stoppen. Zo wordt het dan goedkoper om mest te laten afvoeren.
De twee grootste opkoopregelingen uit de Nederlandse geschiedenis liepen onlangs op hun einde: beide met een budget van meer dan 1 miljard euro. Ze worden door het ministerie van Landbouw als groot succes gevierd: bijna 1.600 boeren wilden zich laten uitkopen.
Is daarmee het stikstofprobleem opgelost? Verre van: het leidde tot een daling van 7 procent van het stikstofoverschot in kwetsbare natuur – drie keer zo weinig als waarop was ingezet.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC