Verkiezingen in Moldavië Bij de parlementsverkiezingen in Moldavië van zondag wordt duidelijk welke kant het land opgaat. De Moldaviërs kiezen voor toetreding tot de EU of voor een goede relatie met Rusland.
Op 27 augustus, bij de viering van 34 jaar onafhankelijkheid van Moldavië, kwamen de Poolse president Donald Tusk, de Franse president Emmanuel Macron en de Duitse kanselier Friedrich Merz op bezoek bij de Moldavische president Maia Sandu in Chisinau.
Een maand geleden, op 27 augustus, vierde Moldavië 34 jaar onafhankelijkheid van de Sovjet-Unie. President Maia Sandu ontving hoog bezoek uit Europa: de Franse president Macron, de Duitse kanselier Merz en de Poolse premier Tusk kwamen naar hoofdstad Chisinau om het feestje mee te vieren. „We sturen de Moldavische bevolking een boodschap van respect en vriendschap”, zei Macron in Chisinau. Merz was ook vol liefde: „De deuren van de Europese Unie staan open voor jullie, onze Moldavische vrienden”.
Europese leiders zijn gek op het kleine land tussen Oekraïne en Roemenië met 2,6 miljoen inwoners. Ze zijn ook gek op president Sandu. Geen andere politieke leider geniet zoveel goodwill in de Europese Unie als zij. Sandu en haar regeringspartij PAS (Partij voor Actie en Solidariteit) willen dolgraag toetreden tot de Europese familie. Moldavië kreeg de status van kandidaat-lid van de EU in 2022, tegelijk met Oekraïne. De toetreding van beide landen is aan elkaar gekoppeld. Sandu en PAS hopen op EU-lidmaatschap per 2030.
Komende zondag wordt duidelijk of die ambitie haalbaar is. De parlementsverkiezingen, door Sandu bestempeld als „de belangrijkste verkiezingen in de geschiedenis van ons land”, bepalen welke kant het land op gaat. Als PAS wint, wordt de koers richting EU voortgezet. Als de pro-Russische oppositie wint, raakt de Europese integratie uit zicht. In dat geval volgt Moldavië mogelijk Georgië: een regering die in naam streeft naar toetreding tot de EU, maar in feite Brussel van zich vervreemdt en de banden met Moskou aanhaalt.
De uitslag van de verkiezingen laat zich niet voorspellen. Zeker is dat een ruime overwinning als in 2021, toen PAS bijna 53 procent van de stemmen en 63 van de 101 parlementszetels haalde, er niet in zit voor de huidige regering. Ondanks bijna twee miljard euro aan steun van de EU is de liefde voor Brussel bepaald niet vanzelfsprekend in Moldavië. In de separatistische regio Transnistrië in het oosten en Gagaoezië in het zuiden is Russisch de voertaal en Rusland het ‘moederland’.
Een referendum over de vraag of EU-toetreding moet worden opgenomen in de grondwet eindigde in oktober vorig jaar met een minimale ja-stem: 50,4 procent. Twee weken later won Sandu de presidentsverkiezingen met 55,3 procent van de stemmen van de pro-Russische kandidaat Aleksandr Stoianoglu. Het Europese kamp haalde opgelucht adem, maar de winst van Sandu was te danken aan Moldaviërs in het buitenland. Zonder de diaspora-stem had Sandu verloren.
Het belang van de buitenlandse kiezers maakt Sandu kwetsbaar, zegt Marina Ohanjanyan, Oost-Europa onderzoeker aan Instituut Clingendael in Den Haag. „In de peilingen staat PAS op 25 à 35 procent, en de pro-Russische alliantie BEP (Patriottisch Electoraal Blok) op 15 à 25 procent. Dat lijkt een riante voorsprong, maar circa 30 procent van de kiezers heeft nog geen keuze gemaakt, en er zijn niet-stemmers. Net als vorig jaar geeft de diaspora waarschijnlijk de doorslag. Het is de vraag of PAS hen kan mobiliseren.”
De lijst met buitenlandse stembureaus op de website van de Moldavische kiesraad laat zien hoezeer de regering probeert de diaspora-stem te sturen. De honderdduizenden Moldaviërs die in Rusland wonen moeten het doen met twee stembureaus in Moskou. Dat staat in schril contrast met de 75 stembureaus in Italië, waar Moldavische emigranten de EU een warmer hart zullen toedragen. In Nederland kunnen Moldaviërs stemmen in Den Haag, Eindhoven en Groningen. Met een miljoen Moldaviërs in het buitenland – jaarlijks vertrekken 35 à 40.000 mensen – is emigratie een groot probleem voor het arme land.
Naast de grote rol van de diaspora is er een andere factor die de verkiezingen sterk beïnvloedt: Russische inmenging. Net als bij andere verkiezingen in Oost-Europa – recent met name in Roemenië, cultureel sterk verbonden met Moldavië – toont onderzoek aan dat Rusland met allerlei middelen probeert om pro-Russische kandidaten te laten winnen. In Moldavië gaat het om desinformatie (bijvoorbeeld met deepfakes van politici) op sociale media, omkoping van kiezers, sponsoring van partijen, cyberaanvallen, sociale druk en uitlokken van gewelddadig protest.
Afgelopen maandag overvielen Moldavische autoriteiten 250 huizen, waarbij 74 mensen werden gearresteerd op verdenking van Russische beïnvloeding van de verkiezingen. Volgens de regering zijn de verdachten getraind door Russen in Servië. President Sandu beticht het Kremlin van pogingen om „Moldavië te destabiliseren en geweld en angst te verspreiden”. Volgens BEP-leider Igor Dodon is sprake van een verkiezingsstunt en zoekt Sandu een excuus om de verkiezingen te annuleren.
Onderzoeker Ohanjanyan zag bij een bezoek eerder dit jaar dat Moldavische politici minder openlijk de zijde van Rusland kiezen. „Ze zijn voorzichtiger geworden, het is politiek gevaarlijk om je heel erg pro-Russisch op te stellen. Financiering uit Rusland wordt aangepakt, partijen worden uitgesloten van deelname aan de verkiezingen. Ze spreken nu over ‘neutraliteit’, wat in de praktijk waarschijnlijk nog steeds neerkomt op een goede relatie met Moskou, en stagnatie van EU-integratie.”
Volgens Ohanjanyan hebben Sandu en PAS een risico genomen door hun verkiezingscampagne volledig te richten op de zegeningen van EU-toetreding. „Dat sluit niet aan bij wat Moldaviërs het meest bezighoudt: de zwakke economie, de hoge inflatie, de hoge kosten van levensonderhoud. Daar is veel onvrede over.” De focus op de EU is wel verklaarbaar, zegt Ohanjanyan. „In de ogen van veel Moldaviërs heeft Sandu op dat gebied de laatste vier jaar het meest bereikt, meer dan op het gebied van hervorming van de rechtsstaat en bestrijding van corruptie.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC