Nikole Hannah-Jones | journalist Tijdens Trump I opende Nikole Hannah-Jones met haar ‘1619 Project’ een debat over het Amerikaanse slavernijverleden. Onder Trump II ziet ze hoe witte angst voor machtsverlies leidt tot een enorme tegenreactie. „Dit is de donkerste periode van mijn leven.”
Nikole Hannah Jones, in 2022 tijdens een eerder bezoek aan Nederland.
Ze was er al mee bezig voordat Donald Trump de verkiezingen van 2016 won, maar ze kon er gedurende zijn eerste termijn gestaag aan werken: The 1619 Project. Nikole Hannah-Jones was de bedenker en voornaamste auteur van het gigantische journalistieke project dat The New York Times in 2019 publiceerde. Het betoogde dat de aankomst van de eerste Afrikaanse slaven in wat later de Verenigde Staten zouden worden, het werkelijke begin was van de Amerikaanse geschiedenis en dat de effecten van slavernij nog in alle facetten van de samenleving doorwerken.
Hannah-Jones (49) won er lof en een Pulitzerprijs mee. Ze is sindsdien een bekende Amerikaan: zowel spreker in, als onderwerp van discussies over racisme, burgerrechten en onwelgevallige geschiedenis. Er kwamen een boek en een podcast uit voort en een lesmethode die, onder rechtse druk, op veel scholen verboden werd. Trump noemde het „ideologisch gif”.
„Het 1619 project was uniek, zoiets zal ik sowieso nooit meer kunnen doen. In Trumps tweede termijn is het alle hens aan dek om het huidige gevaar te verslaan en te helpen begrijpen”, zegt ze aan de telefoon vanuit haar huis in New York, voorafgaand aan een lezing die ze zaterdag in Amsterdam geeft. „De door deze regering-Trump gelanceerde aanval op mensenrechten is de grootste die we in de afgelopen eeuw hebben meegemaakt. Terwijl we ons voorbereiden op het 250-jarig bestaan van de Verenigde Staten [in 2026], is het niet zeker dat onze multiraciale democratie standhoudt. Ik denk dat het belangrijk is dat we er allemaal aan vasthouden, ervoor bidden en proberen het verschil te maken.”
Hannah-Jones’ essay in 2019 ging er juist over dat de VS nog helemaal niet zo lang – en zeker niet volledig – een democratie zijn. „De stichtingsbeginselen van onze democratie waren vals toen ze werden opgeschreven”, begon ze destijds.
Dat juist zij zich nu opwerpt als verdediger van die imperfecte democratie is tekenend voor het politieke klimaat rond raciale ongelijkheid. Tijdens Trumps eerste periode en de termijn van zijn opvolger Joe Biden werd gesproken over de aanpak van racistisch politiegeweld, buitensporige veroordelingen van zwarte mannen en herstelbetalingen aan de afstammelingen van tot slaaf gemaakten. „Nu voelt het lachwekkend om over herstelbetalingen na te denken. Of over welke sociale vooruitgang dan ook. Het is al moeilijk genoeg om iets van wat we hebben bereikt te behouden”, aldus Hannah-Jones.
Hoe bedreigt Trump de multiraciale democratie?
„De aanval op zogenoemde DEI [diversiteit, gelijkheid en inclusie] is voornamelijk een aanval op burgerrechten. De infrastructuur voor burgerrechten binnen de federale overheid wordt uitgehold. Advocatenkantoren die pro bono werk doen op dit gebied worden bedreigd. Hij heeft witte Amerikanen geherdefinieerd als de primaire slachtoffers van rassendiscriminatie. Dat is heel gevaarlijk en veel meer dan alleen een einde maken aan diversiteit. Daarvoor al heeft het Hooggerechtshof met door hem benoemde rechters een einde gemaakt aan affirmative action [positieve discriminatie van leden van achtergestelde groepen]. En de herindeling van de kiesdistricten gaat niet alleen over partijpolitiek, het is ook raciaal. ‘Zwarte zetels’ verdwijnen. Zonder politieke representatie van minderheden is een multiraciale democratie onmogelijk.”
En hij kan dit alles zomaar doen?
„We zien een complete vernietiging van democratische normen in het hele land. Trump breidt zijn uitvoerende bevoegdheden uit en doet dingen die hij grondwettelijk niet mag. De checks and balances falen. Het Congres beperkt zijn macht niet. Militairen vallen steden binnen omdat die worden geleid door zwarte, Democratische burgemeesters. Universiteitsdocenten worden ontslagen omdat ze niet de ideologie van de regering uitdragen. Het is intimidatie die de vrijheid van meningsuiting beperkt. Niets hiervan is normaal voor een democratie.”
Hoe lijden gewone Amerikanen daaronder?
„Dat is het probleem, de effecten sijpelen nog niet door naar de gemiddelde Amerikaan. Maar de meest kwetsbaren voelen het al wel. De werkloosheid onder zwarten is 7 procent, honderdduizenden zwarte vrouwen hebben de afgelopen maanden hun baan verloren. Maar degenen die de geschiedenis bestuderen weten dat tegen de tijd dat mensen de impact beginnen te voelen, de autocratie al verankerd kan zijn.”
Wat is de rol van media en journalisten daarin? Velen zagen zichzelf in Trumps eerste periode als onderdeel van ‘het verzet’, nu buigen mediabedrijven.
„We zien een enorme overgave van media in het schikken van rechtszaken waarvan de kans van slagen zeer onwaarschijnlijk was. Een groot deel van onze nieuwsindustrie is in handen van miljardairs. Ze capituleren deels uit angst, maar ook omdat ze het met bepaalde dingen eens zijn.”
Is het niet ook een erkenning dat journalisten Trumps comeback hebben onderschat en publiek verliezen? Dat ze op zoek zijn naar de onderwerpen die zijn kiezers interesseren?
„Ik denk dat het niet onze taak als journalisten is om ons te laten leiden door kiezers die stemden op een man die veroordeeld is voor 34 misdrijven en een openlijk witte, nationalistische campagne voerde. Ik denk niet dat iemand die de Amerikaanse berichtgeving bekijkt, zou kunnen beweren dat er niet genoeg aandacht is voor witte grieven. Politieke verslaggeving doet niet anders dan die proberen te begrijpen.”
Sommigen beargumenteren dat de (journalistieke) aandacht voor minderheden, diversiteit en morele zuiverheid Trump weer in het zadel heeft geholpen.
„Je ziet overal een gigantische maatschappelijke beweging naar rechts. Die beweging is anti-democratisch en als journalisten kunnen we daar niet neutraal in blijven. Nog los van de ervaring van mensen zoals ik dat de redactievloer sinds Trump verkozen werd helemaal niet zo progressief voelt.”
Hoe rijmt u de Trump-stem van meer zwarte kiezers met zijn aanval op vooral zwarte geschiedenis.
„Trump is een leugenaar. Een verkoper. Het is allemaal retoriek dat hij trots zou zijn op de stemmen die hij kreeg van zwarte mannen. Zijn daden tonen zijn ware aard. Tekenend is de aanval op het Smithsonian [historische en artistieke musea in Washington] en op de nationale parken. Die moeten alle objecten en teksten verwijderen die een negatief beeld van de VS zouden kunnen schetsen, inclusief slavernij.
„In elke autocratische staat wordt geprobeerd het gedeelde nationale geheugen te beheersen. Dat is de sleutel tot hoe je macht consolideert en behoudt: een mythisch verleden creëren dat je eigen leiderschap rechtvaardigt. In de VS noemen we dat een cultuuroorlog, maar het is veel gevaarlijker. De uitwissing van de geschiedenis zorgt ervoor dat we niet meer begrijpen wat er in onze samenleving gebeurt en waarom.”
Waarom moet juist de geschiedenis van de slavernij en de gevolgen ervan worden uitgewist?
„Er is altijd een strijd over in hoeverre dit land zich de slavernij zal herinneren. Hoe praat je over deze ‘goddelijke natie’ én erken je dat de rijkdom die dit land tot supermacht maakte, aanvankelijk op slavernij gestoeld was? De kant die gelooft dat we een nauwkeuriger en eerlijke weergave van de geschiedenis moeten hebben, was de laatste jaren aan het winnen. En de terugslag is enorm.
„We worden allemaal doordrenkt met mythologie, maar Amerikanen geloven werkelijk dat ze uitzonderlijk zijn. Veel mensen zijn diep beledigd als je aan dat beeld morrelt. Daar komt nog bij dat de demografische suprematie van witte samenlevingen verdwijnt. De VS verkleuren en daarmee dreigen blanken hun meerderheid, status en politieke macht kwijt te raken. De angst daarvoor bepaalt mede de backlash en de bereidwilligheid om de democratie op het spel te zetten.
„De werkelijke geschiedenis van de VS toont dat dit in de kern helemaal geen democratie was, maar dat alleen witte mannen van stand een stem hadden. Door die lens zijn we pas zestig jaar een democratie. De meeste Amerikanen denken dat onze democratie de oudste en de sterkste ter wereld is en zien de kwetsbaarheid niet.
„Dit is de donkerste periode van mijn leven. Ik heb nooit eerder in dit land gewoond. Maar dit is het echte Amerika. Vooruitgang komt in korte salvo’s en de terugslag is permanent.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC