Félicia Viti De debuutroman van deze Corsicaanse schrijver gaat over de toxische relatie van twee vrouwen. „Ik zou het geen aanklacht noemen, eerder een schreeuw om bestaansrecht van lesbiennes.”
Félicia Viti Foto Francesca Mantovani/Editions Gallimard
Je kunt je er iets bij voorstellen. Een schrijver die met een manuscript in haar bezwete handen uitgever na uitgever afgaat, om uitsluitend ‘sorry’, ‘nee’ of ‘helaas’ te horen te krijgen. Dat kan. Maar ook kan het dat zo iemand bij haar eerste poging meteen een contract krijgt van het prestigieuze Gallimard, de Franse uitgeverij die het werk van titanen als Sartre, Camus en Gide de wereld in hielp.
Het laatste overkwam de Corsicaanse Félicia Viti (1988), die met haar debuut Het verticale meisje ineens terrein won binnen de Franse literatuur. Leuk feitje, bij Gallimard bepaalt niet een redacteur of een werk gepubliceerd wordt, maar een comité van lezers die in conclaaf gaan om het te beoordelen. Schrijver François Sureau, in het comité de primus inter pares, had net een staaroperatie achter de rug. Voor Viti betekende dit maanden wachten op witte rook. Uiteindelijk volgde die. Vlak na publicatie van haar boek sleepte ze een nominatie voor de Prix Médicis in de wacht, een van de belangrijkste literaire prijzen van Frankrijk.
Het verticale meisje beschrijft een giftige relatie tussen de verteller en haar geliefde L. tegen het decor van Parijs. Viti smeedde de stad van de liefde om tot een grauwe plek waar kathedralen branden en de drugsroes je aanspoort tot eindeloze nachten.
De kleine roman zit vol vlammende scènes waarin vernedering, geweld en bezitsdrang samenkomen. Viti’s stijl bestaat uit ruwe brokken tekst, waarin kwistig wordt gestrooid met poëtisch taalgebruik. Viti heeft slechts honderd pagina’s nodig om je ervan te overtuigen hoe lelijk de liefde kan zijn.
Jonge debutant, gelauwerde uitgeverij, erkenning door jury’s: het klinkt als de heilige drie-eenheid van elke aspirant-schrijver. Toch zag Viti de Prix Sade, een prijs voor erotische literatuur, als een twijfelachtige eer.
Félicia Viti werd geboren in 1988 op Corsica. Ze studeerde literatuur en film en behaalde haar Master in scenarioschrijven aan de École Supérieure de Réalisation Audiovisuelle, een privéfilmschool in Parijs.
Tussen 2014 en 2023 werkte ze als regisseur en scenarist aan series, zoals Back to Corsica voor France.TV en France 3 Corse. Daarnaast was ze literair assistent bij GMT Productions, waar ze betrokken was bij de productie van Franse televisieseries als Boulevard du Palais en Nos chers voisins.
In 2024 verscheen haar debuutroman La fille verticale bij uitgever Gallimard.
Waarom was u er niet blij mee?
„Laat ik vooropstellen dat ik blij ben dat mijn werk erkenning krijgt. Ik denk alleen dat de romantiek in het boek zwaarder weegt dan de erotische lading. Het verticale meisje is een liefdesroman. Het gaat over een toxische relatie van twee vrouwen. Daar komt seks bij kijken, zoals bij zoveel literair werk over heteroseksuele relaties. De erotiek toont de gevangenschap van de hoofdpersoon aan. Het is een verhaal over macht, zowel fysiek als psychisch, en over hoe destructief die combinatie kan zijn.”
U schreef voorheen filmscenario’s, waarom koos u nu voor een roman?
„Ik heb altijd een gemis gevoeld tijdens het schrijven van scenario’s. Alsof ik bepaalde inzichten geen waardige plek kon geven. Een scenario blijft altijd gericht op de zichtbare orde. Je brengt iets over via het spel. Maar je kunt geen innerlijke strijd tonen, omdat je de innerlijke monologen en gedachtegangen niet kunt laten zien. Ik ervoer dat bijna als verraad richting mijn personages. Daarom besloot ik een roman te schrijven.”
In een film kun je geen geur overbrengen. Is dat waarom reuk zo’n thema is in uw roman? L.’s geur is allesbepalend.
„Absoluut. Bij film is het heel moeilijk om reuk te vertalen als aantrekkingskracht. Geur wordt te vaak genegeerd als het gaat om verlangen, of herinnering. De roman gaf me hierin de vrijheid. Het thema heb ik gekozen om het lichaam te verbeelden.”
Schreef u al eerder literaire verhalen?
„Toen ik jonger was, schreef ik verhalen en poëzie. Dat dichtproces was geheel onbewust. Ik schreef de teksten in kleine schriftjes. Maar mijn eerdere werk is nooit echt tot volle wasdom gekomen. Al geloof ik wel dat het een schrijfoefening was voor Het verticale meisje.”
Hoe ervaart u het succes?
„Ik ben daar bescheiden over, maar ik ben blij met de aandacht voor het boek. In Nederland waren ze positiever dan in Frankrijk. Geestig toch? Ik had dat niet verwacht. Misschien word ik er beter begrepen.”
Soms lijkt het alsof het boek, vanwege de rauwe stijl, iets ongemakkelijks teweegbrengt bij de (Franse) lezer. Een recensent noemde het ‘een brandnetel van woorden’. Zelf zei u dat het misschien te lesbisch is, te eenzaam en te echt, in een wereld waarin vooral ‘vrolijkheid en springerigheid’ beloond wordt.
Lacht: „In bepaalde literaire kringen in Frankrijk is gezegd dat ik mijn lesbische personages te neerslachtig heb neergezet. Maar ik denk dat mijn personages juist realistisch zijn. Ze passen daarom goed in de literatuur. Dat was ook mijn uitgangspunt, om iets meer eerlijkheid aan de kunst toe te voegen.”
Of past uw boek gewoon niet in dat ouderwetse, patriarchale literaire klimaat dat in Frankrijk nog altijd de overhand heeft?
„De Franse literaire wereld is nog overwegend een mannencultuur, zeker in vergelijking met de gewone maatschappij. Maar je ziet ook dat het feminisme in opkomst is, al is het dan wel binnen de ‘onafhankelijke’ literatuur. Mijn roman zweeft een beetje tussen die stromingen in. Gallimard is een uitgeverij van de oude garde, waar een wrevelig liefdesportret tussen lesbische vrouwen misschien minder goed past. Dat heeft waarschijnlijk de ontvangst beïnvloed.”
De relatie tussen L. en de hoofdpersoon is grillig en bij vlagen bijzonder gewelddadig. Bestaat er verschil tussen de liefde die plaatsvindt in de roman en in het echte leven?
„In verhalen wordt de liefde uitvergroot. Ik hoop stiekem dat relaties in de werkelijkheid wat rustiger zijn dan binnen de literatuur, een kunstvorm die je juist door de hevigste stormen loodst. Zoals de Amerikaanse schrijver Natalie Clifford Barney zei: ‘Het gelukkige liefdesverhaal beleef je, het ongelukkige schrijf je.’”
Félicia Viti werd geboren in 1988 op Corsica. Ze studeerde literatuur en film en behaalde haar master in scenarioschrijven aan de École Supérieure de Réalisation Audiovisuelle, een privéfilmschool in Parijs.Tussen 2014 en 2023 werkte ze als regisseur en scenarist aan series, zoals Back to Corsica voor France.TV en France 3 Corse. Daarnaast was ze literair assistent bij GMT Productions, waar ze betrokken was bij de productie van Franse televisieseries als Boulevard du Palais en Nos chers voisins.In 2024 verscheen haar debuutroman La fille verticale bij uitgever Gallimard.
Is dat ook de reden waarom geweld niet veroordeeld wordt in uw boek?
„Het geweld in mijn boek bestaat eigenlijk uit twee vormen: het psychologische geweld van L., dat steeds verder toeneemt, en het fysieke geweld van de verstelster. Ik wilde dat fysieke geweld niet veroordelen omdat ik het mechanisme wilde laten zien dat hiertoe leidt. Uiteindelijk mag de lezer hierover oordelen. Ik wilde een liefdestragedie schrijven, en een tragedie eindigt altijd met geweld.”
Is de hoofdpersoon, die wordt verzwolgen door haar liefde, een slachtoffer?
„Ja, maar ze kiest er wel voor om deze relatie volop te beleven. Als dat vertrouwen omslaat in geweld, wordt zij ook dader. Die tegenstrijdigheid wilde ik in al zijn complexiteit overbrengen.”
Ziet u lesbische literatuur als een apart genre?
„Zonder twijfel. Ik heb me altijd verdiept in lesbische literatuur, zeker in die van de 21ste eeuw. Vaak gaat deze over getourmenteerde liefdes. Mijn favoriete lesbische romans zijn die van Natalie Clifford Barney en Renée Vivien. Het is een volwaardig genre waar ik mijn werk onder schaar, met eigen tradities. Denk aan de anonimisering van personages. Van oudsher was dat een trucje dat lesbische schrijvers gebruikten om herkenning te voorkomen.”
Is dat ook waarom L. naamloos blijft?
„Ja, het is een knipoog naar het genre.”
Waarom speelt de vader zo’n grote rol in een verhaal over de liefde tussen twee vrouwen?
„Dat is een geestige vraag. Als het verhaal over een vrouw en een toxische man was gegaan, had iedereen meteen naar de vader gekeken voor een verklaring van het gedrag van de man. Als je emotioneel afhankelijk wordt van iemand, komt dat vaak door de relatie met de ouders. Je herhaalt in feite hetzelfde patroon. In Het verticale meisje gaat de hoofdpersoon op zoek naar dezelfde dominantie die ze bij haar vader tegenkwam. Eigenlijk volkomen logisch, alleen lijkt de rol van de vaderfiguur minder vanzelfsprekend, omdat het hier om twee vrouwen gaat.”
De hoofdpersoon stelt dat feministen zich vooral met mannen bezighouden. ‘Vrouwen het is nooit jullie schuld’, zeggen zij. Wat wordt hiermee bedoeld?
„Het verhaal is geschreven in een tijd waarin veel aandacht is voor het geweld van mannen tegen vrouwen (het boek speelt zich af in de post-#MeToo-maatschappij, red.). En terecht. Maar bij een man-vrouwrelatie is vaak duidelijk wie (fysiek) de sterkste is. Terwijl vrouwen net zo goed de degens kruisen. Ook binnen een lesbische relatie bestaat die kwetsbare of onderdanige positie. Daar wordt te weinig over gesproken binnen het feminisme. Er bestaan nog geen maatschappelijke handvatten voor het geweld dat twee vrouwen elkaar kunnen aandoen.”
Sinds de verkrachtingszaak van Gisèle Pelicot lijkt er in Frankrijk een culturele kentering plaats te vinden. Sommigen spreken zelfs van een nieuwe seksuele revolutie.
„De zaak-Gisèle Pelicot heeft ons laten zien dat de maatschappij ziek is. Haar verhaal bewijst hoe macht en het mannelijk stilzwijgen zich er kunnen nestelen. Dus ja, er is zeker sprake van een keerpunt. Al denk ik dat je eerder van een humanistische dan van een seksuele revolutie moet spreken. Vrouwen worden eindelijk als mensen gezien in plaats van als lustobjecten. Dat betekent ook dat we onze blik misschien kunnen verleggen naar alle vormen van geweld, in plaats van alleen ‘mannelijke agressie’. Helaas kun je maar één probleem tegelijk aanpakken.”
Uw hoofdpersoon schrijft: ‘Ik ben een nutteloos kind. Een last, een verspilling dat laat hij me voelen, of erger, dat geeft hij me te verstaan.’ Misschien een vervelende vraag, maar in hoeverre is uw werk autobiografisch?
„Het is geen direct autobiografisch verhaal. Maar ik wilde wel de dynamiek met mijn vader verder onderzoeken. Daarom heb ik zijn rol erin verwerkt.”
In hoeverre beschouwt u uw roman als een aanklacht tegen seksisme?
„Ik zou het zo niet willen noemen, eerder is mijn boek een schreeuw om bestaansrecht. Wij bestaan, niet alleen als vrouwen, maar als lesbiennes. De vaderfiguur is symbolisch voor de noodzaak om ons los te maken van de patriarchale macht. De hoofdpersoon ontstijgt haar vader en die giftige liefde door haar eigen bestaan af te dwingen. Als mijn boek iets is, dan is het een pleidooi voor een lesbisch bestaan.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Het laatste boekennieuws met onze recensies de interessantste artikelen en interviews
Source: NRC