Malieveld-rellen Elke partij in de Tweede Kamer veroordeelde het geweld tijdens de extreemrechtse demonstratie van afgelopen weekend. Maar over de voedingsbodem van de rellen was minder, of geen, overeenstemming. „Waar is het kabinet Schoof mee bezig?”
Foort van Oosten, demissionair minister van Justitie en Veiligheid.
Van Forum voor Democratie (FVD) tot de Partij voor de Dieren: de hele Tweede Kamer is het eens dat het extreemrechtse geweld zaterdag in Den Haag afschuwelijk was en een politiek karakter had. De vernielingen, het zwaaien met NSB-vlaggen, het bestormen van het D66-partijkantoor en het Binnenhof: zulk geweld is in Nederland niet welkom, zei fractie na fractie donderdag in de Tweede Kamer. Maar die overeenstemming is een dun laagje vernis, waaronder diepe politieke scheuren schuilgaan.
Centraal in het debat stonden de woorden die de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTV) schreef in zijn advies over de rellen aan demissionair minister van Justitie en Veiligheid Foort van Oosten (VVD): „Gedragingen door bekende personen of charismatische politici, ook wanneer deze ambigu zijn, hebben een groot effect op volgers. [...] Ze voelen zich gesterkt als ze denken dat een leider of invloedrijk persoon net zo denkt als zij. Het legitimeert extremistische overtuigingen, ook wanneer politici zelf geweld afkeuren.”
Meerdere fracties lazen in deze waarschuwing een aanklacht aan het adres van PVV-leider Geert Wilders. Die trok op zijn beurt de legitimiteit van de terrorismebestrijding in twijfel: „Ga weg met uw NCTV-boekje, Nederlanders hebben niets met de NCTV.” Volgens Wilders is het zijn „verantwoordelijkheid om op te komen voor de 2,5 miljoen Nederlanders die het spuugzat zijn wat er in Nederland gebeurt”. Hij zal „wat de NCTV ook schrijft”, doorgaan met polariseren.
Andere fracties zeiden zich de waarschuwing van de NCTV wel aan te trekken, maar elke poging tot verbinden liep stuk. Mirjam Bikker (ChristenUnie) had een Kamerbrede verklaring opgesteld tegen het rechtsextremisme, maar D66, GroenLinks-PvdA, SP en Partij voor de Dieren (PvdD) weigerden hun naam daaronder te zetten omdat PVV en FVD meededen.
Volgens Esther Ouwehand (PvdD) was Bikker Wilders „aan het witwassen”, omdat hij de waarschuwing van de NCTV „niet serieus” nam.
BBB-leider Caroline van der Plas begon verbindend, ze stipte aan dat 59 procent van de Nederlanders vindt dat Haagse politici en hun taalgebruik hadden bijgedragen aan het ontstaan van het geweld zaterdag, aldus EenVandaag. Ze had alle fractievoorzitters uitgenodigd om koffie te drinken. Alleen SGP, CU en VVD hadden ja gezegd.
Ze vaagde haar poging tot verzoening weg toen ze plots een motie indiende om via het noodrecht een asielstop af te dwingen. Over zo’n stap is het kabinet vorig jaar oktober al bijna gevallen, toen die maatregel juridisch niet te onderbouwen bleek.
Fractievoorzitters Geert Wilders (PVV), Caroline van der Plas (BBB) en Dilan Yesilgöz (VVD) voorafgaand aan het debat over de Malieveld-rellen in Den Haag. Foto Bart Maat
Dat Van der Plas het debat over extremisme omboog naar asiel, riep veel weerstand op. Henri Bontenbal (CDA) noemde de motie een „stuk rood vlees” en „ontzettend populistisch”.
Minister Van Oosten ontraadde de motie van Van der Plas. Tot woede van de oppositie deed hij dat niet op inhoudelijke gronden, maar omdat volgende week al gedebatteerd wordt over asiel. D66-leider Rob Jetten wees erop dat het kabinet maar 32 zetels heeft: „Hoe denkt dit kabinet de komende tijd zaken te doen met de Eerste Kamer? Waar is het kabinet Schoof mee bezig?”
VVD-leider Dilan Yesilgöz wilde het vooral hebben over praktische manieren om de politie te versterken, onder meer door 75 miljoen euro extra uit te trekken voor het politiekorps.
Over de oorsprong van het geweld wilde ze weinig kwijt. Wilders veroordelen ging haar te ver. Jetten vroeg zich af of ze aan een „politiek Stockholmsyndroom” lijdt. „U hoeft niet meer bang voor [Wilders] te zijn. U kunt zelf een streep trekken als leider van de VVD.” Volgens Yesilgöz heeft Jetten een „blinde obsessie” met Wilders.
Minister Van Oosten profiteerde van de onderlinge strijd in de Kamer. Hij had zich politiek in de problemen gewerkt door tijdens het vragenuur op dinsdag het NCTV-rapport naast zich neer te leggen en te laat te erkennen dat de demonstranten rechtsextremisten waren – maar daarvoor hadden de Kamerleden relatief weinig aandacht. Wilders, die normaal graag het aftreden van bewindspersonen of zelfs burgemeesters eist na uit de hand gelopen demonstraties, was opvallend mild over de minister: „Het duurde even, maar uiteindelijk heeft hij het goede gezegd.”
Enigszins onduidelijk blijft nu waarom hij het dringende advies van de NCTV negeerde. Eerder in de week zei hij nog het rapport gelezen te hebben vóór het vragenuur. Donderdag zei hij echter dat het rapport in een „dik dossier” zat, maar dat hij dat aan de kant had geschoven vanwege tijdgebrek. Dus hadden zijn ambtenaren hem mondeling geïnformeerd. Van Oosten: „Toen heb ik zélf de afweging gemaakt om te zeggen wat ik heb gezegd.”
Esther Ouwehand (PvdD) en Dilan Yesilgöz (VVD) gingen met elkaar in discussie tijdens het debat. Foto Bart Maat
PvdD-leider Ouwehand wees er, net als andere fractievoorzitters, op dat zijn voorganger en partijgenoot David van Weel de Maccabi-rellen van eind vorig jaar direct bestempelde als bewijs voor een „integratieprobleem” bij jongeren met een migratieachtergrond. Nu het over extreemrechts gaat „hebben we ineens een voorzichtige VVD-minister in verkiezingstijd”, zei Ouwehand. Een motie van wantrouwen van Denk tegen de minister kan niet rekenen op een meerderheid.
Opvallend was dat aan het einde van het felle debat veel moties op een meerderheid konden rekenen. Een motie van GroenLinks-PvdA-leider Frans Timmermans om een gerichte strategie tegen rechtsextremisme op te stellen kwam er doorheen, net als een motie van Yesilgöz om de extreemrechtse organisaties die aanwezig waren in Den Haag te laten verbieden. Ook een motie van CDA-leider Bontenbal en Yesilgöz om camera’s met gezichtsherkennende software in te zetten, kwam er doorheen.
De moties tonen: over de rol van de politiek in de verharding van de samenleving is de Kamer het niet eens, maar over de noodzaak om de uitwassen daarvan aan te pakken, wel.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg politiek Den Haag op de voet en word zelf een Haagse ingewijde
Source: NRC