Het zal Willem-Alexander als muziek in de oren hebben geklonken: 3,4 miljard euro extra voor Defensie, vorige week aangekondigd in de Miljoenennota. Eerder dit jaar stelde onze Koning immers dat we ons „tot de tanden toe” moesten bewapenen. Bewapening om oorlog te voorkomen. Ook onze militair strategen werken met alle scenario’s. Op tv hoor ik militairen uitleggen dat het een strategie kan zijn om aanvallen uit te voeren op Russische olievoorraden of de aanvoerlijnen achter het front.
Willem de Haan is redacteur bij VredesMagazine en schreef het boek Vrede als Daad.
Maar zo eenvoudig is het niet. Bewapenen is niet perse een garantie voor veiligheid – en zorgt dikwijls juist voor méér onveiligheid.
Intussen galmt de oorlogstrom door Europa. Die doet iets vreemds met mensen: we zijn tegelijk bang én trots als we ten strijde trekken. Ik hoor mensen om mij heen de meest vreselijke dingen zeggen over hoe Rusland te vernietigen. Iemand als voormalig vredesactivist Roel van Duijn pleit nu voor de opbouw van een Europees kernwapenarsenaal.
Ondanks de enorme hoeveelheden wapens die het Westen naar Oekraine stuurt, ziet het er niet goed uit. Begin deze maand analyseerde de Oekraïense krant The Kyiv Independent dat het Oekraïense leger op instorten staat, dat de werving van nieuwe militairen moeizaam gaat, dat de tegen hun zin van straat geplukte mannen ongemotiveerde frontsoldaten zijn en dat er sprake is van grote desertie. En dat terwijl het slagveld steeds dodelijker wordt. Hoe vreselijk wil je het hebben.
Dit is precies wat mij zo met afschuw vervult: politici die hun calculaties op het wereldtoneel maken, terwijl de mannen aan het front de prijs betalen. Het is precies de reden dat ik in 1979 totaalweigeraar werd.
Oorlog is het ergste wat mensen elkaar aan kunnen doen. In de woorden van de Australische politicoloog John Keane: „Oorlog is het feestmaal van de dood. Oorlog foltert en verwoest levens. [...] Zijn moorden verstoren de geesten, verpletteren dromen, breken harten, vergiftigen beschaafdheid en vernietigen goedheid. De overlevenden houden de oorlog permanent in hun binnenste.” Een Oekraïense veteraan vertelde onlangs in een interview met het VredesMagazine: „Iemand doden is niet moeilijk. Ermee leven is onmogelijk.”
Wat vormen deze verhalen een scherp contrast met de foto’s en filmpjes van de Deense premier Mette Frederiksen en de Oekraïense president Volodymyr Zelensky, breed naar elkaar lachend in een F-16. Of met foto’s van NAVO-baas Rutte, die een bij een bezoek aan een wapenfabriek grijnzend voor een pantservoertuig staat.
Het probleem van oorlog voeren is daarbij: hoe groter de verwoestingen en hoe hoger het aantal slachtoffers, des te sterker is de drang bij beide partijen om de oorlog voort te zetten. De geschiedenis laat dat elke keer weer zien. Zo houdt de oorlog zichzelf door alle dramatische offers in stand. Dat heet de paradox van oorlog. De Franse filosofe Simone Weil wees daar al op in 1937.
Voor Oekraïne is er in feite geen acceptabele oplossing meer. Verdere bewapening zal de oorlog verlengen; nu een akkoord sluiten zal – in ieder geval tijdelijk – het opgeven betekenen van delen van Oost-Oekraïne. De Oekraïense bevolking is verdeeld hoe het verder moet. Ik weet ook niet wat het beste is. Maar wat in ieder geval niet helpt is verder escaleren door bijvoorbeeld – zoals Rutte onlangs denigrerend deed – de macht van Poetin te vergelijken met die van de gouverneur van de Amerikaanse staat Texas. Dat draagt niet bij aan een oplossing, integendeel.
NAVO-baas Rutte en westerse regeringsleiders zouden zich beter kunnen verdiepen in de aanpak van politici als Willy Brandt, de Duitse bondskanselier die in 1973 de DDR de facto erkende als onafhankelijke staat, en daarmee voor een enorme ontspanning zorgde in de verhouding met de Sovjet-Unie. Of kijk nog eens naar de Helsinki-akkoorden van 1975, waarin Oost en West afspraken maakten over mensenrechten, economische samenwerking en wapenbeheersing.
Toen was het conflict ‘koud’, nu hebben we te maken met een door Rusland aangestoken oorlog. Maar dat maakt voor mijn betoog niet uit. Zoeken naar de-escalatie lijkt mij altijd vruchtbaarder dan steeds opnieuw olie op het vuur gooien.
Daarnaast: de Russische provocaties met drones en straaljagers boven NAVO-landen tonen aan hoe gemakkelijk het mis zou kunnen gaan. Een per ongeluk gelanceerde of uit koers geraakte raket kan een kettingreactie op gang brengen die moeilijk te stoppen is. Ook wat dat betreft is de-escalatie de beste weg voorwaarts.
In hoeverre moet je dan toegeven aan een agressief Rusland? Ook dat is een lastige vraag. Maar het begint met accepteren dat er altijd twee verhalen zijn. Klinkt gek misschien, maar zoals oud-minister Jan Pronk eerder dit jaar al zei in VredesMagazine: onderzoek waardoor de ander zich bedreigd voelt en neem die oorzaak weg.
Hoe moeilijk ook: de enige weg naar stabiele vrede in Europa is uiteindelijk een vreedzaam samenleven met Rusland. Het zal nog jaren duren. Oorlogsmisdaden moeten worden berecht, bezet land moet worden teruggegeven, maar uiteindelijk is het de enige optie. Laten we die 3,4 miljard euro dus besteden aan het voorkomen van nieuwe geweldsuitbraken – bijvoorbeeld door scholing van diplomaten, investeringen in de polemologie of het versterken van de VN – en niet aan verdere militarisering van de samenleving.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC