Mathijs de Weerdt | hoogleraar algoritmes De VS en China zijn het zo goed als eens over een opsplitsing van TikTok. Daardoor krijgt president Donald Tump er mogelijk een hem gunstig gezind mediakanaal bij, waarschuwt algoritme-expert De Weerdt. „De app kan pro-Trump-filmpjes voorrang geven.”
Logo van TikTok in Beijing. China en de VS zijn dichtbij een deal; daardoor kan TikTok blijven bestaan in de VS, maar wordt het daar geleid door Amerikaanse (tech)bedrijven.
De grootmachten China en de VS hebben vorige week laten weten dichtbij een akkoord te zijn over een de facto afsplitsing van TikTok, een van de populairste video-apps van dit moment. De deal houdt in dat TikTok mag blijven bestaan in de VS, maar wel onder leiding komt te staan van Amerikaanse (tech)bedrijven. Dit betekent dat er een Amerikaanse versie van TikTok komt. Aan de op handen zijnde overeenkomst ging vijf jaar onderhandelen vooraf.
Tijdens Trumps eerste termijn in 2020 beschuldigde Donald Trump China en de Chinese president Xi Jinping nog van afpersing en spionage via de video-app. Volgens Trump destijds zouden Amerikaanse burgers gevaar lopen tijdens het gebruik van TikTok, omdat alle data in Chinese handen zouden komen. Zijn opvolger Joe Biden zat op dezelfde lijn en besloot dat ByteDance, het moederbedrijf van TikTok, de Amerikaanse tak van het bedrijf moet verkopen aan een niet-Chinese eigenaar. Democraten en Republikeinen stemden in het Congres voor een wet met die strekking.
De deadline voor die wet verstreek begin dit jaar, vlak voor de inauguratie van Donald Trump, waardoor TikTok één dag op zwart ging. Maar Trump schortte het verbod op en lijkt inmiddels niet meer van plan de socialemedia-app te verbannen. Volgens Trump voldoet het ‘raamakkoord’ over de afsplitsing aan de eisen van de wet, aldus Reuters donderdag.
TikTok is ook moeilijk weg te denken uit de VS. Steeds minder Amerikaanse TikTok-gebruikers zien de video-app als een bedreiging en volgens Trump heeft zijn 19-jarige zoon Barron William hem geadviseerd TikTok niet te verbannen. Ook Trumps jongste stemmers zijn op het platform te vinden.
Verder zou de app een rol spelen in de onderhandelingen tussen de twee landen over de hoge importheffingen die de VS China heeft opgelegd. Begin dit jaar liet de Amerikaanse president zogenoemde TikTok-journalisten toe tot de persruimte van het Witte Huis, dat sinds augustus bovendien beschikt over een eigen officieel TikTok-profiel.
Een groep bedrijven van Trump-gezinde miljardairs worden de nieuwe bestuurders van de Amerikaanse TikTok. Zo is de rijkste man ter wereld betrokken bij de deal, Larry Ellison. Hij is de ceo van techgigant Oracle, en zal de leiding nemen over de online veiligheid en privacy van de Amerikaanse gebruikers. Ook zou mediamagnaat Lachlan Murdochs, topman van Fox Corporation, een van de nieuwe bestuurders worden. Vooralsnog is de VS het enige land dat een eigen versie van de video-app krijgt.
Het Chinese ByteDance, de wereldwijde eigenaar van TikTok en de maker van het ‘verslavende’ algoritme achter de video-app, heeft nu een kopie van dit algoritme verstrekt aan de VS. „Als er in het algoritme van TikTok al een spionagecode zat, dan heeft China die er van tevoren zeker uit gesloopt”, zegt Mathijs de Weerdt, hoogleraar algoritmes aan de TU Delft. De Weerdt ontwikkelt onder meer algoritmes voor de aanpak van planningsproblemen, onder meer voor voorzieningen waarbij meer partijen betrokken zijn, zoals het elektriciteitsnet.
De nieuwe Amerikaanse bestuurders zullen het Chinese algoritme aanpassen en op een andere manier beveiligen. In principe blijft de techniek hetzelfde, maar komen alle data van de gebruikers in handen van Amerikaanse bedrijven, en niet van ByteDance. „Het doel blijft mensen zo lang mogelijk op TikTok te houden, om zo via advertenties geld te verdienen”, zegt De Weerdt. Ook zal het algoritme getraind worden op wat Amerikanen leuk vinden. „Als Amerikaanse TikTok-gebruiker krijg je dus niet meer zo snel te zien wat een Chinese of Europese gebruiker leuk vindt.” Maar ze krijgen nog wel video’s vanuit de hele wereld in hun TikTok-feed.
China heeft nooit bevestigd dat het via TikTok de Amerikaanse bevolking in de gaten houdt. Dit terwijl het bedrijf achter TikTok via de app wel de activiteiten van Amerikaanse gebruikers kan volgen. Volgens De Weerdt leert China op die manier meer over de Amerikaanse bevolking. „Zo kunnen ze ook inschatten hoe ze het beste Chinese propaganda kunnen doorvoeren op de TikTok-kanalen als ze dat zouden willen.”
Het vermogen dit soort invloed uit te oefenen komt nu in handen van de Amerikaanse president en zijn bevriende techmiljardairs. Daardoor zou de app kunnen veranderen in een platform dat gebruikers tot Trump-fans probeert te bekeren. De Weerdt: „De app kan de voorkeur geven aan pro-Trump filmpjes. Ook kan de ruimte voor filmpjes die positief over Democraten zijn verdwijnen.”
Mathijs de Weerdt, hoogleraar algoritmes aan de TU Delft. Volgens hem is het goed mogelijk dat op het ‘Amerikaanse’ TikTok „de ruimte voor filmpjes die positief zijn over Democraten verdwijnt”.
Deze mogelijke politieke inmenging zal niet meteen opvallen. „Zoiets verloopt subtiel”, zegt algoritme-deskundige De Weerdt. Hij noemt de Amerikaanse talkshow Jimmy Kimmel als voorbeeld. De show van de presentator en komiek verdween tijdelijk van televisie omdat hij ongepaste grappen zou hebben gemaakt over de moordenaar van de rechtse activist Charlie Kirk. „Fragmenten van zijn show zouden niet meer of minder vaak getoond worden op TikTok.” Wel acht hij het mogelijk dat op TikTok straks een plek wordt waar Charlie Kirk „wordt opgehemeld”.
Om als Amerikaanse burger niet meegesleept te worden in een „nieuwer en veiliger” TikTok, is het volgens De Weerdt belangrijk dat hij of zij beseft wie de touwtjes in handen heeft. Dit geldt ook voor niet-Amerikaanse gebruikers, waarbij het Chinese ByteDance de controle houdt. Maar hij verwacht niet dat andere landen ook een eigen versie van TikTok kunnen eisen.
De ‘TikTok-deal’ zal wel een merkbaar effect hebben op de gebruikers in Europa, zegt De Weerdt. De Amerikaanse regering creëert nu namelijk een eigen TikTok-bubbel. „Hierdoor zullen de trends uit Amerika minder snel via TikTok in Nederland aankomen. Ook gaat ons algoritme wat meer leunen op wat de Chinese gebruikers te zien krijgen via de app dan wat de Amerikanen krijgen voorgeschoteld.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC