Flora en fauna blijken onder water te profiteren van wapens en munitie uit de Tweede Wereldoorlog. Ook op gezonken schepen uit de Eerste Wereldoorlog is een leefgebied van waterplanten en -dieren ontstaan.
Hanneke de Klerck is wetenschapsredacteur van de Volkskrant.
Twee onderzoeken die toevallig gelijktijdig zijn verschenen, laten zien hoe flora en fauna gebruikmaken van restanten uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog. Voor de Duitse kust, in de Oostzee, vonden wetenschappers zeeleven op niet ontplofte V1-bommen. In Mallows Bay, vlakbij Washington, is nauwkeurig een scheepskerkhof in kaart gebracht dat een grote variëteit aan soorten huisvest. Er zijn eilandjes ontstaan in de vorm van de gezonken schepen.
In de Duitse wateren ligt een grote hoeveelheid munitie (rond 1,6 miljoen ton), die daar na de Wereldoorlogen is gedumpt. Duitse onderzoekers vonden op een nog niet eerder bekeken dumpplaats in de baai voor Lübeck, op 19 tot 21 meter diepte, acht soorten die floreren op en rond de hulzen van V1-bommen uit de Tweede Wereldoorlog.
Het gaat om soorten als poliepen, anemonen, zeesterren en vissen. Voor het onderzoek, dat donderdag is gepubliceerd in Communications Earth & Environment, gebruikten de wetenschappers een wagentje dat ze van afstand bedienden en dat foto’s in de diepzee kan maken.
Voor het zeeleven vormen de bommen en mijnen op de zeebodem een kunstmatig rif, waar ze net zoveel gebruik van maken als van natuurlijke harde oppervlakken. Het water rond de bommen, vooral dat vlakbij de raketkoppen, is mogelijk ernstig verontreinigd door giftige springstof, zoals TNT (op de onderzochte plek kon dat niet gemeten worden). Op andere dumpplaatsen in dezelfde zee varieerde het gehalte nogal, maar was het soms erg hoog.
Op de plek waar de onderzoekers keken, groeiden de soorten op de hulzen en niet op de raketkoppen waarin de springstof zit. De onderzoekers opperen dat in het water rondom de hoeveelheid gif fluctueert, en niet langdurig hoog blijft, of dat de organismen er beter tegen kunnen dan gedacht.
‘Het is dus niet geheel duidelijk aan welke dosis gif de organismen op de bommen nu echt zijn blootgesteld’, zegt mariene microbioloog Detmer Sipkema van de WUR, de universiteit in Wageningen. ‘Dat maakt dat de link tussen toxische dosis en wat er leeft of kan leven niet zo scherp is.’
‘All in all is dit een interessant onderzoek’, volgens Sipkema, die niet betrokken is bij deze studie. ‘Mooie plaatjes, goed uitgevoerd met beperkingen van de diepzee. Maar op basis van dit werk kunnen we niet concluderen dat organismen die op de bommen groeien tegen een enorme dosis gif kunnen.’
In een ander onderzoek dat donderdag is gepubliceerd (in Scientific Data) buigen Amerikaanse wetenschappers zich over het scheepskerkhof in Mallows Bay. Daar zijn na de Eerste Wereldoorlog 147 stoomboten tot zinken gebracht in relatief ondiep water. De schepen waren na de oorlog overbodig geworden, omdat ze bij gebrek aan staal van hout waren gemaakt.
Doordat de schepen erosie verminderen en slib vasthouden is in de baai moerasland ontstaan, bos en leefgebied voor waterplanten en -dieren. De onderzoekers hebben met drones en door veel foto’s te combineren een haarscherp beeld gemaakt van de baai gezien vanuit de lucht, vergelijkbaar met Google Maps satellietbeelden, maar dan gedetailleerder.
De onderzoekers verwachten dat hun fotoplattegrond nuttig is voor toekomstig archeologisch, ecologisch en cultuuronderzoek.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant