Smeergeldaffaire Vanaf 2005 hebben Nicolas Sarkozy en zijn naasten samengezworen met de toenmalige dictator van Libië, Moammar Gaddafi. Volgens de rechter is echter niet bewezen dat Libische miljoenen zijn gebruikt voor zijn presidentscampagne.
De voormalig president Nicolas Sarkozy en zijn vrouw Carla Bruni staan journalisten te woord na de uitspraak van de rechter. Foto Stephanie Lecocq/Reuters
Nicolas Sarkozy (70) moet de gevangenis in. Donderdag is de voormalig president van Frankrijk (2007-2012) tot vijf jaar celstraf veroordeeld voor „criminele samenwerking”, omdat hij en zijn naasten in aanloop naar de presidentsverkiezingen van 2007 samenzworen met de toenmalige dictator van Libië, Moammar Gaddafi. De rechtszaak draaide om miljoenen uit de Libische staatskas die Sarkozy zou hebben gekregen voor zijn presidentiële campagne, in ruil voor diplomatieke gunsten. De voormalige leider van de rechtse partij UMP (inmiddels Les Républicains) moet ook 100.000 euro boete betalen en mag zich vijf jaar niet verkiesbaar stellen.
De rechter zei dat niet bewezen kon worden dat Libisch geld voor Sarkozy’s campagne is gebruikt – onder meer omdat de vermoedelijke tussenpersoon het onmogelijk had gemaakt geldsporen te traceren. Wel acht zij bewezen dat Sarkozy zijn naaste medewerkers contact liet leggen met Libië „in de hoop financiële steun (…) te krijgen om de campagnefinanciering veilig te stellen”. Sarkozy heeft meteen aangekondigd in hoger beroep te gaan, maar die stap schort zijn celstraf niet op: de rechter koos ervoor de straf vrijwel meteen te laten ingaan. Binnen een maand wordt de oud-president opgeroepen en ontvangt hij de datum waarop hij bij de gevangenis moet verschijnen. Het is voor het eerst dat een Franse oud-president daadwerkelijk de cel in moet.
Hoewel Sarkozy voor passieve corruptie en enkele andere aanklachten is vrijgesproken vanwege gebrek aan bewijs, acht de rechter deze straf op zijn plek. Ze sprak volgens Le Monde in een bomvolle rechtszaal van „feiten van exceptionele zwaarte die het vertrouwen die burgers in volksvertegenwoordigers hebben kunnen schaden”.
De rechtszaak draaide naast Sarkozy om elf andere verdachten, van wie één (de bovengenoemde tussenpersoon) eerder deze week is overleden en dus niet is veroordeeld. Drie verdachten zijn vrijgesproken, onder wie Éric Woerth, die de financiën deed voor de presidentiële campagne. De andere verdachten, van twee Franse oud-ministers tot een Zwitserse bankier, een Saoedische zakenman en de voormalige stafchef van Gaddafi, kregen ook jarenlange celstraffen en hoge boetes opgelegd.
Sarkozy sprak donderdagmiddag van een uitspraak „van extreme ernst voor de rechtsstaat”. „Ik zal in de gevangenis slapen, maar met geheven hoofd. Ik ben onschuldig.” Maar het wordt steeds ingewikkelder om vol te houden dat hij een rechtschapen politicus is. Afgelopen december kreeg de oud-president ook al drie jaar celstraf opgelegd (waarvan twee voorwaardelijk) voor corruptie en omkoping in een andere zaak. Toen kreeg hij een enkelband, die hij afgelopen mei weer mocht inleveren omdat hij vanwege zijn gevorderde leeftijd recht had op strafverkorting. En zijn naam komt voor in nog vier justitiële onderzoeken.
Wie de duizelingwekkende zaak waarin Sarkozy donderdag veroordeeld is wil begrijpen, moet terug naar oktober 2005. Toen ontmoette Sarkozy, destijds minister van Binnenlandse Zaken, tijdens een werkbezoek aan Libië de toenmalige dictator Moammar Gaddafi. Sarkozy had zijn pijlen al gericht op de presidentsverkiezingen van 2007 en was op zoek naar financiering voor zijn campagne.
Gaddafi kon een vriend in het Élysée gebruiken: de dictator was geïsoleerd geraakt omdat zijn regime eind jaren tachtig betrokken was bij bomaanslagen op twee vliegtuigen, waarbij ruim vierhonderd mensen omkwamen – onder wie tientallen Fransen. Na Sarkozy’s bezoek zou een tweede, geheime ontmoeting hebben plaatsgevonden tussen een vertrouweling van Sarkozy en een zwager van Gaddafi. Die laatste, Abdullah Senussi, was in Frankrijk tot levenslang veroordeeld voor betrokkenheid bij een van de vliegtuigaanslagen.
Hierbij zijn volgens justitie de details afgesproken over de miljoenen die Sarkozy zou ontvangen in ruil voor diplomatieke en economische voordelen. De dinsdag overleden Frans-Libanese zakenman Ziad Takieddine zou als bemiddelaar optreden. In de rechtszaak werden verschillende bedragen genoemd. Takieddine heeft verklaard dat hij tussen 2006 en 2007 drie koffers met 5 miljoen euro cash naar Parijs bracht (wat hij later weer ontkende; justitie onderzoekt of dat gebeurde onder druk van team-Sarkozy). In een notitieboekje uit 2007 van een vertrouweling van Gaddafi werd melding gemaakt van 6,5 miljoen euro. Later zouden de Libiërs zeggen dat Sarkozy zelfs 50 miljoen euro had ontvangen.
Na Sarkozy’s verkiezingswinst in mei 2007 was Gaddafi een van de eerste staatshoofden die hij uitnodigde. Voor Gaddafi was het zijn eerste staatsbezoek aan een westers land in decennia. De Libische leider werd met alle egards ontvangen en mocht zelfs zijn bedoeïenentent opzetten in de buurt van het Élysée. Toen het in 2011 onrustig werd in Libië door de Arabische Lente-protesten, hielpen de Franse diensten de stafchef van Gaddafi het land uit – op instructie van het Élysée kreeg hij een Frans visum.
Datzelfde jaar verzuurde de relatie tussen Gaddafi en Sarkozy. Libië kwam steeds meer in de greep van de revolutie, Gaddafi sloeg de protesten met harde hand neer. Hierop sprak Sarkozy zich uit voor militair ingrijpen in Libië. De dictator was woedend en kondigde aan „een ernstig geheim” te zullen bekendmaken, waarop zijn zoon op de Franse televisie onthulde dat Sarkozy geld uit de Libische staatskas had gekregen voor zijn campagne en dat „moest teruggeven”.
Aanvankelijk werd de beschuldiging afgedaan als smaad van een dictatoriaal regime onder druk. Maar tijdens de presidentsverkiezingen van 2012, waarbij Sarkozy opnieuw kandidaat was, publiceerde het journalistieke onderzoeksplatform Mediapart een ogenschijnlijk Libisch regeringsdocument uit 2006 waarin een betaling van 50 miljoen euro aan Sarkozy’s campagne wordt genoemd. Hierop verloor Sarkozy de verkiezingen.
De president spande een rechtszaak aan tegen Mediapart, maar de echtheid van het document werd door verschillende experts bevestigd en de journalisten werden in het gelijk gesteld. Opmerkelijk is dat de rechter donderdag stelde dat dit document waarschijnlijk wél een fabricatie is en dus niet als bewijs kan worden gebruikt.
Na meerdere publicaties van Mediapart zijn onderzoeksrechters in de zaak gedoken, wat leidde tot de drie maanden durende rechtszaak. Sarkozy heeft altijd schuld ontkend. Volgens de oud-president is hij slachtoffer van een wraakcampagne van de Libiërs, omdat een coalitie onder Franse leiding in 2011 militair ingreep in Libië – waarbij Gaddafi uiteindelijk werd verdreven en gedood. Hij onderstreepte ook meermaals in de rechtszaal dat er geen direct bewijs was en er ‘maar’ 35.000 euro niet-traceerbaar contant geld was gevonden rondom zijn presidentscampagne.
Maar indirecte bewijzen zijn er wel. De rechter zei eerder al dat iemand veroordeeld kan worden „op basis van een bundel aanwijzingen (…) waaronder getuigenissen”. Zo is zeker dat Sarkozy’s naasten heimelijk hebben afgesproken met Senussi, de terroristische zwager van Gaddafi. Sarkozy zei altijd dat hij hier niet van op de hoogte was, maar de rechter acht het uitgesloten dat hij daar niet over geïnformeerd zou zijn. Ook hebben vijftien Libische ambtenaren getuigd dat er geld is betaald voor Sarkozy’s campagne. En er zijn tal van vreemde zaken rondom de campagne: zo betaalde Sarkozy’s campagneleider een appartement van ruim een half miljoen euro in contanten. En op het partijkantoor werd een manshoge kluis geplaatst, volgens het OM om het contante geld te bewaren.
Sarkozy verkeert nu in een vrije val. Waar hij eerder nog geregeld in de media verscheen, onder meer in een adviserende rol voor president Emmanuel Macron, kondigde hij na zijn vorige corruptieveroordeling aan zijn publieke functies neer te leggen. Ook is hem in juni zijn Légion d’Honneur, de hoogste onderscheiding van Frankrijk, afgenomen – ondanks verzet van Macron. Dit overkwam een Franse president maar één keer eerder: de met de Nazi’s collaborerende maarschalk Pétain moest in 1945 zijn medaille inleveren.
Toch kan de president ook na zijn jongste veroordeling nog op steun rekenen. Zo spreekt de radicaal-rechtse politica Marine Le Pen op X zich uit tegen de directe ingang van Sarkozy’s celstraf – een sanctie die haarzelf ook werd opgelegd toen ze eerder dit jaar werd veroordeeld voor het sjoemelen met Europees geld. Ook Laurent Wauquiez, de huidige leider van Les Républicains en in die zin Sarkozy’s opvolger, spreekt zijn steun uit. „Nicolas Sarkozy heeft Frankrijk altijd met passie en toewijding gediend.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC