D66-partijleider Rob Jetten loopt sinds de rellen afgelopen zaterdag samen met agenten naar zijn kantoor. Zijn VVD-collega Dilan Yesilgöz wordt nog altijd zwaar beveiligd, ook al is ze al jaren minister af. De tijd dat de premier fietsend naar het Torentje ging, is ook voorbij. De veiligheid van onze samenleving rust steeds zwaarder op de schouders van de politie. Nine Kooiman, voorzitter van de Politiebond, had het maandag bij talkshow Pauw & De Witdaarom over „crepeersterkte”.
Tja de Politiebond, geleid door iemand met een SP-achtergrond: natuurlijk roept die dat het werk te zwaar is, was mijn eerste reflex. Maar sinds ik me meer in de feiten ben gaan verdiepen, is me duidelijk geworden dat ze wel degelijk een groot punt heeft.
Dat de politie er primair is om boeven te vangen, lijkt in deze tijd een sprookje uit het verleden. De politie is er tegenwoordig vooral om evenementen, demonstraties en personen te beveiligen. Voor de NAVO-top in juni werd de helft van de nationale politiecapaciteit ingezet. In 2024 werd de politie 150.000 keer ingezet voor meldingen van verwarde personen. En dan hebben we het nog niet over voetbalwedstrijden, festivals, en de vele demonstraties waar grote aantallen agenten worden ingezet.
Het jaarlijkse dieptepunt voor de politie is Oud en Nieuw, omdat de helft van Nederland dan zo nodig zelf knalvuurwerk wil afsteken. De andere helft klaagt op dat moment dat er geen agent beschikbaar is voor een inbraak of burenruzie.
Afgelopen jaar waren in Amsterdam zo’n drieduizend demonstraties. Een jaar of tien geleden waren dat er zo’n duizend. Hoelang houdt de politie dit nog vol? Vorig jaar eiste de politie duidelijke actie van de politiek, zodat ze efficiënter ingezet worden en meer agenten kunnen aannemen en sneller opleiden. Al bewijst bijna iedere politieke partij de politie lippendienst, het gebeurt niet. De krappe arbeidsmarkt speelt daarin natuurlijk ook een belangrijke rol.
En dan al het geweld tegen politieambtenaren. In 2024 waren er 12.543 meldingen. Meer dan duizend politiemedewerkers maakten in dat jaar melding van een vorm van mishandeling. Het OM registreerde in 2024 ruim 9.100 verdachten van geweld tegen mensen met een publieke taak (naast politieagenten ook bijvoorbeeld medewerkers van ov-bedrijven en zorgverleners).
Afgelopen zaterdag was een absoluut dieptepunt. Op het Haagse Malieveld woedde een ware veldslag tussen politie en rechts-radicale relschoppers. Er raakten vier agenten (en zeven journalisten!) gewond. Bij de Gaza-rellen aan de Universiteit van Amsterdam raakten vijf agenten gewond, een van hen kreeg ammoniak in het gezicht.
Ons land gaat gebukt onder crises. Ik denk dat het niet overdreven is te zeggen dat we naast een woon-, stikstof-, klimaat-, asiel- en energie- ook een politiecrisis hebben. Anders dan bij de overige crises zien we de ernst er alleen nog niet genoeg van in. Over oplossingen wordt in onze Tweede Kamer veel te weinig gediscussieerd.
Hoelang kan de politie al die taken nog vervullen? Wanneer gaat het mis? Moet de politie zich niet veel meer tot haar kerntaken gaan beperken, waaronder het klassieke boeven vangen? Dan maar wat minder festivals, internationale toppen, en – het is taboe om te zeggen – demonstraties. Veel te vaak lopen die demonstraties uit op geweld en vernieling. En laat voetbalwedstrijden en andere evenementen door particuliere bedrijven beveiligen.
Of moet de politie meer bevoegdheden krijgen? Meer slimme camera’s in de straten? Een veel hardere aanpak van demonstranten die de wet overtreden, van Extinction Rebellion-activisten tot vandalen uit naam van Gaza tot ultra-rechtse idioten en (iets langer terug) gewelddadige boeren of corona-ontkenners?
Ik weet het niet. Maar we moeten er wel over praten. Anders gaat het mis met onze politie en uiteindelijk ook met onze relatief veilige samenleving. Al zullen we, wat we ook doen, een fietsende premier voorlopig niet meer terugzien, vrees ik. Das war einmal.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC