Biotech De Leidse start-up Rapidemic ontwikkelt een zelftest voor soa’s, en ontving daarvoor ruim twee miljoen euro van de Gates Foundation. De test moet in 2027 beschikbaar zijn en is vooral in lage- en middeninkomenslanden een verbetering.
Start-up Rapidemic heeft geld gekregen voor onderzoek naar soa-tests.
Midden in het kleine laboratorium van biotech start-up Rapidemic in Leiden staat een witte warmhoudkast met gonorroe. Ernaast staat de Belgische Violette Defourt (28), biomedicus en ceo van het bedrijf dat een unieke zelftest ontwikkelt voor de veelvoorkomende soa’s chlamydia en gonorroe. Defourt slaat lachend op de zijkant van de kast. „Hier kweken we de bacterie. Die houdt van een knusse 37 graden met weinig zuurstof, dus we geven hem koolstof.” Ze wijst naar een dunne, grijze gastank achter de kast, die bijna even hoog is als zijzelf. Chlamydia maken ze hier niet, dat krijgt het bedrijf van het Maastricht UMC.
Rapidemic ontving in augustus 2,7 miljoen dollar (omgerekend zo’n 2,3 miljoen euro) van de Gates Foundation voor de ontwikkeling van een soa-zelftest. De start-up bestaat sinds 2021, inmiddels werken er vijftien mensen. Nog niet eerder kreeg het bedrijf zo veel geld om het product op de markt te brengen. Rapidemic is een van de negen Nederlandse bedrijven die dit jaar een groot bedrag ontvingen van de stichting van Microsoft-miljardair Bill Gates (69).
De Gates Foundation investeert de komende vijf jaar 2,5 miljard dollar in onderzoek en innovaties voor verbetering van vrouwengezondheid. De stichting benadrukt het belang daarvan, nadat de Verenigde Staten dit jaar hun financiering van publieke gezondheidsprojecten drastisch hadden teruggeschroefd. Seksueel overdraagbare aandoeningen zijn daarbij een prioriteit voor de stichting, vooral in lage- en middeninkomenslanden.
Chlamydia en gonorroe zijn volgens wereldgezondheidsorganisatie WHO belangrijke oorzaken van chronische bekkenontsteking en onvruchtbaarheid bij vrouwen. Reden voor Rapidemic om zich op deze twee te richten. Met haar zelftest wil Defourt hoogwaardige diagnostiek van infectieziekten overal ter wereld toegankelijk maken.
Defourt haalt een rechthoekig, beige plastic doosje tevoorschijn, iets groter en dikker dan een markeerstift: dit is het prototype. Het doosje heeft een druppelgaatje en een vakje waar streepjes op verschijnen zodra een gebruiker er met een pipet een monster in druppelt – net als bij een coronazelftest. Vrouwen moeten daarvoor een wattenstaafje met een uitstrijkje in een buisje laten weken, mannen een wattenstaafje met urine.
Violette Defourt is biomedicus en oprichter van start-up Rapidemic. Foto Walter Herfst
Deze test heeft niet twee, maar drie streepjes: een dikke controlelijn bij de ‘C’, en mogelijk een streepje bij ‘Ct’ voor chlamydia of een bij ‘Ng’ voor gonorroe. „Binnen vijftien minuten heb je een uitslag”, zegt Defourt. Het doosje vermeerdert de DNA-deeltjes, waardoor een infectie herkend kan worden. Op dit moment lijkt de test net zo nauwkeurig als een PCR-test in het lab, zegt Defourt.
De test van Rapidemic kan gebruikt worden op plekken met weinig medische voorzieningen, zodat artsen ook daar de juiste medicatie kunnen voorschrijven. Want zonder apparatuur om een goede diagnose te stellen, moeten dokters afgaan op symptomen. Dan krijgen patiënten veel en verschillende antibiotica, in de hoop dat er één aanslaat.
Dat is een probleem, zeker op lange termijn. Want hoe meer antibiotica mensen gebruiken, hoe ‘resistenter’ bacteriën worden voor medicijnen. Daardoor kunnen infecties aanhouden. De gonorroebacterie slaat al steeds minder aan op antibiotica, maar is voorlopig nog goed te behandelen, weet Defourt.
Op het Afrikaanse continent vormt antibioticaresistentie inmiddels een grotere levensbedreiging dan hiv-aids, meldde gezondheidsorganisatie Africa CDC vorig jaar. Vooral vrouwen zijn kwetsbaar; ze lopen risico op onvruchtbaarheid, chronische bekkenpijn of complicaties bij de zwangerschap als een infectie niet geneest.
Onderzoek naar snelle diagnostiek voor soa’s is „ontzettend belangrijk in landen waar op dit moment helemaal geen diagnostiek beschikbaar is”, vindt Hanna Bos, arts infectieziektebestrijding bij Soa Aids Nederland. Het zou volgens de arts „zomaar kunnen” dat de test van Rapidemic een goed diagnostisch middel is.
„Tot nu toe is er alleen voor hiv een betrouwbare test voor thuis”, zegt Bos. Ook in Nederland, met veel aanbieders van private soa-zorg, moet je een test voor gonorroe en chlamydia opsturen naar een laboratorium. „Dan duurt het ongeveer twee dagen voor de betrouwbare uitslag er is” – al best snel, vindt Bos.
De start-up is een van de negen Nederlandse bedrijven die dit jaar geld ontvingen van de stichting van Microsoft-miljardair Bill Gates. Foto Walter Herfst
Een uitslag in een kwartier zal ook „hartstikke prettig zijn”, denkt de arts. „Als ik een man voor me heb zitten met een druiper, is dat heel vaak gonorroe, maar kan het ook wat anders zijn.” Bos zou dan toch antibiotica geven, „zeker als het een heel typisch beeld van de ziekte is en de patiënt klachten heeft”. Maar in een tijd waarin we voorzichtig willen zijn met voorschrijven van antibiotica, zou Bos „best zo’n snelle test willen hebben om zeker te zijn van de diagnose”. Die moet dan wel betrouwbaar zijn en de zorg niet op kosten jagen, voegt ze toe. Van de aanbieder verwacht Bos nog meer wetenschappelijk onderzoek om dat betaalbare, betrouwbare en veilige gebruik te garanderen.
Het Maastricht UMC, ZIZ kliniek in Den Haag en het Streeklab in Haarlem zijn geïnteresseerd in de testkit, zegt Defourt. Maar ook merkt ze dat sommige medici nog terughoudend zijn over de Rapidemic-test. „Nu richten we ons voornamelijk op de technologie en klinische tests om de betrouwbaarheid en nauwkeurigheid van de testkit aan te tonen.” Onderzoek naar de gebruiksvriendelijkheid hoort daar bij.
„In een later stadium kan onze technologie ook toegepast worden op andere bacteriën, parasieten en virussen, zoals HPV [humaan papillomavirus]”, zegt Defourt. En de test zou gonorroe kunnen detecteren op andere lichaamsplekken, zoals de anus of de keel.
Hoewel 2,7 miljoen dollar een groot bedrag is, zoekt Rapidemic nog meer geld voor onderzoek om de testkit in 2027 op de markt te kunnen brengen.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
Source: NRC