Waar zijn de media in het buitenland vol van? Vandaag: Rusland-correspondent Geert Groot Koerkamp ziet hoe de krant vrijwel uit het straatbeeld verdwenen is.
De lezers van de Volkskrant kregen afgelopen zaterdag weer een formidabel pak papier in de bus, met genoeg leesstof voor tot ver na het weekend. Voor de abonnees en kopers van andere landelijke kranten was dat niet veel anders. Ook in het internettijdperk blijft de papieren krant met zijn nieuws, reportages, analyses en commentaren voor miljoenen Nederlanders een belangrijke leidraad in onzekere tijden.
In Rusland is dat anders. Kranten worden nog maar weinig gelezen. Veel titels zijn lastig te vinden, ze zijn dun en bevatten doorgaans weinig informatie, en wat er in staat is sterk gekleurd.
In de Sovjettijd kenden veel kranten miljoenenoplages, mensen stonden er zelfs voor in de rij, maar daaraan kwam snel een eind na de omwenteling van 1991. De intrede van de vrije markt trof de gedrukte pers als een mokerslag. De papier- en drukkosten schoten omhoog en de kranten werden te duur voor de meeste Russen, die door de geldontwaarding maar met moeite het hoofd boven water konden houden. Veel kranten konden alleen overleven dankzij overheidssubsidies.
De grootste krant is en blijft de Komsomolskaja Pravda, naar verluidt de lievelingskrant van Vladimir Poetin. In 1990 kende de krant nog een oplage van 22 miljoen exemplaren, maar tegenwoordig verlaten niet meer dan anderhalf miljoen kranten de drukkerij, op een bevolking van meer dan 140 miljoen mensen. Vergelijk dat eens met de Nederlandse oplagecijfers.
De zakenkranten Kommersant en Vedomosti – ooit opgericht door Derk Sauer en in de beginfase een van de beste kranten van Rusland – moeten het doen met een miezerige oplage van 50- respectievelijk 60 duizend stuks. Deze kranten zijn in de losse verkoop dan ook haast niet te vinden. Kommersant bestaat sinds 1992 en profileerde zich als een krant naar westers model, met meerdere bijlagen waarvan er enkele later uitgroeiden tot afzonderlijke tijdschriften.
Het muilkorven van de media begon in Rusland al zo’n twintig jaar voor de Russische inval in Oekraïne, maar vanaf begin 2022 werd de bewegingsvrijheid drastisch verder ingeperkt. De schaarse nog onafhankelijke media die zich daarbij niet wensten neer te leggen staakten uit vrees voor vervolging geheel of gedeeltelijk hun activiteiten in Rusland. Kommersant en Vedomosti zijn als ‘kwaliteitskranten’ gebleven en bieden veel – onverminderd waardevolle – economische informatie, maar ze houden zich verre van wat zich werkelijk afspeelt op en om het slagveld.
Nu overal in Rusland steeds vaker het internet wordt geblokkeerd – officieel in verband met Oekraïense drone-aanvallen – zou de papieren krant theoretisch gezien op meer belangstelling kunnen rekenen. Maar in de provincie zijn kranten van enig informatief gehalte sowieso niet in de kiosk te krijgen, en zelfs in Moskou blijft het lastig.
Met het beschikbare aanbod is het niet mogelijk ook maar enigszins grip te krijgen op wat er in Rusland of de wereld er omheen gebeurt. Hetzelfde geldt voor de televisie, nog altijd de primaire informatiebron, terwijl de meeste onafhankelijke en echt informatieve sites op het internet worden geblokkeerd en alleen toegankelijk zijn met een VPN-verbinding.
De gevolgen daarvan zijn dagelijks merkbaar, in gesprekken met Russen die maar weinig idee hebben wat er echt speelt in de wereld of zelfs in hun eigen land. Ze weten vaak verrassend weinig over de recente geschiedenis van Oekraïne, lezen over de gestage opmars van het Russische leger, maar krijgen niets mee van de schokkende verliezen die daarbij worden geleden.
Dat geldt uiteraard niet voor iedereen. Miljoenen Russen zijn ondanks alles wel degelijk goed op de hoogte en fel gekant tegen de oorlog. Ze doen moeite om alle beperkingen te omzeilen en op de hoogte te blijven, maar hebben geen mogelijkheid die onvrede te uiten, via de media, de politiek of anderszins.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant