Veilig slapen ‘Babynestjes’, gevoerde knuffels en samen slapen: op sociale media liggen baby’s er vaak schattig, maar níet veilig bij. De afgelopen jaren steeg het aantal baby's dat overleed aan wiegendood, deskundigen waarschuwen voor verkeerde slaapadviezen.
Een lege wieg – en dan vooral: zónder gevoerde materialen – voorkomt dat een baby’tje ergens onder komt te liggen of met het gezichtje ergens tegenaan.Foto Getty Images
#babybed, #babyinspiratie, #baby-slaapt, #slaapkindjeslaap: hashtags die duizenden babyfoto’s op Instagram opleveren. Floortje Kanits, onderzoeker slaapveiligheid voor baby’s en wiegendoodpreventie bij Wageningen University & Research, analyseerde vijfhonderd ‘Insta-foto’s’ met zulke hashtags. Haar bevindingen: slechts zes van de geanalyseerde foto’s voldeden aan de adviezen voor veilig slapen, nog geen 2 procent.
Het aantal baby’s dat overlijdt aan ‘wiegendood’ – onverwacht overlijden tijdens de slaap zonder duidelijke oorzaak – is de afgelopen jaren sterk gestegen. Vroeger stierven jaarlijks zo’n tweehonderd kindjes op deze manier, maar na intensieve campagnes daalde dat aantal vanaf eind jaren ’80 sterk, tot het in 2006 stabiliseerde rond 25 baby’s per jaar. In 2022 waren het er met 36 plots veel meer, en die stijging zette de jaren erna door: 41 in 2023 en 37 in 2024.
De oorzaak van wiegendood is in principe onbekend, en onderzoek is niet verplicht: daar moeten ouders toestemming voor geven. Dat gebeurt slechts in een op de drie gevallen. Dat maakt het lastig redenen aan te wijzen voor de toename, zegt Mieke Cotterink, expert kinderveiligheid met een focus op veilig slapen bij VeiligheidNL, een kenniscentrum voor letselpreventie. Samen met andere organisaties zoals BOinK (Belangenvereniging van Ouders in de Kinderopvang) publiceerde VeiligheidNL deze week de nieuwe cijfers, gebaseerd op CBS-data.
„Hoewel we dus niet direct weten wat achter de stijging zit, hebben we wel vermoedens gebaseerd op ontwikkelingen die wij zelf zien”, zegt Cotterink. Een van die ontwikkelingen is het aantal afbeeldingen op sociale media als Instagram en TikTok met onveilige slaapsituaties. Vaak heel schattige plaatjes, zegt Cotterink, van een baby op de buik of een baby in een ‘babynestje’ (een gewatteerd bedje met dikke randen) omringd door knuffeltjes en kussens, soms met een warm mutsje op. „Maar regel nummer één voor heel jonge baby’s is: op de rug slapen. Regel nummer twee is een léég bedje. En ook warmte – bijvoorbeeld een te warm mutsje – is een risicofactor voor wiegendood: jonge baby’s kunnen hun temperatuur nog niet goed reguleren.”
Onderzoeker Kanits analyseerde de Instagram-plaatjes op de vier slaapadviezen voor baby’s. Naast op de rug slapen en een leeg bedje zijn dat een eigen bedje (dus niet bij de ouders in bed of bijvoorbeeld op de bank) en slapen in een slaapzakje. Op één van de drie foto’s lag de baby op de buik, op twee van de drie niet in een eigen bedje, wiegje of ledikantje, op één van de zes niet in een leeg bedje en op slechts 6 procent van de foto’s lag de baby in een slaapzakje.
Rugligging is belangrijk, legt Kanits uit, omdat baby’s die net beginnen met draaien wél naar hun buik kunnen draaien, maar vaak nog niet terug. Een leeg bedje – en dan vooral: zónder gevoerde materialen – voorkomt dat een baby’tje ergens onder komt te liggen of met het gezichtje ergens tegenaan. Een klein knuffeldoekje is oké, zegt Kanits, maar verder kan het bed beter zo sober mogelijk blijven.
Als de baby in een slaapzakje ligt, is geen extra beddengoed nodig zoals een los dekentje én is het veel moeilijker om te draaien. „Zo stel je het draaien nog even uit tot ze iets verder ontwikkeld zijn, en ze ook makkelijker terug kunnen draaien.” De allerjongste, allerkleinste baby’s zijn soms wat lastig „in een slaapzakje te wurmen”. „Dan kan het onder een lakentje met een dekentje, maar moet het kindje wél goed strak ingestopt zijn.”
Ook samen slapen is een bekende risicofactor voor wiegendood, vanwege kussens en dekbedden in het ouderlijk bed, maar ook vanwege de ouder zelf: daar kan de baby tegenaan rollen, of andersom. Uit de gevallen van wiegendood die wél onderzocht worden, blijkt dat er naar verhouding meer kindjes overlijden die bij ouders in bed sliepen.
De afbeeldingen die Kanits bekeek waren deels afkomstig van jonge ouders zelf en deels van influencers (specifieker: ‘momfluencers’), maar ook van grotere bedrijven als babymerk Prénatal. „Accounts met veel volgers hebben invloed op wat als ‘normaal’ gezien wordt. Het is belangrijk dat juist die accounts het goede voorbeeld laten zien door de adviezen voor veilig slapen te volgen én er expliciet op te wijzen.”
In ander onderzoek bekeek Kanits waar jonge ouders hun informatie over veilig slapen vandaan halen. Zij maken steeds vaker gebruik van sociale media, en dus relatief minder van traditionele kanalen zoals het consultatiebureau, de GGD en de kraamzorg. „Het zou goed zijn als die traditionele kanalen actiever worden op sociale media, voor tegenwicht van de desinformatie die daar rondgaat.”
Maar juist die kanalen staan onder druk, zegt Cotterink van VeiligheidNL. „In de kinderopvang en in de kraamzorg zijn er grote personeelstekorten. Consulten zijn korter, het aantal uren voor de kraamperiode neemt af, er is minder tijd en ruimte voor goede voorlichting over veilig slapen, en het verloop onder personeel is groot.”
Op de kinderopvang is het risico op wiegendood tweeënhalf keer zo groot als thuis. Vermoedelijk omdat de overgang van thuis naar de opvang heel ingrijpend is voor een jonge baby, zegt Cotterink. „Voor de baby is het veiliger dat moment wat langer uit te stellen, maar die mogelijkheid hebben we in Nederland vaak niet, omdat het bevallingsverlof daar te kort voor is.” Het belangrijkste, zegt Cotterink, is dat ouders en opvang met elkaar in gesprek gaan over slaapveiligheid. „Houd als ouder de opvang alert, en als opvang de ouder.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC