Diplomatie Telefoongesprekken tussen wereldleiders verlopen in principe volgens een strikt protocol, maar president Trump bracht daar verandering in. Hij heeft het liefst dat zijn collega’s hem direct bellen – met alle risico’s van dien.
President Donald Trump voert een telefoongesprek in een garage in Miami.
Emmanuel Macron had waarschijnlijk een ander verloop van zijn avond verwacht. Na zijn toespraak bij de Verenigde Naties, waarin de Franse president de staat Palestina erkende, ging hij op weg naar een ontmoeting met Donald Trump. Maar omdat de Amerikaanse president ook de stad moest doorkruisen, was het New Yorkse verkeer grotendeels platgelegd.
Toen Macron er niet in slaagde een agent ervan te overtuigen hem en zijn tienkoppige delegatie te laten oversteken, viste hij zijn mobiele telefoon uit zijn broekzak en belde Trump. Hij begroette zijn Amerikaanse ambtgenoot met een „How are you”, zo is te zien op videobeelden van het moment. „Guess what, ik sta te wachten op straat omdat alles geblokkeerd is voor jou”, vervolgde hij.
Even later kreeg Macron toch toestemming om over te steken, al mocht hij zijn auto niet meenemen. Om zijn afspraak te bereiken moest hij het laatste stuk te voet afleggen.
Het belletje leek dus effect te hebben. Maar het beeld van een president die met zijn mobiele telefoon een andere president belt, midden op een druk kruispunt, is anders dan het bekende beeld van zwaar beveiligde lijnen in situation rooms, waar zorgvuldig geplande gesprekken plaatsvinden. Hoe werkt het contact tussen wereldleiders? Kunnen zij elkaar zomaar bellen?
Een spontaan en mobiel telefoontje was lange tijd ondenkbaar in de internationale diplomatie. Aan een telefoongesprek tussen twee leiders gaat namelijk veel voorbereiding vooraf, legde Stephen Yates eerder uit aan de BBC. Hij is de voormalig veiligheidsadviseur van de Amerikaanse oud-vicepresident Dick Cheney. In het geval van twee landen die goede relaties hebben, kan het volgens Yates „zo simpel” zijn dat een medewerker van de regeringsleider zijn tegenhanger belt „en zegt dat ‘mijn’ staatshoofd het ‘uwe’ wil spreken”. Als landen elkaar minder vaak spreken, lopen formele gespreksverzoeken vaak via de ambassadeur.
Deze gesprekken kunnen niet spontaan plaatsvinden, omdat de desbetreffende leider tot in de puntjes voorbereid moet worden. In de VS krijgt de president bijvoorbeeld voor ieder officieel gesprek een dossier van de Nationale Veiligheidsraad (NSC), het adviesorgaan op het gebied van nationale veiligheid en buitenlands beleid. Hoe uitgebreid dat dossier is, hangt af van het gesprek. Bij een beleefdheidstelefoontje staat er mogelijk alleen in wie het contact heeft gelegd en waar ze over zouden kunnen praten.
Bij complexere gesprekken is de briefing uitgebreider. In veel gevallen luistert de NSC dan ook mee. „De president zal het gevoel hebben dat hij gewoon de telefoon heeft opgenomen, maar het gesprek heeft dan al meerdere controles ondergaan om de betrouwbaarheid te garanderen”, aldus Yates.
Maar Trump bracht dat zorgvuldig uitgedachte diplomatieke contactsysteem al aan het begin van zijn eerste termijn in de war, toen hij zijn telefoonnummer vrijelijk uitdeelde en zijn collega-wereldleiders aanmoedigde om hem rechtstreeks te bellen. Daarmee zette hij een heel leger aan diplomaten buitenspel.
Wereldleiders maken graag gebruik van het directe contact, omdat ze op die manier een betere relatie met Trump kunnen opbouwen. Na de verkiezingswinst van de Canadese premier Mark Carney eerder dit jaar adviseerde de Republikeinse senator Kevin Cramer hem dan ook Trump regelmatig te bellen. „Donald Trump voelt zich gevleid door rechtstreekse telefoontjes.”
Een screenshot van de sms-berichten van Mark Rutte aan Donald Trump.
Naast Macron zouden onder meer de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman, de Britse premier Keir Starmer en de Israëlische premier Benjamin Netanyahu geregeld contact hebben met Trump, zegt een anonieme bron dichtbij de president tegen Politico. „Veel van de gesprekken gaan over zaken, maar er zijn ook meer informele, persoonlijke gesprekken.” Zo zou Starmer Trump én Zelensky WhatsApp-berichten hebben gestuurd toen ze hun conflict eerder dit jaar bijlegden. Macron en Trump hebben bijna broederlijke gesprekken, aldus de anonieme bron die meeluisterde: „Trump zei ‘Emmanuellllll’ en rekte de L lang uit, en toen zei Macron ‘Donaldddddd’ en rekte de D uit.”
Bij die korte lijntjes komt wel een groot veiligheidsrisico kijken, zegt voormalig Pentagon-adviseur Derk Chollet tegen The Guardian. Dat geen enkel gesprek, appje of smsje aan Trump privé is, bleek toen de Amerikaanse president de sms-berichten van Mark Rutte na de NAVO-top in Den Haag online zette. Maar open lijnen, zoals mobiele telefoons, lopen ook een groot risico om afgeluisterd te worden, zegt Chollet. „Als iemand je probeert te bespioneren, moet je ervan uitgaan dat alles wat je zegt door anderen wordt afgeluisterd.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC