Gaza Uit onvrede met universitaire adviescommissies, die de banden met Israëlische universiteiten moeten beoordelen, presenteerden twaalf academici dinsdagavond een eigen onderzoek. „Er moest een degelijk rapport komen, van experts met inhoudelijke kennis.”
Protestbord bij een actie door studenten in Amsterdam.
Het spijt haar dat ze de Nederlandse universiteitsbestuurders teleur moet stellen, zegt de in Israël geboren UvA-antropoloog Erella Grassiani. „Maar het idee dat er in Israël vrije, liberale universiteiten zijn, is een fabeltje. Er zijn in Israël geen onschuldige onderwijsinstellingen.”
Stuk voor stuk zijn ze medeplichtig aan mensenrechtenschendingen, oorlogsmisdaden en genocide, zegt Grassiani. Dat is ook meteen het belangrijkste punt dat ze wil maken met haar bijdrage aan het Report on Israeli-Dutch academic ties, een onafhankelijk, op eigen initiatief geschreven onderzoeksrapport van twaalf Nederlandse wetenschappers over de banden tussen Nederlandse universiteiten en Israël. De wetenschappers van het comité werken aan zes verschillende universiteiten en hebben diverse expertises.
Het rapport is sinds juli online beschikbaar, maar de presentatie werd vanwege de zomervakantie pas dinsdagavond 23 september gehouden in de Posthoornkerk in Amsterdam. De conclusie van de onderzoekers: het „enige verantwoorde pad” voor de universiteiten is om „alle institutionele samenwerkingen” met Israël op te schorten. Individuele samenwerkingen tussen onderzoekers van Nederlandse en Israëlische universiteiten, willen ze niet aan banden leggen.
Op het podium lopen de onderzoekers hun argumenten één voor één af. Zij achten Israëlische universiteiten en hogescholen medeplichtig aan de genocide – een VN-onderzoekscommissie concludeerde in een vorige week verschenen rapport dat Israël in Gaza genocide pleegt. Israël doodt op grote schaal Palestijnse academici, voegen de onderzoekers toe. En: bij samenwerking met Israëlische instellingen kan niet worden uitgesloten dat de technologie voor (verboden) militaire doeleinden wordt gebruikt.
Nederlandse universiteiten houden zich volgens de onderzoekers bovendien niet aan hun eigen morele principes door banden met Israël te onderhouden, vinden de twaalf onderzoekers. „In het internationaal strafrecht is iemand medeplichtig wanneer diegene het systeem legitimeert dat de onwettige daad mogelijk maakt”, zegt Federica Violi, universitair hoofddocent internationaal recht aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. „De medeplichtige hoeft geen genocide of oorlogsmisdaden te wíllen plegen. Het is genoeg als diegene weet dat zijn bijdrage in de toekomst schade zal veroorzaken.”
Argumenten dat een boycot de academische vrijheid of de neutraliteit van universiteiten zou beperken, wijzen de onderzoekers van de hand. Een boycot van Israël is volgens de onderzoekers een effectieve strategie om Israël onder druk te zetten. Neem de academische boycot van Zuid-Afrika, die bijdroeg aan het beëindigen van apartheid in dat land. En, zegt UvA-sociologieprofessor Sarah Bracke: ook de Knesset, het Israëlische parlement, sprak onlangs over de vraag hoe te reageren op de academische boycot van het land. Volgens Bracke laat dit zien dat de maatregelen die Westerse universiteiten hebben genomen, Israël „nu al pijn doen”.
De onderzoekers startten hun onderzoek in januari, volgens UvA-filosoof Yolande Jansen uit onvrede over de ethische commissies die universiteiten zelf hadden opgezet om hun banden met Israël te beoordelen. „Er zat geen consistentie in de rapporten van die commissies. Er moest een degelijk rapport komen, van experts met inhoudelijke kennis.”
Met hun conclusies gaan de onderzoekers naar eigen zeggen verder dan de adviescommissies van de universiteiten. Vrijwel alle Nederlandse universiteiten hebben het afgelopen jaar op advies van hun commissies enkele banden met Israëlische instanties opgeschort (zie kader). Maar die adviescommissies misten volgens de onderzoekers „de duidelijkheid en vastberadenheid om een principiële breuk af te dwingen”.
Bovendien slaan besturen van de universiteiten soms de aanbevelingen van hun eigen adviescommissies in de wind, zegt Jansen. „In Tilburg leverde de adviescommissie een heel fundamenteel en goed rapport, maar heeft het College van Bestuur er simpelweg niet naar geluisterd.” De commissie riep op de banden met alle Israëlische universiteiten op te schorten. Toch besloot Tilburg University te blijven samenwerken met de Hebrew University of Jerusalem.
Op dit moment beoordelen universiteiten hun banden met Israëlische universiteiten van onderzoek tot onderzoek. Het principieel opschorten van samenwerking met Israël bij wetenschappelijke onderzoeken, waar eerder deze maand bijvoorbeeld ook de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) voor pleitte, deed vooralsnog niet één universiteit.
Dit rapport moet daar verandering in brengen, hopen de twaalf academici. Ze hebben hun bevindingen volgens Jansen naar alle universiteitsbesturen in Nederland gestuurd. Die gaven niet thuis, zegt de onderzoeker. „Een inhoudelijke reactie kwam er niet.”
Alleen de Erasmus Universiteit laat desgevraagd weten bekend te zijn met de inhoud van het rapport. De Universiteit Leiden, Universiteit Utrecht, Vrije Universiteit Amsterdam en Tilburg University zeggen niet bekend te zijn met de inhoud, maar willen deze wel gaan bestuderen.
De Universiteit Utrecht maakte in mei bekend „alle instellingsbrede samenwerkingen” met Israël te hebben verbroken. Ook de Erasmus Universiteit Rotterdam, Radboud Universiteit, Tilburg University, TU Eindhoven, Universiteit van Amsterdam en Universiteit Leiden schortten hun banden met één of meerdere Israëlische universiteiten op.
De Maastricht University, Vrije Universiteit Amsterdam en TU Delft zullen vooralsnog geen nieuwe samenwerkingsverbanden aangaan, maar hebben hun bestaande betrekkingen niet verbroken.
De Rijksuniversiteit Groningen (RUG), Universiteit Twente en Wageningen University & Research verbraken tot nu geen banden met Israël en hebben ook geen stop op nieuwe samenwerkingen aangekondigd. Wel laat de RUG een onderzoekscommissie kijken naar haar samenwerking met Israëlische instellingen.
Voor alle universiteiten geldt dat individuele samenwerkingsverbanden binnen onderzoeksprogramma's niet of nauwelijks zijn opgeschort. De Universiteit Utrecht zegt te onderzoeken of ze uit één van haar 22 samenwerkingen met Israëlische instellingen kan stappen. De Erasmus Universiteit raadt haar medewerkers af om nieuwe samenwerkingen met Israël aan te gaan.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC