Referendum Een door de oppositie geboycotte referendum schrijft een nieuwe grondwet uit voor Guinee. De tekst herschrijft de spelregels zó dat niets een nieuwe presidentstermijn voor juntaleider Doumbouya nog in de weg zit.
Inwoners van Guinese hoofdstad Conakry wachten de uitslag af van het referrndum waarmee juntaleider Doumbouya zijn positie verder verstevigt.
Een volmondig ja op papier, maar met de stempel van bovenaf. Ruim 90 procent van de kiezers in het West-Afrikaanse Guinee sprak zich zondag uit voor een nieuwe grondwet die de macht van juntaleider Mamady Doumbouya verder verstevigt. De stembusgang, geboycot door de oppositie, vond plaats onder toezicht van een kiesraad die direct aan de militaire leiding rapporteert. De voorlopige uitslag van het referendum effent zo de weg voor Doumbouya’s kandidatuur bij de presidentsverkiezingen in december, ondanks zijn eerdere belofte dat leden van de overgangsregering zich niet verkiesbaar zouden stellen.
In hoofdstad Conakry hingen de afgelopen weken reusachtige affiches van Doumbouya in een witte boubou, met een blauw dossier tegen de borst gedrukt. Een slogan beloofde de bevolking ‘een grondwet die ons weerspiegelt en ons samenbrengt!’ In werkelijkheid is de grondwet vooral bedoeld om de militaire machthebbers na de coup van 2021 stevig in het zadel te houden.
Voor een stembureau in een school in de hoofdstad Conakry stond zondag een lange rij kiezers. Maar de oppositie boycotte het referendum over de nieuwe grondwet. Foto Patrick Meinhardt/AFP
De nieuwe grondwet versterkt, ondanks herhaalde beloften van democratische vernieuwing, de macht van Doumbouya en zijn entourage op vrijwel ieder vlak. Niet alleen wordt de presidentstermijn verlengd van vijf naar zeven jaar, ook het parlement komt grotendeels onder controle van de president. Die benoemt een derde van de senatoren zelf, en laat de rest kiezen via lokale raden die onder militair gezag staan. Het document kwam tot stand met beperkte inspraak van politieke of maatschappelijke vertegenwoordigers. De grootste partijen van de laatste verkiezingen – het RPG van oud-president Alpha Condé, de UFDG van oppositieleider Cellou Dalein Diallo en de UFR van Sidya Touré – werden niet betrokken bij het proces.
Volgens Alseny Sall, woordvoerder van de Guineese organisatie voor de verdediging van mensen- en burgerrechten (OGDH), is het politiek speelveld in Guinee nu „volledig dichtgetimmerd”. Hij verwijst onder meer naar de omstandigheden waarin de nieuwe grondwet tot stand kwam: zonder enig debat. „Terwijl zo’n grondwet toch vooral een een maatschappelijk contract is dat breed moet worden besproken.” Sall spreekt van „een brief onder de deur”.
Nadat Doumbouya en de militairen in 2021 de macht grepen, verzekerden zij de bijna vijftien miljoen Guineërs in een overgangshandvest zich niet verkiesbaar te zullen stellen. Van die belofte is niets overgebleven. In de nieuwe wetteksten zijn de controlemechanismen verdwenen en, zegt Sall, „worden alle voorwaarden geschapen om de junta aan de macht te houden”.
Onder meer Guinees buurlanden dringen al langer aan op een snelle terugkeer naar democratisch bestuur. Ondanks een eind 2022 gesloten akkoord hierover met de West-Afrikaanse koepel ECOWAS werden verkiezingen steeds weer uitgesteld. Ook de EU en de VN dringen vergeefs op eerlijke verkiezingen aan.
Intussen tekent zich in het West-Afrikaanse land een harde werkelijkheid van repressie af. De activiteiten van de grootste oppositiepartijen zijn door de junta verboden, net als maatschappelijk protest. Afgelopen jaar werden de licenties van vier radiostations en twee televisiezenders ingetrokken, waardoor Guinee met een tuimeling van 25 plaatsen op de persvrijheidsranglijst van internationale belangengroep Reporters sans frontières wereldwijd de grootste terugval kende.
Sinds de coup zijn volgens lokale organisaties zeker 220 mensen omgekomen bij de onderdrukking van politiek protest. „We zijn beland in een logica waarin angst en terreur de voornaamste instrumenten van bestuur zijn geworden”, zegt Sall. „Het systeem werkt als een machine die geen ruimte laat: of je maakt er deel van uit, of je wordt erdoor vermorzeld.”
De huidige ontwikkelingen doen denken aan eerdere autoritaire periodes, van de eenpartijstaat onder Sékou Touré tot de militaire regeringen van Lansana Conté en de omstreden derde ambtstermijn van Alpha Condé. Die laatste wist in 2020, tegen de grondwet van 2010 in, via een nieuwe tekst toch aan te blijven, een stap die breed werd verworpen en uiteindelijk leidde tot de coup van 2021.
De Guinese president Mamady Doumbouya en zijn vrouw brachten zondag hun stem uit in een referendum dat de weg effent voor een nieuwe termijn voor de juntaleider. Foto Patrick Meinhardt/AFP
Het uitgesproken ‘ja’ dat de Guineeërs zondag op papier afleverden, is minder een blijk van vertrouwen in Doumbouya dan een roep om een uitweg naar verkiezingen en een gekozen bestuur. Onafhankelijke peilingen laten zien hoe smal zijn steun in werkelijkheid is. Volgens een Afrobarometer-peiling van vorig jaar geeft 70 procent van de Guineeërs de voorkeur aan democratie boven andere bestuursvormen en steunt 84 procent de huidige limiet van twee presidentiële termijnen. Slechts 1,3 procent zou bij verkiezingen op Doumbouya willen stemmen en 2,2 procent op de kandidaat van de junta.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC