Richard Gere De 76-jarige acteur van kaskrakers als Pretty Woman en Chicago is executive producer van Wisdom of Happiness. Een film die het best valt te omschrijven als een inspirerende rede van de dalai lama. Waar ontstond Geres liefde voor de Tibetaanse leider?
Richard Gere in december vorig jaar in Milaan. Foto Rosdiana Ciaravolo/Getty Images
Nee, het is niet de bedoeling dat mensen alleen maar zacht en rozig de bioscoop verlaten, zegt acteur Richard Gere over de film Wisdom of Happiness. In de film vertelt de dalai lama ons hoe de mensheid beter kan samenleven, hoe we vrede in het hart kunnen vinden via mededogen, onbaatzuchtigheid, geduld en liefdevolle vriendelijkheid. Maar het is dus niet soft bedoeld, zegt Gere: „Dit is een oproep tot actie.”
De Amerikaanse filmster is niet alleen bekend van kaskrakers als Pretty Woman en Chicago, hij is ook de bekendste volgeling van de dalai lama, geestelijk leider van het Tibetaans boeddhisme. Gere is zelf niet te zien in Wisdom of Happiness, hij treedt op als executive producer. Via een videoverbinding had NRC een gesprek met de 76-jarige acteur, die met zijn jonge gezin in Spanje woont.
Lastig om Wisdom of Happiness met andere films te vergelijken of om hem te beoordelen. Officieel is het een documentaire, maar misschien zou je het beter een video-essay kunnen noemen, of gewoon een inspirerende rede. De dalai lama ontstijgt de boeddhistenwereld – hij spreekt ook veel seculiere mensen aan. In Zwitserland en Duitsland trok de film veel bezoek, sommige bezoekers waren zo geraakt dat ze voor de tweede, derde keer gingen.
In anderhalf uur vertelt de Tibetaanse leider dat het niet goed gaat met de wereld – angst, woede en haat regeren – en hoe de mensheid het beter kan doen de rest van de eeuw. „Dit moet de eeuw van compassie en vrede worden”. Sfeervolle beelden verluchtigen zijn betoog. Als hij over de goede krachten heeft, zien we wolken, spelende kinderen, glimlachende witte, zwarte en bruine gezichten uit de grote mensenfamilie. Wanneer het over negatieve zaken gaat, zie we glazen kantoorgevels, verwoeste steden, soldaten die slaan.
In het begin van Wisdom of Happiness gaat de dalai lama voor de camera zitten en doet hij zijn bril af. Hij glimlacht mild en wijs en groet ons: „Broeders en zusters op deze kleine planeet…” Gere licht toe: „Om een gevoel van een diep gesprek te krijgen kijkt Zijne Heiligheid recht in de lens en praat hij rechtstreeks met de kijker. In feite kijkt hij in een spiegel, met daarachter de camera. Die techniek heet de Interrotron, uitgevonden door documentairemaker Errol Morris. Het is trouwens heel zeldzaam dat Zijne Heiligheid zijn bril afzet. Geeft net iets meer intimiteit.”
Hoe kwam Richard Gere ooit bij de dalai lama terecht? „Mijn eerste liefde was eigenlijk het zenboeddhisme. Rond mijn dertigste las ik de boeken van Walter Evans-Wentz over het Tibetaans boeddhisme, en de Bardo Thödol, in het Westen bekend als het Tibetaans Dodenboek. Ik wilde met mijn toenmalige vriendin naar Tibet, maar een vriend zei: ‘Daar krijg je alleen te zien wat de Chinezen je willen laten zien. Je kunt beter naar de ballingengemeenschap in India gaan en daar Zijne Heiligheid in vrijheid ontmoeten’. Dus gingen we naar India. Lange reis, veel regen, midden in de moesson, we wisten niet eens precies waar we heen moesten. In Dharamsala heb ik Zijne Heiligheid ontmoet en toen wist ik zeker: dit is wat ik met mijn leven moet doen. Wat mij aanspreekt in het Tibetaans boeddhisme, of eigenlijk de Gelugpa-school die ik volg, is het analytische ervan. Mediteren is je eigen geest bekijken. Ik zoek naar stabiliteit door mijn geest te ordenen.”
Wisdom of Happiness bevat veel autobiografie. Je ziet beelden van de vrolijke jonge dalai lama die wandelt in de bergen en sneeuwballen gooit. Als jong kind van arme boeren werd hij tot de veertiende incarnatie van de dalai lama uitgeroepen. Dat betekende weinig spelen en veel studeren, samen met zijn broer. De leraar hanteerde twee zwepen, zo vertelt hij: de gewone voor zijn broer en de ‘heilige zweep’ voor de kleine dalai lama. „Ik ben de enige dalai lama op de wereld”, zegt hij, „dat kan wel eens eenzaam voelen. Geen vrouw, geen kinderen…” Wanneer hij over narigheid in zijn leven vertelt, zoals over zijn vlucht uit Tibet, eindigt hij steeds met een korte lach, alsof hij een geestige ankedote vertelt.
Gere: „Eigenlijk is Zijn Heiligheid altijd bedroefd. Als iemand bij hem komt en vertelt over de problemen in zijn leven, zegt hij altijd: dan zal ik je eens vertellen wat ik allemaal heb meegemaakt. Tegelijkertijd geeft hij aan iedere bezoeker het gevoel dat hij er voor je is, dat je veilig bent bij hem.”
Richard Gere: „Wijsheid en liefde zullen uiteindelijk overwinnen.” Foto Rosdiana Ciaravolo/Getty Images
De dalai lama zegt in de film dat hij vrouwen veel geschikter vindt om de wereld te leiden dan mannen. Vrouwen hebben volgens hem een van nature een beter oog voor het welzijn van anderen. Mannen zijn vaker slaaf van hun destructieve emoties. Zijn opvolger zou het beste een vrouw kunnen zijn. Opmerkelijk want de Lama’s incarneren al dertien eeuw louter in mannelijke baby’s.
Gere: „Het verheugt me dat mensen dit eruit pikken. Zijne Heiligheid zegt dat hij zijn vermogen tot compassie van zijn moeder heeft. Dus associeert hij compassie met het vrouwelijke. Ik zie het zelf aan mijn echtgenote, met haar volkomen onzelfzuchtige toewijding aan onze kinderen. Het zou mooi zijn als we meer daarvan in de samenleving en de politiek zouden hebben. Overigens wordt in de boeddhistische leer wijsheid verbonden met het vrouwelijke. Compassie is daar juist weer mannelijk.”
Na de Chinese bezetting van Tibet ging de dalai lama in ballingschap. Ook daarvan zien we beelden; van zijn vlucht naar India, te voet door de bergen, en van het brute Chinese optreden tegen Tibetanen. Gere: „Ik ben in 1993 voor het eerst in Tibet geweest. Dat land is doordrenkt met boeddhisme. De Tibetanen zijn dat nog niet kwijt. Maar de Chinese bezetters proberen de Tibetaanse cultuur uit te wissen. Kinderen worden bij hun ouders weggehaald en naar Chinese kostscholen gebracht voor indoctrinatie. Er is daar een culturele genocide gaande.”
De acteur sprak zich vaak uit tegen de Chinese bezetting van Tibet. In 2017 zei hij in de Hollywood Reporter dat dit hem rollen in grote films heeft gekost – Hollywood zou de Chinese investeerders en distributeurs niet tegen de schenen willen schoppen. De laatste twintig jaar was hij voornamelijk in arthousefilms te zien. Gere: „Persoonlijk heb ik me dat nooit echt aangetrokken. Ik prijs mezelf gelukkig met de grote voorspoed die ik in mijn carrière heb gehad. Mijn kinderen hebben allemaal een ziektekostenverzekering. Maar het is waar, de Chinezen zitten overal. Overigens denk ik niet dat die zelf druk hoeven uit te oefenen. Het is zelfcensuur van Hollywood. Dat is de ergste vorm van tirannie, dat de onderdrukker niet eens meer hoeft te zeggen wat hij wil – de mensen buigen al uit zichzelf.”
Hij legt een verband met de ontmanteling van de Amerikaanse democratie door president Trump: „Een Hongaarse vriend zei tegen me: jullie Amerikanen beseffen niet hoe snel dit kan gaan. Trump heeft veel van Orbán geleerd. Die ging ook eerst achter de media aan, de universiteiten, de rechtbanken. De bad guys hebben ons verdeeld in stammen, we zitten vast in onze silo’s. Maar we zijn één: we zitten er allemaal samen in.”
Toch blijft Gere positief – zoals de Dalai Lama ook leert in de film: blijf hoopvol, juist als het donker wordt. Richard Gere: „Wij zullen winnen. De gewelddadige afbraak kan snel gaan, en het vreedzame verzet duurt juist heel erg lang. Maar als het eenmaal domineert, dan is het afgelopen met de bad stuff. Wijsheid en liefde zullen uiteindelijk overwinnen.”
Tenzin Gyatso (Taktser, Amdo,1935) is de veertiende dalai lama – de geestelijk leider van het Tibetaans boedhisme. De zoon van een paardenhandelaar werd op tweejarige leeftijd aangewezen als reïncarnatie van de vorige dalai lama. In 1940 werd hij gekroond. In 1950 werd hij ook benoemd tot wereldlijk leider van Tibet.
Tijdens de Tibetaanse opstand tegen de Chinese bezetting in 1959 vluchtte de dalai lama met tachtigduizend volgelingen naar India. Sindsdien leidde hij vanuit Dharamshala de Tibetaanse regering in ballingschap.
Tot zijn tachtigste reisde veel rond de wereld om boeddhistisch onderricht te geven en wereldleiders te ontmoeten. Hij predikt vrede, geweldloos verzet, klimaatrechtvaardigheid, mensenrechten. Gevoegd bij zijn charme en humor maakte dit hem tot een geliefd persoon, ook bij veel seculiere westerlingen. In 1989 kreeg hij de Nobelprijs voor de Vrede. De dalai lama publiceerde zo’n zestig boeken en is onderwerp van acht documentaires.
Acteur Richard Gere (1949) brak door met de neo-noir-film ‘American Gigolo’ (1980). Hierin speelt hij een sekswerker die wordt verdacht van roofmoord. Hierna volgde romantische rollen in An Officer and a Gentleman (1982) en Pretty Woman (1990). In die laatste romkom speelde hij een zakenman die iets moois krijgt met een sekswerker (Julia Roberts).
Gere ontving een Golden Globe voor zijn rol van gladde advocaat in de musicalfilm Chicago (2002). In Time Out of Mind (2015) speelde hij een dakloze vader – een breuk met zijn gebruikelijke rollen van strakgepakte hunks. Het tijdschrift People riep hem in 1999 uit tot Sexiest Man Alive.
Gere is sinds 1979 aanhanger van de Dalai Lama. In het verlengde hiervan voerde hij geregeld actie tegen de Chinese bezetting van Tibet. Volgens hem kostte hem dit zijn positie in Hollywood. De acteur woont in Spanje, heeft drie kinderen, en is getrouwd met activist Alejandra Silva (42).
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
De beste filmstukken interviews en recensies van de nieuwste films
Source: NRC