Religie Nederlandse theologen vinden dat de aanvallende retoriek van de Amerikaanse influencer Charlie Kirk weinig ruimte liet voor échte dialoog. Sommige voorgangers trekken een andere conclusie: „Ook Jezus werd neergezet als een oproerkraaier, een politiek activist.”
Een portret van Charlie Kirk, voorzien van lichtjes en een rozenkrans, in Boston, Verenigde Staten.
„Ik weet niet hoe het met jullie is”, zegt Ben Kroeske vanaf het podium. „Maar sinds het is gebeurd, is mijn hart zo verzwaard.” Kroeske spreekt in de River Church, een evangelische kerk op een industrieterrein in Hoofddorp. Zijn preek, van vorige week zondag, gaat over de moord op Charlie Kirk, zo is te zien op de livestream. „Geen enkele dood is gewoon,” zegt de voorganger. „Maar er is iets met deze situatie. Het is zo’n aanval uit de duisternis.”
„Een aanval van de vijand,” vult kerkganger Victor aan, die kort daarvoor op het podium is geroepen. Hij legt uit dat de aanslag iets groters vertegenwoordigt: „Een poging tot intimidatie van de kerk. Want waar werd Kirk geraakt? Hij werd geschoten in zijn keel…”
De dood van de conservatieve influencer Charlie Kirk – zondag herdacht in Arizona in het bijzijn van president Trump, met wie hij nauwe banden onderhield – houdt niet alleen de gemoederen in de Verenigde Staten bezig. Ook in delen van christelijk Nederland maakt de moord veel los, blijkt uit een rondgang van NRC. Diverse voorgangers beschouwen Kirk als een held, die durfde op te komen voor religieuze waarden in een samenleving die, naar hun idee, daar steeds minder ruimte voor overlaat – het is een strijd waarin ze zichzelf herkennen.
Het gaat vooral om voorgangers uit de evangelische beweging, een orthodoxe stroming gericht op individuele geloofsbeleving, bekering en wonderen. De invloed van Kirk „is vooral merkbaar binnen kringen die zich bezighouden met Amerikaanse, christelijke stemmen en cultuur”, zegt Martine Versteeg van MissieNederland, de koepelvereniging van evangelische christenen en substromingen.
De liederen van de christelijke artiesten die zondag op de herdenkingsdienst van Kirk zongen, zoals Brandon Lake, Chris Tomlin en Phil Wickham, worden ook regelmatig in Nederlandse kerken ter gehore gebracht.
Versteeg zegt dat een deel van de achterban zich roert over de dood van Kirk en zich aan hem verwant voelt, „maar velen willen zich ook juist onderscheiden van zijn toon of politieke lading”.
Martin de Jong, voorganger van de evangelische Motion Church in Utrecht, zat op de bank toen z’n dochter het nieuws over de moord op haar telefoon binnenkreeg. „Ze was compleet van slag”, vertelt hij. „We waren eerst overweldigd door verdriet. En daarna kwam de boosheid. Hoe diep zijn we als maatschappij gezonken?”
De Jong en zijn dochter (22) volgden Charlie Kirk zo’n twee jaar en bekeken de debatten die hij voerde op universiteitscampussen. Tijdens die optredens deed Kirk controversiële uitspraken over zwarte Amerikanen, lhbti’ers, migranten. De Jong was het niet eens met alles wat hij beweerde. „Hier en daar schuurde ik met z’n Amerikaanse manier van radicaliteit”, zegt hij. „Maar de manier waarop hij zich staande hield in een vijandige arena, vind ik fantastisch.”
Ook op de Groningse Stadskerk, een gemeente met bijna tweeduizend leden, heeft de moord indruk gemaakt. Voorganger Arjan Zantingh bemerkt vooral onder jongeren een schok. „Velen kenden hem van filmpjes op TikTok en Instagram, ook als ze zijn naam niet wisten. Het gesprek barstte meteen los: is hij vermoord omdat hij christen was? Gaan we hier ook die kant op?”
Zelf denkt Zantingh niet dat Kirk is vermoord omdat hij christen is, maar hij vindt de reflex tekenend: „Die zorg bestaat: hoe vrij ben je nog om je geloof te uiten?”
Nederlanders reageren anders dan Amerikanen. Waar Kirk in de VS wordt herdacht als „martelaar” en een „moderne Martin Luther King”, heerst in Nederland meer terughoudendheid. De evangelische predikers die hem „inspirerend” vinden, keuren soms tegelijkertijd „zijn stijl” af. Vooral voelen ze zich verwant aan de thema’s die Kirk gebruikte om faam te vergaren: verzet tegen ‘woke’ en abortus en de angst dat geloof uit de publieke ruimte verdwijnt.
„Als christen vraag je je af: mijn overtuigingen, hoelang mag ik die nog vinden? Hoelang mag ik mijn visie op homoseksualiteit, huwelijk, gender, nog geven?”, zegt Marcel Vroegop van de organisatie Geloofstoerusting, een van de grootste christelijke jongerenplatforms met 25.000 YouTube-volgers. „Veel jonge christenen struggelen ermee: hoe ben je begripvol tegenover mensen die anders zijn en kun je tegelijkertijd uitkomen voor je eigen levensbeschouwing? Kirk was daarin voor velen een voorbeeld”, zegt Vroegop.
Theoloog Jan Martijn Abrahamse van de Christelijke Hogeschool Ede vond Kirk juist géén voorbeeld van iemand die een échte dialoog aanging. „Hij was er vooral op gericht het ongelijk van de ander te bewijzen en gebruikte een vrij aanvallende stijl.”
Vroegop ziet juist veel conservatieve jongeren in hun schulp kruipen, omdat ze zich geïntimideerd voelen. „Ze zijn bijvoorbeeld bang te worden weggezet als homohater.”
De Utrechtse evangelist De Jong benoemt iets soortgelijks. „De linkse politieke agenda is agressief in het doordrukken van inclusiviteit en diversiteit. Mensen in mijn kerk durven niet meer openlijk hun mening te geven op hun werk of school.” Bijvoorbeeld over abortus, homoseksuele relaties of gendertransitie.
„Die personen zelf zijn van harte welkom in de kerk,” zegt Arjan Zantingh. „Maar mogen we nog vinden dat bijvoorbeeld transitie lang niet altijd de beste keuze is?”
De moord op Charlie Kirk wordt in „bepaalde christelijke flanken” als een aanslag op het conservatieve gedachtegoed gezien, signaleert Abrahamse. „Sommigen zien in Kirk iemand die hen weer wat trots gaf om conservatief christen te zijn. Iemand die hun kijk op de wereld zonder blikken of blozen op podia verkondigde, waardoor ze dachten: zo kan het dus óók, we hoeven ons niet in een hoekje te laten drukken. Kirk speelde handig in op het slachtofferschap onder christenen die zich ontheemd voelen in de cultureel progressieve trend.”
Abrahamse maakt zich zorgen: „Trump gebruikt de discussie over medische ethiek en gender om een beeld te schetsen van een culturele macht die de witte christen verdrukt. Alsof een geheime agenda zou bestaan om alle jonge mensen tot overtuigingen te brengen die haaks staan op het christelijk geloof. Zo trekken ze de kerk in een cultuurstrijd. Ik maak mij samen met andere theologen ernstige zorgen over dat dit zo makkelijk de Nederlandse cultuur insijpelt. Dat we die strijd overhevelen naar de Nederlandse maatschappij.”
Voor Chris Verhagen, psychiater en influencer van het YouTube-kanaal Christelijke Apologeet, is die strijd al lang een feit. Hij vergelijkt Kirks dood met de kruisiging van Jezus: „Ook Jezus werd neergezet als een oproerkraaier, een politiek activist. Dat frame legitimeerde zijn dood.”
Hij vreest dat christenen die het evangelie uitdragen, zoals hijzelf, meer gevaar lopen. „Dat merk je ook aan de reacties. Het narratief is dat Charlie Kirk met zijn ideologie minderheden onderdrukte, en dat zijn moord eigenlijk een gevolg daarvan was. Dat vind ik een enge gedachte.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC