schrijft voor de Volkskrant over literatuur, non-fictie en onderwijs.
Wat moet je eigenlijk kunnen en weten om voor een klas met basisschoolleerlingen te staan? Kinderen leren lezen, schrijven, rekenen, samenwerken, nadenken en de wereld laten ontdekken – dat is nogal wat. Een basis die bepalend is voor de rest van hun leven. We weten dat de leerprestaties al twintig jaar gestaag kelderen. Dat heeft meerdere oorzaken, maar de kwaliteit en het kennisniveau van de leraren is een van de belangrijkste. Je zou denken dat de keiharde beroepseisen voor een professional met zo veel verantwoordelijkheid nauwkeurig zijn vastgelegd en worden bewaakt.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Dat valt tegen. Wettelijke ‘bekwaamheidseisen’ voor leraren, op vakinhoudelijk, vakdidactisch en pedagogisch gebied, bestaan wel, sinds 2006. In 2017 werden ze ‘herijkt’ door de beroepsgroep zelf. Omdat de Onderwijsraad die eisen niet concreet genoeg vond en te weinig ‘geborgd’, worden ze nu weer aangescherpt, en er komen op lerarenopleidingen mogelijk verplichte landelijke toetsen.
Iets in de wet zetten is één ding. Maar wat leert iemand nou echt op de pabo? Onlangs deed Hannah Bijlsma van de Radboud Universiteit, in samenwerking met de Onderwijsinspectie, onderzoek naar de curricula van 47 voltijdopleidingen voor leraar primair onderwijs, het merendeel hbo-opleidingen en enkele universitaire pabo’s. Het onderzoek is gebaseerd op documenten die de instellingen zelf hebben aangeleverd. De begeleiders waren Anna Bosman, Jaap Scheerens en Paul Kirschner, hoogleraren die ook actief zijn in het RED-Team Onderwijs en zich zorgen maken over de kwaliteit van de lerarenopleidingen.
Over kwaliteit van pabo’s doet dit rapport geen uitspraak, daarvoor is vervolgonderzoek nodig. Toch stemmen de uitkomsten nu al niet vrolijk: wat aankomende leraren leren, loopt ver uiteen en hangt van de opleiding af. De verschillen zijn enorm, waardoor basisscholen niet weten wat ze aan een beginnende leraar hebben.
Er ontbreekt van alles in de lesprogramma’s. Slechts vier van de 47 opleidingen hebben álle bekwaamheidseisen opgenomen in de curricula. Vrijwel elke leerroute ‘dekt’ ten minste één categorie uit de bekwaamheidseisen niet in de leerdoelen. Gemiddeld 31 procent van de vakinhoudelijke, 11 procent van de vakdidactische en 29 procent van de pedagogische bekwaamheidseisen zijn ‘ongedekt’. ‘Zorgelijk’, meent inspecteur-generaal Alida Oppers in het voorwoord. En ze voegt er fijntjes aan toe: ‘Het is vervelend om zonder goede toerusting voor de klas te moeten staan.’ Ze roept op tot ‘reparatie van het stelsel’. Een ferme wens, die ze zelf mag helpen realiseren.
Nog zorgelijker: de onderzoekers zagen dat de helft van het onderwijs niet aan de vereiste bekwaamheden wordt besteed. De helft! Waaraan wordt die lestijd dan besteed? Nou, aan ‘visievorming’, ‘zelfreflectie’, ‘onderzoekende houding’ en ‘leerstijlen/meervoudige intelligentie’ – de pijlers van het omstreden ‘nieuwe leren’ dat jammerlijk heeft gefaald. Ook gaan lessen over de ‘coachende rol’ van leraren bij ‘neuropsychologische problematiek en ggz-problemen’, toch niet de primaire taak van leerkrachten. Belangrijke onderwerpen als evidence-informed leren en kansen(on)gelijkheid krijgen weinig aandacht.
Onmiddellijk schoten de pabo’s, verenigd in het Landelijk Overleg Lerarenopleiding Basisonderwijs, in de verdediging. Dit onderzoek zou beperkt zijn omdat het zich baseert op documenten, niet op werkbezoeken en gesprekken. Bovendien zou de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO) de kwaliteit van de opleidingen voldoende achten. Maar daarop wordt in het onderzoek gewoon gewezen; alleen déze inventarisatie werd nooit eerder gedaan. Toch wonderlijk dat pabo’s die niet aan wettelijke bekwaamheidseisen voldoen bij de NVAO konden passeren.
Je zou denken dat de kwaliteit van het basisonderwijs iederéén zorgen baart: bestuurders, opleiders en leerkrachten. Dat zij allemaal wakker liggen van de geconstateerde tekortkomingen en dalende kwaliteit. Maar nee. Heel teleurstellend. Werk toch in godsnaam samen aan betere lerarenopleidingen, in het belang van alle kinderen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant