Gemeenten willen dat het demissionaire kabinet stappen zet om de vastlopende opvang van asielzoekers aan te pakken. De situatie loopt volgens de gemeentekoepel VNG uit de hand. Zij roepen premier Schoof op tot spoedoverleg, structurele steun voor lokale bestuurders en duidelijke oplossingen.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Sharon Dijksma, voorzitter van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), waarschuwt het kabinet in een brandbrief dat de gemeenten klem zitten. Het draagvlak onder inwoners brokkelt af, terwijl de kosten stijgen en incidenten toenemen. In plaats van steun, ervaren lokale bestuurders tegenwerking vanuit Den Haag, wat volgens de VNG hun werk verder bemoeilijkt en de opvang onder druk zet.
De gevolgen van de tegenwerking gaan verder dan opvang alleen: volgens de gemeenten komen de rechtsstaat en de veiligheid van bestuurders en inwoners in gevaar. Gemeenten zouden hun wettelijke taken nauwelijks nog kunnen nakomen. ‘Dat is onacceptabel’, aldus Dijksma.
De brief komt op een moment dat de druk in de asielketen opnieuw oploopt. Het aanmeldcentrum in Ter Apel zit overvol en de opvang voor Oekraïense vluchtelingen nadert zijn grenzen. Zaterdag liep op het Malieveld in Den Haag een anti-immigratiedemonstratie uit op fors geweld. Een week eerder waarschuwde koning Willem-Alexander in zijn troonrede nog voor toenemende polarisatie in de samenleving.
Dijksma, die tevens burgemeester van Utrecht is, benadrukt dat die zorgen breed leven. ‘Zowel over de effecten van polarisatie als over migratie’, schrijft zij, ‘en bij uitstek bij onze inwoners.’
Een belangrijk twistpunt is de Spreidingswet, die sinds begin 2024 gemeenten verplicht om voldoende opvangplekken voor asielzoekers te realiseren. De wet verdeelt de opvangtaak naar rato van inwonersaantal en draagkracht, om te voorkomen dat slechts enkele gemeenten de lasten dragen.
Het demissionaire kabinet wil de Spreidingswet afschaffen. Dat zou gemeenten dubbel belasten, stelt de VNG: zolang de wet nog geldt, zijn zij verplicht opvang te regelen, maar zonder duidelijke steun vanuit Den Haag. Dijksma wil dat het kabinet publiekelijk en ondubbelzinnig achter bestuurders gaat staan die de wet uitvoeren.
De spanningen zijn voelbaar op lokaal niveau. In Noordwijk greep de politie maandagavond in bij een drukbezochte bijeenkomst over een gepland azc. Buiten de kerk waar de gemeenteraad vergaderde, verzamelden zich bijna tweehonderd demonstranten. Een deel riep: ‘Azc weg ermee’.
Er werden rookbommen afgestoken, eieren gegooid naar journalisten en een politieauto, en vuurwerk afgestoken bij de ingangen. De politie stuurde de menigte weg. Er is niemand aangehouden.
Ook elders liep het uit de hand. In Best werden in april van dit jaar tijdens een informatieavond over de mogelijke komst van een asielzoekerscentrum gemeentemedewerkers fysiek en verbaal bedreigd. De gemeente deed aangifte. In Zwolle verliep de raadsvergadering van 8 juli over een nieuwe opvanglocatie onrustig, met demonstraties buiten en enkele aanhoudingen, al kon de vergadering doorgaan. In Uithoorn moest in september een commissievergadering worden afgelast nadat demonstranten hadden geprobeerd het gemeentehuis binnen te dringen.
Voor de VNG is de maat nu vol. ‘Lokale bestuurders staan in de kou zonder enige steun vanuit het kabinet. Zolang instroom, doorstroom, afdoening en terugkeer niet functioneren, blijven gemeenten de rekening betalen – in geld, in draagvlak en in veiligheid. Dat accepteren wij niet langer,’ schrijft Dijksma.
Het is niet de eerste keer dat gemeenten alarm slaan. In oktober 2024 waarschuwde de VNG dat de kabinetsplannen tot ‘chaos’ zouden leiden. In maart van dit jaar volgde het manifest De schaduwzijde van hoop, lef en trots, waarin de koepel stelde dat het beleid vaak zonder afstemming wordt doorgedrukt. Zo kregen gemeenten te maken met slecht uitvoerbare maatregelen, zoals het schrappen van voorrang voor statushouders bij woningtoewijzing en wijzigingen in de opvangregeling voor Oekraïners.
Het kabinet erkent dat er grote problemen zijn in de asielopvang. Minister Marjolein Faber (asiel en migratie) zei eerder dat zij ‘er alles aan doet’ om de opvang in goede banen te leiden. Ook in de regeerplannen wordt gesteld dat instroom, doorstroom en terugkeer niet goed functioneren en dat nieuwe instrumenten nodig zijn. Daarom werkt het kabinet aan een zogeheten asielcrisiswet, die procedures moet versnellen en terugkeer vergemakkelijken. Daarnaast worden plannen uitgewerkt voor een hardere aanpak van overlastgevende asielzoekers en structurele financiering van opvangkosten.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant