We zitten aan zee, een vriendin en ik, op een Cycladen-eiland, en we kijken, zoals je dan doet, naar de baai, de golven en de wind, het zonlicht en de kleuren die het veroorzaakt. We praten over de objectiviteit van waarnemingen. Als je hier nu een camera zou neerzetten die dit een uur opnam, dan was dat objectief, zegt mijn vriendin. Om een of andere reden wil ik protesteren. Zo’n camera biedt ook maar een uitsnede, die ziet niet wat ik zie – ‘maar dat is nou juist wat objectief betekent’, werpt mijn vriendin terecht tegen.
Dat klopt. Ik kijk subjectief, uiteraard. En als je nou een heel raster met camera’s had, een stuk of negen, die allemaal dus een deel van de werkelijkheid zouden opnemen, opper ik, dan zou ik tevredener zijn. Omdat dit meer de menselijke blik zou benaderen. Maar je zou dan weer niet tegelijkertijd ál die negen beelden kunnen zien, dus je blik zou weer gaan dwalen, en de objectiviteit zou dan toch geheel theoretisch zijn.
Eigenlijk, geef ik toe, zit ik tegen te sputteren omdat ik geen objectiviteit wil, maar waarheid. De waarheid van de ervaring. Of misschien wil ik zelfs vermeerdering van de ervaring.
Twee dagen later loop ik ’s ochtends te wandelen over het eiland, en oh wat is het heerlijk, de geuren van de droge kruiden, het geluid van water door een betonnen goot, de heuvels en bergen aan de overkant van het dal, de warmte van het gedempte zonlicht, er zijn gelukkig een paar wolken. Ik besluit tot een foto van het uitzicht waar ik even van sta te genieten.
Het wordt een belachelijke foto. Het weer lijkt zeer somber, voor mijn voeten ligt weer eens een half voltooid deel van een huis met veel betonijzer, elektriciteitsdraden doorsnijden het beeld. Ik houd nogal van dat rommelige van het Griekse uitzicht: een leeg olievat waar iemand ooit eens een likje verf op heeft gesmeerd, palen met draden, brokkelige steen van waar iets gebouwd is of misschien zal worden, het is allemaal zo prettig gewoon, zo helemaal niet de sfeer van een luxe resort met zijn perfectie en verveling. Het is het soort landschap waarin je bezweet zit te genieten van een tomaat en van het geluid van geitebellen verderop. Als ik die hoor denk ik altijd aan wat een vriend ooit vertelde: dat herders de bellen van de geiten op elkaar afstemmen, zodat er harmonie uit de kudde opstijgt. Vrediger en vriendelijker kun je het bijna niet bedenken.
Die objectieve foto dus, van dat uitzicht waarvan ik zo stond te genieten, brengt uiteraard niets van dat alles over. Een betere fotograaf zou er een geslaagdere foto van kunnen maken, maar omdat ik naar objectiviteit streefde, zocht ik juist níet naar een kader. Is geen kader zoeken objectiever dan wel? Veel mensen zorgen dat er op hun vakantiefoto’s geen andere toeristen staan, dat is noch objectief, noch waar.
Dat mijn foto me niet bevalt, komt omdat ik meen dat ik zelf de waarheid in me draag, de waarheid van dit moment, de allersubjectiefste waarheid denkbaar. Dat is dus geen waarheid. Ik wil dat de foto de vreugde laat zien die ik voel.
Ach, wat zoekt een mens. Er is geen Waarheid, en objectiviteit lijkt me eigenlijk ook nogal een constructie. Maar als je dat zegt, lijk je wel een postmodernist die alles alleen maar verhaal en citaat noemt, en dat wil ik helemaal niet. Ik wil geloven in wat ik zie en ervaar als subject, zonder documentaire bedoelingen. Dus maar gewoon kijken en dit ogenblik weten: hier-zijn is heerlijk. Niet objectief.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC