De moord op verpleegkundige Melanie Vrancken in ggz-instelling Mondriaan in Heerlen maakte een hoop los. Maandag stond de 31-jarige verdachte terecht. ‘Ik doodde haar omdat ik psychotisch was.’
is regioverslaggever van de Volkskrant in Amsterdam en omstreken.
Altijd was ggz-verpleegkundige Melanie Vrancken (39) alert, zich bewust van de risico’s en gevaren die het werk met kwetsbare psychiatrische patiënten met zich meebracht. Alleen nét niet op dat ene moment tijdens de lunchpauze. ‘We waren op onze werkplek’, zegt haar collega Jessica. ‘Dáár, op dat moment, waanden we ons veilig.’
Op maandag 15 april 2024 haalde Vrancken, samen met Jessica en twee andere collega’s, een broodje in de kantine van ggz-instellling Mondriaan in Heerlen. Wat ze niet zagen, was dat Meriam K. hen naar buiten volgde, met in haar ogen een donkere blik.
‘Jij, Meriam, wachtte ons op’, zegt Jessica maandag in een overvolle Maastrichtse rechtbank tegen de 31-jarige verdachte. ‘Jij besloop ons. Jij viel Melanie van achteren aan. Jij koos om haar te vermoorden, een moeder van twee jonge kinderen.’
Een andere collega beschrijft hoe ze zag dat Vrancken in haar nek gestoken werd met een mes en schreeuwend wegrende, tot ze niet meer kon. ‘Ik probeerde vervolgens het bloeden te stelpen’, voegt therapeut Anne toe. ‘Terwijl Melanie mijn hand vasthield, hield ik de wond dicht met een handdoek. Ze had het over haar kinderen en zei dat ze bang was om te sterven.’
De dood van Melanie Vrancken, nu bijna anderhalf jaar geleden, maakte veel los. Niet alleen stelden de nabestaanden Mondriaan, de werkgever van de ggz-verpleegkundige, in een aparte, nog altijd lopende procedure, verantwoordelijk voor haar dood. Ook laaide de discussie over Skaeve Huse op in de regio.
Nog geen twee maanden eerder waren deze woonunits voor mensen die niet in een normale woonomgeving kunnen functioneren, op het ggz-terrein van Mondriaan opengegaan. Maar meteen na Vranckens dood werd het project in Heerlen maandenlang on hold gezet. Niet veel later werd een soortgelijk project in het naburige Ubachsberg afgeblazen, nadat vierhonderd bezorgde bewoners een petitie hadden ondertekend.
In Skaeve Huse (Deens voor scheve huizen) wonen vaak mensen die kampen met een opeenstapeling van problemen, zoals verslaving en psychische problemen. Ze wonen er op zichzelf, al is er wel begeleiding. Volgens deskundigen zijn dit type woningen belangrijk om dakloosheid en overlast tegen te gaan, en om te voorkomen dat psychische problemen verergeren en patiënten uiteindelijk gedwongen moeten worden opgenomen. Om die reden pleit een meerderheid in de Tweede Kamer al jaren voor juist meer Skaeve Huse.
Maar, stellen de nabestaanden van Vrancken, dat kan alleen áls je goed oplet wie je in de zelfstandige woonunits laat wonen. Zo zegt broer Tim maandag tijdens het voorlezen van zijn nabestaandenverklaring dat hij niet weet tegen wie hij zich moet richten. ‘De dader Meriam? De werkgever Mondriaan? De gemeente Heerlen? Hoe kan het dat iemand als Meriam geplaatst mocht worden in een omgeving waar ze totale vrijheid had?’
Het zijn vragen waar de nabestaanden tijdens deze strafzaak nog geen antwoord op krijgen. Wel horen ze dat Meriam K. denkt dat de mesaanval voorkomen had kunnen worden áls ze betere hulp had gekregen en niet zelfstandig geplaatst was in een Skaeve Huse. ‘Dan was het niet zo uit de hand gelopen’, zegt ze tegen de rechter.
Zelf was ze niet in staat geweest om Vranckens dood te voorkomen, vervolgt ze. ‘Ik had een woedeaanval, het werd zwart voor mijn ogen.’
Volgens deskundigen van het Pieter Baan Centrum (PBC) is K. een verslaafde zorgmijder, die kampt met wanen. Haar strafblad is acht pagina’s lang. In 2023 wordt ze nog veroordeeld voor vernieling, belediging en geweld.
En ook haar ggz-dossier is dik. Al op jonge leeftijd komt ze in aanraking met jeugdzorg. Op haar achtste wordt ze uit huis geplaatst, op haar elfde voor het eerst gedwongen opgenomen. Het is de eerste van een lange reeks opnamen en behandelingen. Maar die hebben geen blijvend effect gehad, concluderen deskundigen van het PBC in een rapport. ‘Haar psychoses kunnen haar snel gevaarlijk maken, haar behandelaren lopen verhoogd risico op agressie’, leest de rechter voor.
Meriam K. – haren in een vlecht, zwartgelakte nagels, slippers aan de voeten – hoort het grotendeels in stilte aan. Al wil ze wel graag uitleggen waarom het haar die fatale dag ‘zwart voor de ogen’ werd. Daarover schreef de dertiger afgelopen jaar al twee keer een brief aan de rechtbank. Elke keer is de lezing net wat anders. En ook maandag haalt ze er een, opgevouwen, uit haar zak. ‘Ik wilde Melanie die dag confronteren vanwege mijn haar.’
Ze vertelt dat ze, in haar waan, ervan overtuigd was dat Vrancken haar mishandelde en haar haar had gestolen. Dat haar zou de verpleegkundige hebben verwerkt in een pruik, die ze ook nog eens zou hebben gedragen. ‘Ik werd die dag bozer en bozer.’
Volgens K. was er geen sprake van een vooropgezet plan. Dat ze een mes bij zich had, was niets bijzonders, vertelt ze. Dat heeft ze al twee jaar. ‘Ik vond Melanie aardig’, benadrukt ze. ‘Ik doodde haar omdat ik psychotisch was. Het spijt me heel erg voor Melanie, haar familie en vrienden. Maar ook voor mezelf, want ik moet leven met wat ik gedaan heb. Ik had niet verwacht dat ik haar zou steken.’
Dinsdag wordt de zitting hervat, dan volgt de strafeis.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Source: Volkskrant