Media Met gemiddeld 6,7 miljoen Nederlandse gebruikers per maand is TikTok uitgegroeid tot een politiek relevant platform.
Jesse Klaver (GroenLinks-PvdA) en Rob Jetten (D66, op de voorgrond) maken een selfie in de plenaire zaal van de Tweede Kamer. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP
CDA-lijsttrekker Henri Bontenbal opende eind augustus een TikTok-account met in de bio een citaat uit een Lord of the Rings-verfilming: „There’s some good in this world, Mr. Frodo. And it’s worth fighting for.” In de tweede film van die trilogie drukt de dienstbare hobbit Samwise zijn vriend en meester Frodo op het hart dat – zelfs in tijden waarin het kwaad de overhand lijkt te krijgen – het nog stééds loont om ergens voor te vechten.
Zijn eerste video op het socialemediaplatform gebruikte Bontenbal om in circa één minuut het CDA-verkiezingsprogramma door te lichten. Met bijna duizend volgers is hij nu nog een kleine speler: D66-lijsttrekker Rob Jetten heeft inmiddels meer dan 14.000 volgers op TikTok.
Vorig jaar oktober keerde Jetten – samen met het aparte D66-account – terug op TikTok, nadat de partij het platform in aanloop naar de verkiezingen van 2023 had verlaten omwille van principiële bezwaren. Ook partijen als Volt, VVD, Partij voor de Dieren en de ChristenUnie meden TikTok. Hun grootste grief was hoe het platform omgaat met persoonsgegevens: het verzamelt veel meer informatie van gebruikers dan andere sociale media.
Bovendien kon de Chinese overheid mogelijk toegang krijgen tot data van Europese accounts. Het kabinet trok dan ook een grens: vanwege het spionagerisico mochten rijksambtenaren TikTok niet langer op hun werktelefoons installeren.
Niettemin speelt TikTok dit jaar een niet te veronachtzamen rol in de verkiezingscampagne. Sterker, met uitzondering van de ChristenUnie, zitten voornoemde partijen allemaal op het platform.
Vanwaar die terugkeer? De verklaring die Jetten gaf, kan gelden voor alle partijen: „Het is belangrijk dat je alle ideeën en perspectieven kunt zien, en niet de hele dag in dezelfde bubbel met dezelfde informatie zit. Daarom zijn wij […] terug op TikTok, om ons verhaal te vertellen en bij jullie input op te halen.”
Hoewel vrijwel alle partijen op TikTok hun boodschap verkondigen om stemmers te bekoren, loopt de toon van hun filmpjes uiteen. Van de uitgewerkte campagnepunten van het CDA, tot de persoonlijke video’s van BBB-leider Caroline van der Plas, op een partijaccount dat inmiddels bijna 115.000 volgers telt. Op dat BBB-account verschijnt in een van de filmpjes een nonchalante Van der Plas achter een piano, waarboven een bord met ‘Pauw en de Wit’ hangt. Terwijl ze wat valse noten aanslaat, kondigt ze aan dat ze die avond er live te zien is, in haar eerste verkiezingsdebat met Rob Jetten over de wooncrisis. Na een paar onzuivere akkoorden steekt ze haar duimen omhoog en zegt met een lach: „Talentje.”
Al in 2021 betrad BBB het TikTok-terrein, evenals early adopter Thierry Baudet van FVD, die als een van de eersten het platform omarmde en nu een voorsprong heeft op andere partijen, met ruim 243.000 volgers.
GroenLinks-PvdA (het voormalige account van GroenLinks, dat zich overigens al in 2020 op TikTok meldde) is daarnaast liefhebber van memes en deelt regelmatig grappige filmpjes over politieke standpunten. In een filmpje van GL-PvdA dat 378.000 keer bekeken is, wordt het demissionaire kabinet uitgezwaaid met het lied ‘Vaarwel, Tot Ziens’ van de volkszangeres Stella Bos. Namen ontbreken of werden verkeerd gespeld. Zo staat bij het rondvliegende, met glitters bedekte hoofd van Dilan Yesilgöz simpelweg „VVD Mevrouw”. Wie goed oplet, ziet bovendien dat het hoofd bij „Dirk Schoof” [sic] dat van acteur Billy Bob Thornton is. Het filmpje eindigt met de tekst, in glinsterende roze letters: „Bedankt voor niets!”
De terugkeer naar TikTok is ook anders te verklaren: partijen moeten simpelweg wel. Vanaf oktober geldt in de Europese Unie namelijk een verbod op politieke advertenties verspreiden via Meta en Google. Campagnes draaien dit jaar dus deels op eigen, ‘onbetaalde zichtbaarheid’ – en wie geen slimme en tijdige strategie ontwikkelt, mist bereik. Daarmee wordt TikTok, waar jongeren massaal verkeren, belangrijker dan ooit.
Zo was vorig jaar 44 procent van de gebruikers in Nederland tussen de 12 en 27 jaar oud, terwijl 34 procent in de leeftijdscategorie 28 tot 43 jaar viel. Volgens TikTok zelf bereikte de app in de eerste helft van dit jaar in Nederland maandelijks gemiddeld 6,7 miljoen mensen – meer dan een kwart van de bevolking. Tegelijkertijd neemt ook het aantal veertigplussers op het platform toe.
„Partijen missen echt iets als ze daar ontbreken”, zegt Sanne Kruikemeier, hoogleraar Digitale Media en Samenleving aan Wageningen University & Research. Ze onderzoekt het socialemediagebruik van politieke partijen en noemt TikTok óók vanuit democratisch oogpunt van belang: „Daar zitten de jonge kiezers en die moeten een geïnformeerde keuze kunnen maken.”
In hoeverre jongeren hun informatie over de politiek via sociale media opdoen, wordt nog onderzocht door Kruikemeier. Wel stelt ze dat jongeren bijna al hun nieuws via sociale media vergaren, waarschijnlijk dus ook hun informatie over de politiek.
Ook ziet Kruikemeier dat een sterke online aanwezigheid van een partij of lijsttrekker invloed kan hebben: „Dat kan nét het laatste duwtje geven. En vooral kiezers met minder politieke kennis laten zich beïnvloeden via sociale media.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
De beste ideeën over de planetaire verschuivingen in AI, ecologie en geopolitiek
Source: NRC